Jeśli ty lub ktoś, kogo znasz, grozi przymusowe małżeństwo
We Francji: 3919 (Violences Femmes Info, bezpłatnie, dzień i noc) (Service-public.fr), 119, jeśli osoba jest niepełnoletnia, 17 w nagłych wypadkach. Jeśli małżeństwo ma się odbyć za granicą, trzeba zawiadomić służby przed wyjazdem: na miejscu konsulat może pomóc, ale nie zawsze może interweniować. W Wielkiej Brytanii: Forced Marriage Unit +44 20 7008 0151 (GOV.UK). W Belgii: 0800 30 030; w Szwajcarii: mariageforce.ch; w Quebecu: SOS violence conjugale 1 800 363-9010. Środki prawne we Francji (nakaz ochrony, zakaz opuszczania terytorium, unieważnienie) opisano na stronie Małżeństwo przymusowe.
Trzy pojęcia, których nie wolno mylić
Małżeństwo przymusowe to małżeństwo, w którym co najmniej jedno z małżonków, niezależnie od wieku, nie wyraziło swobodnej i pełnej zgody albo nie może zakończyć związku (UNFPA, 2025). Małżeństwo dzieci to małżeństwo lub związek nieformalny, w którym co najmniej jedno z małżonków ma mniej niż 18 lat (UNICEF). Małżeństwo aranżowane jest proponowane przez rodziny i akceptowane przez obu narzeczonych: przymus może jednak utrzymywać się w niektórych aranżacjach, takich jak wymiana dziewcząt czy małżeństwo służebne (ILO, Walk Free, IOM, 2022). Według komitetów ONZ dziecko nie może wyrazić swobodnej, pełnej i świadomej zgody: każde małżeństwo dzieci jest więc formą małżeństwa przymusowego (CEDAW i CRC, 2014). Wszystkie trzy sytuacje, wraz z takimi zwyczajami jak porwanie panny młodej, opisano na stronie Małżeństwo przymusowe; ta strona porównuje przepisy prawa.
Liczby ze świata
Około 650 milionów żyjących dziewcząt i kobiet wyszło za mąż przed ukończeniem 18 lat; 12 milionów dziewcząt robi to co roku; wśród kobiet w wieku 20-24 lat jest to 18%, wobec 22% dziesięć lat temu (raport UNFPA-UNICEF z 22 maja 2026) (UNFPA i UNICEF, 2026). W Azji Południowej mieszka 290 milionów takich kobiet (45%), w Afryce Subsaharyjskiej 127 milionów (20%), gdzie odsetek jest najwyższy (31%) (UNFPA i UNICEF, 2026). Chłopcy są dotknięci znacznie rzadziej: mniej więcej jedna szósta odsetka dziewcząt (UNICEF).
Jeśli chodzi o małżeństwo przymusowe, ILO, Walk Free i IOM naliczyły w 2021 roku 22 miliony osób (15,4 miliona w 2016 roku), w tym 14,9 miliona kobiet i dziewcząt; dwie osoby na pięć wyszły za mąż lub się ożeniły jako dzieci; państwa arabskie mają najwyższy wskaźnik (4,8 na tysiąc) (ILO, Walk Free, IOM, 2022). To ostatnie znalezione wydanie, a szacunek jest „ostrożny”: nie obejmuje wszystkich małżeństw dzieci.
Po stronie prawa Bank Światowy naliczył 144 gospodarki na 190 bez odpowiednich przepisów o małżeństwach dzieci, przy czym w 83 z nich obowiązują wyjątki za zgodą rodziców (Bank Światowy, 2026). UNESCO (2025, cytowane przez raport UNFPA-UNICEF) wskazuje, że 18% krajów zezwala na zamążpójście dziewcząt przed 18. rokiem życia, 26% ustala 18 lat bez wyjątków, a 54% ustala 18 lat z wyjątkami (UNFPA i UNICEF, 2026). Te zestawienia opierają się na różnych metodach: nie są ze sobą porównywalne.
Co mówią traktaty
- Konwencja z 1962 r. o zgodzie na zawarcie małżeństwa (56 stron): swobodna i pełna zgoda, wyrażona osobiście; minimalny wiek ustalony przez prawo, z możliwością dyspensy „z poważnych powodów” (ONZ, 1962) (ONZ, 1962). Konwencja z 1956 r. o niewolnictwie dotyczy kobiet obiecanych lub oddanych w małżeństwo bez możliwości odmowy (124 strony) (ONZ, 1956) (ONZ, 1956).
- CEDAW (189 stron), art. 16: „zaręczyny i małżeństwa dzieci nie mają skutków prawnych” (ONZ, 1979). Wspólna rekomendacja CEDAW-CRC z 2014 r. domaga się 18 lat dla dziewcząt i chłopców, z co najwyżej jednym wyjątkiem sądowym w wieku 16 lat, nigdy poniżej (CEDAW i CRC, 2014).
- Konwencja stambulska (Rada Europy): artykuł 37 zobowiązuje do karania za zmuszanie dorosłego lub dziecka do zawarcia małżeństwa oraz za zwabianie go w tym celu za granicę; artykuł 32 pozwala unieważnić takie małżeństwa bez nadmiernego obciążenia dla ofiary (Rada Europy, 2011). Według Zgromadzenia Parlamentarnego 38 państw członkowskich ratyfikowało ją do 30 marca 2026 r. (liczba do potwierdzenia w Biurze Traktatowym) (PACE, 2026).
- Cele Zrównoważonego Rozwoju, cel 5.3: wyeliminowanie do 2030 r. małżeństw dzieci, wczesnych i przymusowych; wskaźnik śledzi kobiety w wieku 20-24 lat, które wyszły za mąż przed 15. i przed 18. rokiem życia (ONZ).
Minimalny wiek: trzy rodziny przepisów
18 lat, bez wyjątku lub prawie. Anglia i Walia (od 27 lutego 2023 r.), Holandia (od 2015 r.), Kolumbia (2025), Sierra Leone (2024), Demokratyczna Republika Konga, Wybrzeże Kości Słoniowej (w przeczytanych artykułach), 18 stanów USA i Dystrykt Kolumbii; Nepal (20 lat) i Chiny (22 lata dla mężczyzn, 20 lat dla kobiet) unieważniają lub karzą małżeństwo przed wiekiem ustawowym; Niemcy i Szwajcaria też go nie dopuszczają, ale pozwalają unieważnić, zamiast udzielać dyspensy, małżeństwo zawarte przed 18. rokiem życia.
18 lat, z wyjątkami. Francja, Belgia, Luksemburg, Włochy, Hiszpania, Polska, Argentyna, Maroko, Tunezja, Algieria (19 lat), Benin, Togo, Burkina Faso, Madagaskar, Indie (21 lat dla chłopców), Bangladesz, Arabia Saudyjska, Irak, kilka prowincji kanadyjskich, większość stanów USA. Wyjątkiem jest dyspensa sędziego, prokuratora lub rodziców „z poważnych powodów”; tylko Polska zastrzega ją dla kobiet.
Niższy wiek dla dziewcząt albo brak jakiegokolwiek wieku. Niger (15 lat), Haiti (15 lat), Senegal i Mali (16 lat), Kamerun (15 lat według zarządzenia z 1981 r., tekst sprzeczny), Szkocja i Kanada (16 lat), Turcja (17 lat), Pakistan na poziomie federalnym (16 lat), Iran (13 lat według organizacji pozarządowej), Afganistan (brak minimalnego wieku od dekretu talibów z maja 2026 r.), Jemen (źródła sprzeczne).
Małżeństwo przymusowe: gdzie jest przestępstwem, a gdzie nie
Odrębne przestępstwo istnieje między innymi w Niemczech (§ 237, od 6 miesięcy do 5 lat) (StGB), w Szwajcarii (art. 181a, do 5 lat) (Szwajcarski kodeks karny), w Hiszpanii (art. 172 bis) (Código Penal), we Włoszech (art. 558-bis, od 1-5 lat) (Ustawa 69/2019), w Polsce (art. 191b, od 3 miesięcy do 5 lat) (Kodeks karny), w Wielkiej Brytanii (do 7 lat) (Ustawa z 2014 r.), w Luksemburgu (od 1-4 lat) (Ustawa z 2014 r.), w Belgii (od 1 września 2026 r., ponad 3 lata do 5 lat) (Nowy kodeks karny) (Nowy kodeks karny), w Kanadzie (do 5 lat) (Kodeks karny), w Pakistanie (od 3-7 lat) (UNHCR), w Nepalu (Kodeks karny 2017), w DRK (od 1-12 lat) (Dziennik urzędowy, 2009), w Kamerunie (od 5-10 lat) (Kodeks karny 2016) i w Togo (od 3-5 lat) (Anti-Slavery Law).
W innych krajach małżeństwo przymusowe nie ma osobnego artykułu i jest ścigane pod inną kwalifikacją: zmuszanie w Holandii (najwyżej 2 lata) (Wetboek van Strafrecht), kwalifikowana przemoc we Francji (art. 222-12 kodeksu karnego: 5 lat i 75 000 €) (Légifrance); artykuł 222-14-4 dotyczy natomiast zabiegów mających na celu skłonienie do opuszczenia Francji, aby zmusić do małżeństwa za granicą (Légifrance). Gdy przeczytany tekst karze tylko urzędnika stanu cywilnego (Mali, Egipt) albo nie przewiduje żadnej kary (Algieria, art. 13), rodzice i małżonkowie nie są objęci przez prawo rodzinne.
Ożenek z ofiarą. W Maroku parlament uchylił w 2014 r. klauzulę artykułu 475, która pozwalała porywaczowi małoletniej uniknąć ścigania przez ożenek z nią (sam artykuł nadal obowiązuje) (Al Jazeera, 2014). W Algierii artykuł 326 kodeksu karnego (wydanie z 2015 r.) uzależnia ściganie od skargi, jeśli porwana małoletnia wyjdzie za porywacza, a skazanie od unieważnienia małżeństwa (SGG, 2015). W Kamerunie małżeństwo sprawcy z ofiarą nie ma żadnego wpływu na ściganie (art. 297 i 352) (Kodeks karny 2016). Strona Gwałt i bezkarność według krajów omawia to zagadnienie kraj po kraju.
Kraj po kraju
Każdy wiersz podaje wiek ustawowy, prawo karne, rozpowszechnienie (kobiety w wieku 20-24 lat, które wyszły za mąż przed 18. rokiem życia, ostatnie badanie) i to, co się zmieniło. To, czego nie udało się zweryfikować, jest opisane jako „niezweryfikowane”; stan prawny jest z 18 listopada 2026 r.
Europa
- Francja. 18 lat (art. 144 Kodeksu cywilnego); możliwa dyspensa prokuratora z poważnych powodów (art. 145) (Légifrance). Przed 2006 r. 15 lat dla dziewcząt (Zgromadzenie Narodowe, 2006). Nie znaleziono oficjalnych danych o rozpowszechnieniu. Unieważnienie małżeństwa zawartego bez swobodnej zgody w ciągu 5 lat (art. 180 i 181) (Légifrance).
- Belgia. 18 lat; sąd rodzinny może znieść zakaz z poważnych powodów (art. 145) (Justel) (Justel). Nowy kodeks karny (1 września 2026 r.) podnosi karę za małżeństwo przymusowe: ponad 3 lata do 5 lat, wobec od 3 miesięcy do 5 lat wcześniej (Justel) (Justel).
- Szwajcaria. 18 lat; od 1 stycznia 2025 r. środki przeciwko małżeństwom małoletnich (możliwość unieważnienia długo po ślubie, nieuznawanie niektórych małżeństw zawartych za granicą) (Federalny Urząd Sprawiedliwości). Od 348 do 481 przypadków przymusu małżeńskiego napotkanych przez instytucje w ciągu dwóch lat (badanie z 2012 r.) (ODM, 2012). Tekst końcowy niezweryfikowany na Fedlex.
- Luksemburg. 18 lat, dyspensa sędziego opiekuńczego z poważnych powodów; małżeństwo przymusowe jest karane w artykule 389 kodeksu karnego (od 1-4 lat i od 20 000 do 40 000 €) (Ustawa z 2014 r.).
Niemcy. 18 lat; żadne małżeństwo przed 16. rokiem życia nie jest ważne, a małżeństwo w wieku 16 lub 17 lat można unieważnić (§ 1303 i 1314 BGB) (BGB). Brak badania federalnego od 2011 r.: 3 443 osoby objęte poradnictwem w 2008 roku (Ministerstwo federalne, 2025). Od 1 lipca 2024 r. § 1305 BGB dotyczy skutków małżeństwa zawartego za granicą przed 16. rokiem życia, po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z 1 lutego 2023 roku (Trybunał Konstytucyjny, 2023).
- Wielka Brytania. 18 lat w Anglii i Walii od 27 lutego 2023 r., bez wyjątku (Ustawa z 2022 r.); 16 lat w Szkocji (Ustawa z 1977 r.) i w Irlandii Północnej (projekt na 18 lat wniesiony w marcu 2026 r., status niezweryfikowany) (Zgromadzenie Irlandii Północnej). W 2025 r. Forced Marriage Unit zajęła się 406 sprawami; 40% ofiar miało 17 lat lub mniej; Pakistan 41%, Bangladesz 9%, Afganistan 7% (Forced Marriage Unit, 2026).
Hiszpania. Wyłączeni są małoletni nieusamodzielnieni: 18 lat albo 16 lat z uzyskaniem pełnoletności (emancypacja); od 2015 r. brak dyspensy wiekowej (art. 46 i 48 Código Civil) (Código Civil). Małżeństwo przymusowe: art. 172 bis, od 6 miesięcy do 3 lat i 6 miesięcy (Código Penal).
Włochy. 18 lat; sąd może dopuścić małżeństwo w wieku 16 lat z poważnych powodów (art. 84 Codice civile, przeczytany na stronie prywatnej) (Brocardi). Art. 558-bis kodeksu karnego od 2019 roku (Ustawa 69/2019).
Holandia. 18 lat, bez dyspensy od 5 grudnia 2015 r.; małżeństwa małoletnich zawarte za granicą są uznawane tylko wtedy, gdy oboje małżonkowie mają 18 lat (Burgerlijk Wetboek) (Rijksoverheid).
Polska. 18 lat; sąd może zezwolić kobiecie w wieku 16 lat (nigdy mężczyźnie) (Kodeks rodzinny). Przestępstwo z artykułu 191b, który obejmuje związki religijne lub zwyczajowe; data wejścia w życie niezweryfikowana.
Turcja. 17 lat, 16 lat za zezwoleniem sędziego; ważny jest tylko ślub cywilny (Turecki kodeks cywilny). 15% kobiet w wieku 20-24 lat wyszło za mąż przed 18. rokiem życia, 2% przed 15. rokiem życia (2018) (UNICEF i UNFPA). Brak samodzielnego przestępstwa małżeństwa przymusowego w przeczytanych artykułach kodeksu karnego (Turecki kodeks karny).
Ameryki
- Kanada i Quebec. Dolna granica federalna 16 lat (art. 2.2 ustawy o małżeństwie cywilnym) (Justice Canada); w Quebecu 18 lat, a od 16-17 lat potrzebne jest zezwolenie sądu (Québec.ca). Kodeks karny karze do 5 lat małżeństwo przymusowe i małżeństwo osoby poniżej 16. roku życia (art. 293.1 i 293.2) (Kodeks karny).
- Stany Zjednoczone. Brak ustawy federalnej: decyduje każdy stan. Na dzień 18 listopada 2026 r. 18 stanów i Dystrykt Kolumbii ustala 18 lat bez wyjątku, w tym Oklahoma (w mocy od 1 listopada 2026 r.) (Oklahoma, SB 504) i Kalifornia (ustawa podpisana 30 września 2026 r.) (NPR, 2026); Missisipi i Nowy Meksyk nie mają dolnej granicy wieku (Wikipedia). Ponad 314 000 małoletnich zawarło legalne małżeństwo w latach 2000-2021, w tym 86% dziewcząt (Kongres, 2026).
- Argentyna. 18 lat; od 16 lat za zgodą przedstawicieli lub dyspensą sądową, a poniżej 16 lat dyspensa sądowa (art. 403 i 404) (Código Civil y Comercial). 16% przed 18. rokiem życia (2019-2020) (Girls Not Brides).
- Haiti. 18 lat dla mężczyzn, 15 lat dla kobiet, z możliwą dyspensą Prezydenta (art. 133 Kodeksu cywilnego) (Biblioteka Kongresu); 14,9% kobiet w wieku 20-24 lat w związku przed 18. rokiem życia (2016-2017) (EMMUS-VI).
Kolumbia. 18 lat bez wyjątku od ustawy 2447 z 2025 r.; 23% przed 18. rokiem życia (ICBF).
Maghreb i Egipt
- Maroko. 18 lat; sędzia może zezwolić na małżeństwo przed 18. rokiem życia, bez dolnej granicy i bez możliwości odwołania (art. 19 i 20 Kodeksu rodzinnego) (Kodeks rodzinny). 13,7% przed 18. rokiem życia (2017-2018) (UNICEF) (UNICEF); 12 629 zezwoleń w 2023 r. i 10 691 w 2024 r., według prasy (Hespress, 2026). Zaproponowana reforma (18 lat, wyjątkowa dyspensa w wieku 17 lat), bez złożonego projektu ustawy w połowie października 2026 r., według prasy (Policy Center, 2025).
- Algieria. 19 lat, dyspensa sędziego ze względu na interes lub konieczność (art. 7); wali jest obowiązkowy (art. 9 bis) (JORADP, 2005). 3,8% przed 18. rokiem życia (małżeństwa formalne, 2018-2019) (UNICEF) (UNICEF).
- Tunezja. 18 lat; zezwolenie sędziego z poważnych powodów (art. 5 Kodeksu statusu osobistego) (IORT). 2,4% przed 18. rokiem życia (2023) (UNICEF) (UNICEF). W 2017 r. uchylono okólnik z 1973 r., który zakazywał Tunezyjce poślubienia nie-muzułmanina (Human Rights Watch, 2017).
Egipt. 18 lat: prawo zabrania rejestrowania małżeństwa przed 18. rokiem życia; sankcji dyscyplinarnej podlega tylko urzędnik rejestrujący (Ustawa o dziecku). 15,8% przed 18. rokiem życia (2021) (UNICEF) (UNICEF). Zwyczajowe małżeństwo ’urfi, niezarejestrowane, omija tę zasadę. Projekt kodeksu rodzinnego został zatwierdzony przez Radę Ministrów 29 kwietnia 2026 roku (Daily News Egypt).
Afryka Zachodnia i Środkowa
- Senegal. 18 lat dla chłopców, 16 lat dla dziewcząt (art. 111 Kodeksu rodzinnego) (Equality Now); 30% przed 18. rokiem życia (2023) (UNICEF i UNFPA).
- Mali. 18 lat dla mężczyzn, 16 lat dla kobiet, dyspensa od 15 lat (art. 281); karani są tylko urzędnik stanu cywilnego i duchowny (Kodeks z 2011 r.). 49% przed 18. rokiem życia, 14% przed 15. rokiem życia (UNICEF i UNFPA).
- Niger. 18 lat dla mężczyzn, 15 lat dla kobiet (art. 144 Kodeksu cywilnego) (Anti-Slavery Law). Kodeks karny z 2026 r. karze od 6 miesięcy do 1 roku małżeństwo małoletniego (art. 336) i od 10-20 lat „wahaję” (Zarządzenie 2026-09); Niger twierdzi w ONZ, że „kryminalizuje małżeństwo przed 18. rokiem życia”, czego przeczytany tekst nie potwierdza (UPR, 2026). 76% przed 18. rokiem życia (2012, brak nowszego badania) (UNICEF i UNFPA).
Czad. 18 lat od 2015 r. według Girls Not Brides (teksty nieprzeczytane) (Girls Not Brides); 61% przed 18. rokiem życia (2019) (UNICEF i UNFPA).
- Burkina Faso. Nowy Kodeks osób i rodziny przyjęty 1 września 2025 r.: 18 lat, odstępstwo w wieku 16 lat według prasy (tekst nieprzeczytany) (Sidwaya, 2025); 51% przed 18. rokiem życia (UNICEF i UNFPA).
- Wybrzeże Kości Słoniowej. 18 lat dla obu płci od ustawy z 26 czerwca 2019 r. (art. 2) (Ustawa 2019-570); 26% przed 18. rokiem życia (2021) (UNICEF i UNFPA).
- Kamerun. Tekst sprzeczny: 15 lat dla dziewcząt (zarządzenie z 1981 r.) albo 18 lat dla obu płci (Equality Now). Małżeństwo przymusowe karane od 5-10 lat (art. 356 kodeksu karnego 2016) (Kodeks karny 2016); 30% przed 18. rokiem życia (2018) (UNICEF i UNFPA).
- Benin. 18 lat, dyspensa z poważnego powodu; Kodeks dziecka karze od 3-10 lat tego, kto wydaje dziecko za mąż (Kodeks dziecka, 2015); 28% przed 18. rokiem życia (2021-2022) (UNICEF i UNFPA).
- Togo. 18 lat, dyspensa nigdy poniżej 16 lat (art. 43 Kodeksu z 2012 r.); małżeństwo przymusowe karane od 3-5 lat (art. 341 kodeksu karnego) (Anti-Slavery Law); 25% przed 18. rokiem życia (2017) (UNICEF i UNFPA).
Sierra Leone. 18 lat bez wyjątku od ustawy z 2024 r. (w mocy od 14 grudnia 2024 r.); co najmniej 15 lat więzienia za wydanie dziecka za mąż (Ustawa z 2024 r.); 30% przed 18. rokiem życia (2019) (UNICEF i UNFPA).
Afryka Wschodnia, Środkowa i Ocean Indyjski
- Demokratyczna Republika Konga. 18 lat dla obu płci, bez dyspensy (ustawa z 2016 r.) (Kodeks rodzinny); 29,9% przed 18. rokiem życia (2023-2024) (UNICEF) (UNICEF); małżeństwo przymusowe karane od 1-12 lat (Dziennik urzędowy, 2009).
- Rwanda. 21 lat, od 18 lat za zezwoleniem urzędnika stanu cywilnego (ustawa z 26 czerwca 2024 r.) (Ustawa 71/2024); 5,5% przed 18. rokiem życia (2019-2020) (UNICEF) (UNICEF).
- Burundi. 18 lat dla dziewcząt, 21 lat dla chłopców (ACERWC, 2025); 19% przed 18. rokiem życia (2016-2017) (UNICEF) (UNICEF).
- Madagaskar. 18 lat, odstępstwo przewodniczącego sądu z poważnych powodów, bez dolnej granicy (ustawa z 2007 r.) (Ustawa 2007-022); 38,8% przed 18. rokiem życia (2021) i 42% według UNICEF (2025) (UNICEF Madagaskar, 2026).
- Inne kraje. Tanzania: Sąd Apelacyjny uznał w 2019 r. wiek 15 lat za niezgodny z konstytucją, ustawy nie zmieniono (Sąd Apelacyjny, 2019); Mozambik: 18 lat, od 8-12 lat więzienia dla dorosłego, który wiąże się z dzieckiem (2019) (UNICEF Mozambik); Malawi, Kenia i Zambia: 18 lat według Girls Not Brides (teksty nieprzeczytane); rozpowszechnienie: Etiopia 40%, Sudan Południowy 51% (2010), Somalia 45% (2006) (UNICEF) (UNICEF).
Azja i Bliski Wschód
Indie. 18 lat dla dziewcząt, 21 lat dla chłopców; małżeństwo dziecka można unieważnić, nie jest nieważne z mocy prawa (Ustawa z 2006 r.). 23,3% przed 18. rokiem życia (2019-2021); 20,1% za lata 2023-2024 według prasy, niezweryfikowane w oficjalnym raporcie (Prasa, 2026). Sąd Najwyższy, 18 października 2024 r.: zapobiegać, zanim się ukarze (Sąd Najwyższy, 2024).
Pakistan. 16 lat (dziewczęta) i 18 lat (chłopcy) na poziomie federalnym; 18 lat dla wszystkich w Sindh, w Islamabadzie (2025) i w Pendżabie (kwiecień 2026 r.) (Pendżab, 2026) (Ustawa Islamabadu, 2025). Zmuszanie do małżeństwa: od 3-7 lat (UNHCR). 18% przed 18. rokiem życia (2017-2018) (Girls Not Brides).
Bangladesz. 18 lat dla dziewcząt, 21 lat dla chłopców, z „przepisem szczególnym” bez dolnej granicy wieku (art. 19) (Ustawa z 2017 r.); 47% przed 18. rokiem życia (Girls Not Brides).
Afganistan. Przed 2021 r. 16 lat dla dziewcząt. Dekret nr 18 talibów z 14 maja 2026 r. nie ustala żadnego minimalnego wieku i uznaje za ważne małżeństwo zaaranżowane w dzieciństwie przez ojca (UN Women, 2026); Komitet Praw Dziecka domaga się jego uchylenia (Komitet Praw Dziecka, 2026). 28,7% przed 18. rokiem życia (2022-2023) (Girls Not Brides).
Iran. 13 lat dla dziewcząt, 15 lat dla chłopców według Girls Not Brides, z dyspensą sędziego (tekst Kodeksu cywilnego nieprzeczytany) (Girls Not Brides); 17% przed 18. rokiem życia; 40 404 dziewcząt poniżej 15. roku życia wydano za mąż w 2014 r. według rejestru stanu cywilnego, liczba przejęta od organizacji pozarządowej (CHRI, 2015).
Jemen. Brak minimalnego wieku według UNICEF (2018), 18 lat według innej karty: nierozstrzygnięte (UNICEF, 2018); skala: 30% przed 18. rokiem życia (Girls Not Brides).
Arabia Saudyjska. 18 lat od ustawy o statusie osobistym z 2022 r., chyba że sąd zezwoli po okresie dojrzewania; opieka męska (Amnesty, 2023).
Irak. 18 lat albo 15 lat za zgodą sędziego (ustawa z 1959 r.). Poprawka ze stycznia 2025 r. dopuszcza kodeks dżafarycki: Human Rights Watch obawia się małżeństwa od okresu dojrzewania, punkt do przedstawiania z ostrożnością, ponieważ teksty nie zostały przeczytane (Human Rights Watch, 2025) (Human Rights Watch, 2026). 28% przed 18. rokiem życia (2018) (Girls Not Brides).
Nepal. 20 lat dla obu płci, małżeństwo nieważne, do 3 lat więzienia (art. 173 kodeksu karnego z 2017 r.) (Kodeks karny 2017); 35% dziewcząt wyszło za mąż przed 18. rokiem życia (2022) (Girls Not Brides).
Chiny. 22 lata dla mężczyzn, 20 lat dla kobiet; małżeństwo przymusowe można unieważnić w ciągu roku (Kodeks cywilny, art. 1047 i 1052) (Kodeks cywilny, 2020); około 3% przed 18. rokiem życia (szacunek UNICEF niezatwierdzony) (Girls Not Brides).
Kraje, które zmieniły prawo w latach 2023 i 2026
- Anglia i Walia: 18 lat bez wyjątku od 27 lutego 2023 roku (Ustawa z 2022 r.).
Sierra Leone: ustawa z 2024 r., co najmniej 15 lat więzienia (Ustawa z 2024 r.). Kolumbia: ustawa 2447 z 2025 roku (ICBF). Boliwia: ustawa 1639, w mocy od 25 września 2025 roku (Plan International, 2025).
Stany Zjednoczone: Oklahoma (1 listopada 2026 r.), Kalifornia (30 września 2026 r.), Maine, Oregon i Missouri w 2025 r., Dystrykt Kolumbii w marcu 2025 roku (Rada D.C.).
Pakistan: Islamabad (2025) i Pendżab (2026). Burkina Faso: nowy Kodeks (wrzesień 2025). Niger: kodeks karny z 2026 r. Rwanda: ustawa z 2024 r. (zezwolenie od 18 lat). Belgia i Szwajcaria: reformy, które weszły w życie w 2025 i 2026 r. Niemcy: § 1305 BGB (2024).
- Cofnięcia: dekret talibów z 14 maja 2026 r. w Afganistanie (UN Women, 2026); w Iraku poprawka z 2025 r., która otwiera drogę regułom religijnym (Human Rights Watch, 2025).
Czy wystarczy ustawa? Co pokazują oceny skutków
Poprzednie części opisują, co mówią przepisy. Pozostaje pytanie, co się zmienia, gdy kraj podnosi ustawowy wiek zawarcia małżeństwa. Oceny skutków dają różne wyniki: niektóre reformy opóźniły małżeństwa, inne nie zostawiły mierzalnego śladu, a autorzy często wiążą te różnice ze stosowaniem prawa, z wyjątkami i z lokalnymi normami. Z tych badań nie wynika ani że przepisy są bezużyteczne, ani że wystarczą.
Badania porównujące przepisy
- W 12 krajach Afryki Subsaharyjskiej, z których 4 miały spójne prawo (18 lat, także za zgodą rodziców, i dla stosunków seksualnych), częstość małżeństw dzieci jest o 40 % niższa, a liczba urodzeń u nastolatek o 25 % niższa niż w pozostałych 8: to związek między krajami, a nie dowód przyczyny (Maswikwa i in., 2015) .
- W 115 krajach o niskich i średnich dochodach między 1989 a 2007 rokiem płodność nastolatek spadła najbardziej tam, gdzie granica 18 lat obowiązuje ściśle; kraje z 18 latami i wyjątkami nie różnią się od krajów bez przepisu (Kim i in., 2013) . Mierzone są urodzenia, a nie samo małżeństwo.
- W 17 krajach, które podniosły wiek do 18 lat między 1995 a 2012 rokiem (ponad 250 000 kobiet), reforma opóźniła małżeństwo i pierwsze urodzenie oraz zwiększyła zatrudnienie; w miastach zmniejszyła też małżeństwa dzieci. Skutki są słabsze na wsi, tam gdzie wcześniejszy wiek był niższy, i tuż poniżej 18 lat, co autorka uznaje za zgodne z niedoskonałym stosowaniem prawa (Wilson, 2022) .
- W Etiopii, gdzie od 2000 roku, region po regionie, wiek podniesiono z 15 do 18 lat, małżeństwa dziewcząt poniżej 16 lat spadły o około 17 % (6,8 punktu) tam, gdzie były częste; w grupach o najsilniejszych normach skutek nie jest istotny statystycznie (McGavock, 2021) .
- W sześciu krajach (Benin, Mauretania, Tadżykistan, Kazachstan, Nepal, Bhutan) wczesne małżeństwa nie spadły wyraźnie w Beninie, Mauretanii, Kazachstanie i Bhutanie; spadki widać w Tadżykistanie i Nepalu, ale zależą od wybranego modelu (Batyra i Pesando, 2021) .
Obniżenie wieku albo otwarcie dyspens
Mali obniżyło w 2011 roku ogólny wiek małżeński z 18 do 16 lat. Od tego czasu częstość małżeństw dzieci wzrosła wśród kobiet bez wykształcenia i w słabo rozwiniętych społecznościach; autorki omawiają też rolę zbierania danych i nie stwierdzają bezpośredniego skutku ustawy (Batyra i Pesando, 2023) .
W Indonezji nowelizacja z 2019 roku ustala 19 lat dla narzeczonych i narzeczonych, ale sędzia może udzielić dyspensy z „pilnych powodów”, których ustawa nie definiuje: od stycznia do czerwca 2020 roku złożono 34 000 wniosków, z czego 97 % uwzględniono, według organu sądowego cytowanego w komentarzu prawnym (Yusvitasari i Yunitasari, 2022) . Nowe wnioski o dyspensę wzrosły z 24 865 w 2019 roku do 64 225 w 2020 roku i 62 890 w 2021 roku; autorzy tego badania wiążą wzrost z pandemią i nie oceniają skutków samej ustawy (Liem i in., 2025) . Liczby te dotyczą wniosków, a nie zawartych małżeństw.
Aktualne dane i skutki
W Indiach odsetek kobiet w wieku 20-24 lat zamężnych przed 18. rokiem życia spadł z 49,4 % w 1993 roku do 22,3 % w 2021 roku, a mężczyzn w tym samym wieku z 7,1 % w 2006 roku do 2,2 % w 2021 roku; największy spadek przypadł na lata 2006-2016, a w sześciu stanach lub terytoriach w przypadku dziewcząt (ośmiu w przypadku chłopców) częstość znów wzrosła między 2016 a 2021 rokiem (Gausman i in., 2024) . Badanie opisuje trend; nie mierzy, jaka część wynika z ustawy.
W zakresie zdrowia przegląd 58 badań (prawie wszystkie przekrojowe, z Afryki Subsaharyjskiej lub Azji Południowej, wszystkie z poważnym lub krytycznym ryzykiem błędu systematycznego) konsekwentnie wskazuje na wcześniejsze macierzyństwo, rzadsze porody w placówce lub z udziałem wykwalifikowanego personelu oraz więcej przemocy fizycznej ze strony partnera; w sprawie antykoncepcji, niechcianych ciąż i przemocy seksualnej wyniki są rozbieżne, a dowód związku przyczynowego jest bardzo ograniczony (Fan i Koski, 2022) . Badanie 5 krajów, które przyjęły bardziej ochronne prawo, i 14 krajów porównawczych wiąże tę zmianę z lepszymi postawami wobec przemocy domowej i mniejszym ryzykiem przemocy fizycznej i seksualnej wobec kobiet, ale tylko dwa kraje dostarczają danych o przemocy (Omidakhsh i Heymann, 2020) .
Czego te dane nie mówią
Prawo ustalające 18 lat nie zapobiega małżeństwom zwyczajowym lub religijnym, niezarejestrowanym, które umykają stanowi cywilnemu i statystykom (Egipt, Irak, Niger, Mali). Wskaźniki rozpowszechnienia pochodzą z badań z różnych lat, czasem dawnych (Niger 2012, Sudan Południowy 2010, Somalia 2006): nie można ich porównywać co do roku. Kilka tekstów udało się przeczytać tylko za pośrednictwem organizacji międzynarodowych lub prasy, a każdy wiersz to zaznacza. Wreszcie prawo szybko się zmienia: stan prawny jest z 18 listopada 2026 r., a dossier dokumentacyjne powiązane z tą stroną zachowuje szczegóły każdego źródła i tego, co pozostaje do zweryfikowania. Ta strona informuje; nie zastępuje porady adwokata ani wyspecjalizowanego stowarzyszenia.
