Małżeństwa przymusowe i małżeństwa dzieci: prawo kraj po kraju

650 milionów dziewcząt i kobiet wyszło za mąż przed 18. rokiem życia, a 22 miliony osób żyją w małżeństwie przymusowym. Oto, kraj po kraju, wiek ustawowy, wyjątki, prawo karne i dane.

Jeśli ty lub ktoś, kogo znasz, grozi przymusowe małżeństwo

We Francji: 3919 (Violences Femmes Info, bezpłatnie, dzień i noc) (Service-public.fr), 119, jeśli osoba jest niepełnoletnia, 17 w nagłych wypadkach. Jeśli małżeństwo ma się odbyć za granicą, trzeba zawiadomić służby przed wyjazdem: na miejscu konsulat może pomóc, ale nie zawsze może interweniować. W Wielkiej Brytanii: Forced Marriage Unit +44 20 7008 0151 (GOV.UK). W Belgii: 0800 30 030; w Szwajcarii: mariageforce.ch; w Quebecu: SOS violence conjugale 1 800 363-9010. Środki prawne we Francji (nakaz ochrony, zakaz opuszczania terytorium, unieważnienie) opisano na stronie Małżeństwo przymusowe.

Trzy pojęcia, których nie wolno mylić

Małżeństwo przymusowe to małżeństwo, w którym co najmniej jedno z małżonków, niezależnie od wieku, nie wyraziło swobodnej i pełnej zgody albo nie może zakończyć związku (UNFPA, 2025). Małżeństwo dzieci to małżeństwo lub związek nieformalny, w którym co najmniej jedno z małżonków ma mniej niż 18 lat (UNICEF). Małżeństwo aranżowane jest proponowane przez rodziny i akceptowane przez obu narzeczonych: przymus może jednak utrzymywać się w niektórych aranżacjach, takich jak wymiana dziewcząt czy małżeństwo służebne (ILO, Walk Free, IOM, 2022). Według komitetów ONZ dziecko nie może wyrazić swobodnej, pełnej i świadomej zgody: każde małżeństwo dzieci jest więc formą małżeństwa przymusowego (CEDAW i CRC, 2014). Wszystkie trzy sytuacje, wraz z takimi zwyczajami jak porwanie panny młodej, opisano na stronie Małżeństwo przymusowe; ta strona porównuje przepisy prawa.

Liczby ze świata

Około 650 milionów żyjących dziewcząt i kobiet wyszło za mąż przed ukończeniem 18 lat; 12 milionów dziewcząt robi to co roku; wśród kobiet w wieku 20-24 lat jest to 18%, wobec 22% dziesięć lat temu (raport UNFPA-UNICEF z 22 maja 2026) (UNFPA i UNICEF, 2026). W Azji Południowej mieszka 290 milionów takich kobiet (45%), w Afryce Subsaharyjskiej 127 milionów (20%), gdzie odsetek jest najwyższy (31%) (UNFPA i UNICEF, 2026). Chłopcy są dotknięci znacznie rzadziej: mniej więcej jedna szósta odsetka dziewcząt (UNICEF).

Jeśli chodzi o małżeństwo przymusowe, ILO, Walk Free i IOM naliczyły w 2021 roku 22 miliony osób (15,4 miliona w 2016 roku), w tym 14,9 miliona kobiet i dziewcząt; dwie osoby na pięć wyszły za mąż lub się ożeniły jako dzieci; państwa arabskie mają najwyższy wskaźnik (4,8 na tysiąc) (ILO, Walk Free, IOM, 2022). To ostatnie znalezione wydanie, a szacunek jest „ostrożny”: nie obejmuje wszystkich małżeństw dzieci.

Po stronie prawa Bank Światowy naliczył 144 gospodarki na 190 bez odpowiednich przepisów o małżeństwach dzieci, przy czym w 83 z nich obowiązują wyjątki za zgodą rodziców (Bank Światowy, 2026). UNESCO (2025, cytowane przez raport UNFPA-UNICEF) wskazuje, że 18% krajów zezwala na zamążpójście dziewcząt przed 18. rokiem życia, 26% ustala 18 lat bez wyjątków, a 54% ustala 18 lat z wyjątkami (UNFPA i UNICEF, 2026). Te zestawienia opierają się na różnych metodach: nie są ze sobą porównywalne.

Co mówią traktaty

Minimalny wiek: trzy rodziny przepisów

18 lat, bez wyjątku lub prawie. Anglia i Walia (od 27 lutego 2023 r.), Holandia (od 2015 r.), Kolumbia (2025), Sierra Leone (2024), Demokratyczna Republika Konga, Wybrzeże Kości Słoniowej (w przeczytanych artykułach), 18 stanów USA i Dystrykt Kolumbii; Nepal (20 lat) i Chiny (22 lata dla mężczyzn, 20 lat dla kobiet) unieważniają lub karzą małżeństwo przed wiekiem ustawowym; Niemcy i Szwajcaria też go nie dopuszczają, ale pozwalają unieważnić, zamiast udzielać dyspensy, małżeństwo zawarte przed 18. rokiem życia.

18 lat, z wyjątkami. Francja, Belgia, Luksemburg, Włochy, Hiszpania, Polska, Argentyna, Maroko, Tunezja, Algieria (19 lat), Benin, Togo, Burkina Faso, Madagaskar, Indie (21 lat dla chłopców), Bangladesz, Arabia Saudyjska, Irak, kilka prowincji kanadyjskich, większość stanów USA. Wyjątkiem jest dyspensa sędziego, prokuratora lub rodziców „z poważnych powodów”; tylko Polska zastrzega ją dla kobiet.

Niższy wiek dla dziewcząt albo brak jakiegokolwiek wieku. Niger (15 lat), Haiti (15 lat), Senegal i Mali (16 lat), Kamerun (15 lat według zarządzenia z 1981 r., tekst sprzeczny), Szkocja i Kanada (16 lat), Turcja (17 lat), Pakistan na poziomie federalnym (16 lat), Iran (13 lat według organizacji pozarządowej), Afganistan (brak minimalnego wieku od dekretu talibów z maja 2026 r.), Jemen (źródła sprzeczne).

Małżeństwo przymusowe: gdzie jest przestępstwem, a gdzie nie

Odrębne przestępstwo istnieje między innymi w Niemczech (§ 237, od 6 miesięcy do 5 lat) (StGB), w Szwajcarii (art. 181a, do 5 lat) (Szwajcarski kodeks karny), w Hiszpanii (art. 172 bis) (Código Penal), we Włoszech (art. 558-bis, od 1-5 lat) (Ustawa 69/2019), w Polsce (art. 191b, od 3 miesięcy do 5 lat) (Kodeks karny), w Wielkiej Brytanii (do 7 lat) (Ustawa z 2014 r.), w Luksemburgu (od 1-4 lat) (Ustawa z 2014 r.), w Belgii (od 1 września 2026 r., ponad 3 lata do 5 lat) (Nowy kodeks karny) (Nowy kodeks karny), w Kanadzie (do 5 lat) (Kodeks karny), w Pakistanie (od 3-7 lat) (UNHCR), w Nepalu (Kodeks karny 2017), w DRK (od 1-12 lat) (Dziennik urzędowy, 2009), w Kamerunie (od 5-10 lat) (Kodeks karny 2016) i w Togo (od 3-5 lat) (Anti-Slavery Law).

W innych krajach małżeństwo przymusowe nie ma osobnego artykułu i jest ścigane pod inną kwalifikacją: zmuszanie w Holandii (najwyżej 2 lata) (Wetboek van Strafrecht), kwalifikowana przemoc we Francji (art. 222-12 kodeksu karnego: 5 lat i 75 000 €) (Légifrance); artykuł 222-14-4 dotyczy natomiast zabiegów mających na celu skłonienie do opuszczenia Francji, aby zmusić do małżeństwa za granicą (Légifrance). Gdy przeczytany tekst karze tylko urzędnika stanu cywilnego (Mali, Egipt) albo nie przewiduje żadnej kary (Algieria, art. 13), rodzice i małżonkowie nie są objęci przez prawo rodzinne.

Ożenek z ofiarą. W Maroku parlament uchylił w 2014 r. klauzulę artykułu 475, która pozwalała porywaczowi małoletniej uniknąć ścigania przez ożenek z nią (sam artykuł nadal obowiązuje) (Al Jazeera, 2014). W Algierii artykuł 326 kodeksu karnego (wydanie z 2015 r.) uzależnia ściganie od skargi, jeśli porwana małoletnia wyjdzie za porywacza, a skazanie od unieważnienia małżeństwa (SGG, 2015). W Kamerunie małżeństwo sprawcy z ofiarą nie ma żadnego wpływu na ściganie (art. 297 i 352) (Kodeks karny 2016). Strona Gwałt i bezkarność według krajów omawia to zagadnienie kraj po kraju.

Kraj po kraju

Każdy wiersz podaje wiek ustawowy, prawo karne, rozpowszechnienie (kobiety w wieku 20-24 lat, które wyszły za mąż przed 18. rokiem życia, ostatnie badanie) i to, co się zmieniło. To, czego nie udało się zweryfikować, jest opisane jako „niezweryfikowane”; stan prawny jest z 18 listopada 2026 r.

Europa

Ameryki

Maghreb i Egipt

Afryka Zachodnia i Środkowa

Afryka Wschodnia, Środkowa i Ocean Indyjski

Azja i Bliski Wschód

Kraje, które zmieniły prawo w latach 2023 i 2026

Czy wystarczy ustawa? Co pokazują oceny skutków

Poprzednie części opisują, co mówią przepisy. Pozostaje pytanie, co się zmienia, gdy kraj podnosi ustawowy wiek zawarcia małżeństwa. Oceny skutków dają różne wyniki: niektóre reformy opóźniły małżeństwa, inne nie zostawiły mierzalnego śladu, a autorzy często wiążą te różnice ze stosowaniem prawa, z wyjątkami i z lokalnymi normami. Z tych badań nie wynika ani że przepisy są bezużyteczne, ani że wystarczą.

Badania porównujące przepisy

Obniżenie wieku albo otwarcie dyspens

Mali obniżyło w 2011 roku ogólny wiek małżeński z 18 do 16 lat. Od tego czasu częstość małżeństw dzieci wzrosła wśród kobiet bez wykształcenia i w słabo rozwiniętych społecznościach; autorki omawiają też rolę zbierania danych i nie stwierdzają bezpośredniego skutku ustawy (Batyra i Pesando, 2023) .

W Indonezji nowelizacja z 2019 roku ustala 19 lat dla narzeczonych i narzeczonych, ale sędzia może udzielić dyspensy z „pilnych powodów”, których ustawa nie definiuje: od stycznia do czerwca 2020 roku złożono 34 000 wniosków, z czego 97 % uwzględniono, według organu sądowego cytowanego w komentarzu prawnym (Yusvitasari i Yunitasari, 2022) . Nowe wnioski o dyspensę wzrosły z 24 865 w 2019 roku do 64 225 w 2020 roku i 62 890 w 2021 roku; autorzy tego badania wiążą wzrost z pandemią i nie oceniają skutków samej ustawy (Liem i in., 2025) . Liczby te dotyczą wniosków, a nie zawartych małżeństw.

Aktualne dane i skutki

W Indiach odsetek kobiet w wieku 20-24 lat zamężnych przed 18. rokiem życia spadł z 49,4 % w 1993 roku do 22,3 % w 2021 roku, a mężczyzn w tym samym wieku z 7,1 % w 2006 roku do 2,2 % w 2021 roku; największy spadek przypadł na lata 2006-2016, a w sześciu stanach lub terytoriach w przypadku dziewcząt (ośmiu w przypadku chłopców) częstość znów wzrosła między 2016 a 2021 rokiem (Gausman i in., 2024) . Badanie opisuje trend; nie mierzy, jaka część wynika z ustawy.

W zakresie zdrowia przegląd 58 badań (prawie wszystkie przekrojowe, z Afryki Subsaharyjskiej lub Azji Południowej, wszystkie z poważnym lub krytycznym ryzykiem błędu systematycznego) konsekwentnie wskazuje na wcześniejsze macierzyństwo, rzadsze porody w placówce lub z udziałem wykwalifikowanego personelu oraz więcej przemocy fizycznej ze strony partnera; w sprawie antykoncepcji, niechcianych ciąż i przemocy seksualnej wyniki są rozbieżne, a dowód związku przyczynowego jest bardzo ograniczony (Fan i Koski, 2022) . Badanie 5 krajów, które przyjęły bardziej ochronne prawo, i 14 krajów porównawczych wiąże tę zmianę z lepszymi postawami wobec przemocy domowej i mniejszym ryzykiem przemocy fizycznej i seksualnej wobec kobiet, ale tylko dwa kraje dostarczają danych o przemocy (Omidakhsh i Heymann, 2020) .

Czego te dane nie mówią

Prawo ustalające 18 lat nie zapobiega małżeństwom zwyczajowym lub religijnym, niezarejestrowanym, które umykają stanowi cywilnemu i statystykom (Egipt, Irak, Niger, Mali). Wskaźniki rozpowszechnienia pochodzą z badań z różnych lat, czasem dawnych (Niger 2012, Sudan Południowy 2010, Somalia 2006): nie można ich porównywać co do roku. Kilka tekstów udało się przeczytać tylko za pośrednictwem organizacji międzynarodowych lub prasy, a każdy wiersz to zaznacza. Wreszcie prawo szybko się zmienia: stan prawny jest z 18 listopada 2026 r., a dossier dokumentacyjne powiązane z tą stroną zachowuje szczegóły każdego źródła i tego, co pozostaje do zweryfikowania. Ta strona informuje; nie zastępuje porady adwokata ani wyspecjalizowanego stowarzyszenia.

Źródła

  1. Code de la famille (loi n° 70-03), version consolidée en date du 4 février 2016, avec le dahir n° 1-04-22 du 3 février 2004 portant promulgation — Ministerstwo Sprawiedliwości Maroka (portal Adala), 2016 (po francusku): Marokański Kodeks rodzinny ustala zdolność do zawarcia małżeństwa na 18 lat (art. 19), ale sędzia może zezwolić na wcześniejsze małżeństwo (art. 20), bez możliwości odwołania.
  2. Anti-Slavery Law — Niger (fiche pays : âge du mariage, mariage forcé, wahaya) — Anti-Slavery Usable Past, Uniwersytet w Nottingham, 2026 (an): Prawo nigerskie: art. 144 Kodeksu cywilnego (18 lat dla mężczyzny, 15 dla kobiety), dyspensa prezydencka (art. 145) oraz kary za porwanie i zastaw.
  3. Anti-Slavery Law — Togo (Code des personnes et de la famille 2012 art. 43-45, Code pénal 2015, Code de l'enfant 2007) — Anti-Slavery Usable Past, Uniwersytet w Nottingham, 2026 (an): Prawo togijskie: małżeństwo w wieku 18 lat dla obu płci, dyspensa nigdy poniżej 16 lat (art. 43); małżeństwo przymusowe zagrożone karą od 3 do 5 lat (Kodeks karny 2015, art. 341).
  4. UN Women Afghanistan statement on Decree No. 18 issued by the de facto authorities — UN Women (Azja i Pacyfik), 2026 (an): UN Women potępia dekret nr 18 z 14 maja 2026 r.: nie określa on żadnego minimalnego wieku zawarcia małżeństwa i grozi znormalizowaniem małżeństw dzieci.
  5. The National Penal (Code) Act, 2017 (Act No. 36 of 2017) — chapitre 11 « Offences Relating to Marriage », articles 171 à 175 — Parlament Nepalu (tłumaczenie Komisji Prawa), 2017 (an): W Nepalu nikt nie może zawrzeć małżeństwa przed ukończeniem 20 lat (art. 173): małżeństwo jest nieważne i zagrożone karą do 3 lat pozbawienia wolności; bez zgody 2 lata (art. 171).
  6. Child Marriage Data Portal — profils pays : Côte d'Ivoire, Cameroun, Bénin, Togo, Sierra Leone (femmes de 20 à 24 ans) — UNICEF (portal childmarriagedata.org), 2026 (an): Kobiety w wieku 20-24 lat zamężne przed 18. i przed 15. rokiem życia: Wybrzeże Kości Słoniowej 26 % i 7 %, Kamerun 30 % i 11 %, Benin 28 % i 6 %, Togo 25 % i 6 %.
  7. Child Marriage Data Portal — profils pays : Niger, Mali, Sénégal, Tchad, Burkina Faso (femmes de 20 à 24 ans) — UNICEF (portal childmarriagedata.org), 2026 (an): Kobiety w wieku 20-24 lat zamężne przed 18. i przed 15. rokiem życia: Niger 76 % i 28 %, Mali 49 % i 14 %, Senegal 30 % i 9 %, Czad 61 % i 24 %.
  8. Child Marriage Data Portal : Türkiye country profile (UNICEF-UNFPA Global Programme to End Child Marriage) — UNICEF i UNFPA (childmarriagedata.org), 2018 (an): W Turcji 15 % kobiet w wieku 20-24 lat wyszło za mąż przed 18. rokiem życia, a 2 % przed 15. (2018).
  9. D.C. Law 25-311, Child Marriage Prohibition Amendment Act of 2024 — Rada Dystryktu Kolumbii (D.C. Law Library), 2025 (an): Waszyngton D.C. ustalił wiek małżeński na 18 lat, bez wyjątków, ustawą obowiązującą od 21 marca 2025 r.
  10. Loi du 4 juillet 2014 portant réforme du Titre II (des actes de l'état civil) et du Titre V (du mariage) du Livre Ier du Code civil, et introduisant notamment l'article 389 du Code pénal (mariage ou p — Dziennik Urzędowy Wielkiego Księstwa Luksemburga (Legilux), 2014 (po francusku): W Luksemburgu nikt nie może zawrzeć małżeństwa przed ukończeniem 18 lat (art. 144), chyba że sędzia opiekuńczy udzieli dyspensy (art. 145); małżeństwo przymusowe jest zagrożone karą od jednego do czterech lat pozbawienia wolności.
  11. ONU Femmes, Base de données mondiale sur la violence à l'égard des femmes : République démocratique du Congo, Articles 352 et 357 du Code de la famille (loi n° 16/008 du 15 juillet 2016) — UN Women, 2016 (an): Ustawa nr 16/008 z 15 lipca 2016 r. ustala wiek małżeński na 18 lat dla obu płci (art. 352) i zakazuje każdemu dziecku, nawet uwolnionemu spod władzy rodzicielskiej, zawarcia małżeństwa (art. 357).
  12. Ordonnance n° 2026-09 du 16 février 2026 portant institution du Code pénal (Niger) — Prezydencja Republiki Nigru, 2026 (po francusku): Nowy Kodeks karny Nigru: od 6 miesięcy do 1 roku pozbawienia wolności dla tego, kto zmusza do małżeństwa małoletniego lub na nie zezwala; od 10 do 20 lat za zakup żony wahaya.
  13. Enquête Mortalité, Morbidité et Utilisation des Services (EMMUS-VI), Haïti 2016-2017 (rapport final FR326) — Ministerstwo Zdrowia Publicznego Haiti, IHE, IHSI i ICF, 2018 (po francusku): Na Haiti 14,9 % kobiet w wieku 20-24 lat pozostawało w związku przed 18. rokiem życia, a 2,1 % przed 15. (EMMUS-VI 2016-2017); 1,6 % mężczyzn przed 18. rokiem życia.
  14. Child marriage in the United States (Wikipedia, article collaboratif) — Wikipedia (Wikimedia Foundation), 2026 (an): Artykuł współtworzony, wymieniający 18 stanów z wiekiem 18 lat bez wyjątków wraz z datami podpisania; Missisipi i Nowy Meksyk bez dolnej granicy wieku; 315 000 małoletnich w małżeństwie w latach 2000-2021.
  15. Gender Inequality in Family Laws in Africa — profil Cameroun — Equality Now, 2024 (an): Według Equality Now kameruńskie rozporządzenie z 1981 r. ustala wiek 15 lat dla dziewcząt i 18 dla chłopców; art. 356 Kodeksu karnego karze wyłącznie małżeństwo przymusowe.
  16. Gender Inequality in Family Laws in Africa — profil Sénégal — Equality Now, 2024 (an): Equality Now przypomina, że art. 111 Kodeksu rodzinnego z 1972 r. ustala wiek małżeński na 18 lat dla chłopców i 16 lat dla dziewcząt, z dyspensą z ważnego powodu.
  17. Loi n° 2015-08 portant code de l'enfant en République du Bénin — Zgromadzenie Narodowe Beninu, 2015 (po francusku): Beniński Kodeks dziecka (2015) zakazuje małżeństw wczesnych i przymusowych (art. 181) i karze od 3 do 10 lat pozbawienia wolności za małżeństwo dziecka poniżej 18 lat (art. 375).
  18. Loi n° 2019-570 du 26 juin 2019 relative au mariage (Côte d'Ivoire) — Republika Wybrzeża Kości Słoniowej (Dziennik Urzędowy), 2019 (po francusku): Ustawa iworyjska z 2019 r.: nikt nie może zawrzeć małżeństwa przed ukończeniem 18 lat (art. 2), bez dyspensy widocznej w tekście; naruszenie powoduje nieważność bezwzględną (art. 26).
  19. Loi n° 2011-087 du 30 décembre 2011 portant Code des personnes et de la famille (Mali) — Sekretariat Generalny Rządu Mali (Dziennik Urzędowy), 2012 (po francusku): Kodeks malijski z 2011 r.: małżeństwo w wieku 18 lat dla mężczyzny i 16 lat dla kobiety (art. 281), z dyspensą od 15 lat; symboliczny posag ograniczony do 15 000 franków.
  20. Strongly Stated: Oklahoma ends child marriage as pressure mounts on other states — Freedom From Religion Foundation Action, 2026 (an): Oklahoma ustaliła wiek 18 lat bez wyjątków ustawą SB 504, która weszła w życie 13 maja 2026 r. bez podpisu gubernatora, obowiązującą od 1 listopada 2026 r.
  21. Mariage des mineures au Maroc : moins de demandes, une exception judiciaire qui persiste — Hespress FR (na podstawie Najwyższej Rady Władzy Sądowniczej), 2026 (po francusku): Według CSPJ w 2023 r. złożono 20 192 wnioski i udzielono 12 629 zezwoleń na małżeństwa małoletnich, a w 2024 r. 16 755 wniosków i 10 691 zezwoleń.
  22. Comité CEDAW : recommandation générale n° 21 (1994, égalité dans le mariage et les rapports familiaux), n° 29 (2013, art. 16, conséquences économiques du mariage) et recommandation conjointe CEDAW n° — Komitety CEDAW i Praw Dziecka (ONZ), 1994 (an): Komitet CEDAW uznaje, że minimalny wiek małżeński powinien wynosić 18 lat dla obu płci; wspólne zalecenie 31/18 dopuszcza 16 lat, za zgodą sędziego, wyjątkowo.
  23. India records progress against child marriage and gender violence (relais de NFHS-6 2023-24) — Human Progress (przekaz artykułu Economic Times), 2026 (an): Przekaz prasowy: NFHS-6 (2023-24) podaje 20,1 % kobiet w wieku 20-24 lat zamężnych przed 18. rokiem życia, wobec 23,3 % w NFHS-5; liczba niepotwierdzona w oficjalnym raporcie.
  24. Code pénal (ordonnance n° 66-156 du 8 juin 1966, modifiée et complétée), édition 2015 du Secrétariat général du Gouvernement — Sekretariat Generalny Rządu Algierii, 2015 (po francusku): Art. 326 karze porwanie małoletniego poniżej 18 lat karą od jednego do pięciu lat pozbawienia wolności; jeśli małoletnia poślubi porywacza, ściganie wymaga skargi.
  25. Over 40,000 Girls under Age 15 Married Each Year in Iran (Centre pour les droits humains en Iran) — Center for Human Rights in Iran (CHRI), 2015 (an): Według oficjalnych statystyk stanu cywilnego przytoczonych w 2015 r. ponad 40 000 dziewcząt poniżej 15 lat wyszło za mąż w ciągu jednego roku w Iranie (40 404 w 2014 r.).
  26. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity (Dz. U. z 2026 r. poz. 236) : art. 10, art. 15¹ — Kancelaria Sejmu (ISAP, Polska), 2026 (po): W Polsce trzeba mieć 18 lat, aby zawrzeć małżeństwo; sąd opiekuńczy może z ważnych powodów zezwolić na małżeństwo młodej kobiecie w wieku 16 lat.
  27. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, tekst jednolity (Dz. U. z 2026 r.) : art. 191 (zmuszanie) et art. 191b (zmuszanie do zawarcia małżeństwa) — Kancelaria Sejmu (ISAP, Polska), 2026 (po): Polska ma odrębne przestępstwo małżeństwa przymusowego, art. 191b kodeksu karnego, zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
  28. UN Committee on the Rights of the Child: Taliban must explicitly and unequivocally ban child marriage — KabulNow (powołujący się na Komitet Praw Dziecka ONZ), 2026 (an): Komitet Praw Dziecka ONZ wzywa talibów do uchylenia rozporządzenia o rozdzieleniu małżonków oraz do wyraźnego i jednoznacznego zakazu małżeństw dzieci.
  29. Loi sur le mariage civil (L.C. 2005, ch. 33), art. 2.1 (consentement) et 2.2 (âge minimal de 16 ans) — Rząd Kanady, Ministerstwo Sprawiedliwości, 2015 (an): Kanadyjska ustawa federalna ustala dolną granicę 16 lat: nikt nie może zawrzeć małżeństwa w Kanadzie przed tym wiekiem, a zgoda musi być swobodna i świadoma.
  30. Code criminel (L.R.C. 1985, ch. C-46), art. 293.1 (mariage forcé) et 293.2 (mariage d'une personne de moins de 16 ans) — Rząd Kanady, Ministerstwo Sprawiedliwości, 2026 (an): Kanadyjski Kodeks karny przewiduje karę do pięciu lat pozbawienia wolności dla każdego, kto zawiera lub pomaga zawrzeć małżeństwo przymusowe albo małżeństwo osoby poniżej 16 lat.
  31. Code du statut personnel (Tunisie), publication de l'Imprimerie Officielle de la République Tunisienne — Drukarnia Państwowa Republiki Tunezyjskiej (IORT), 2012 (po francusku): Art. 5 Kodeksu statusu osobistego zakazuje małżeństwa przed ukończeniem 18 lat, chyba że sędzia zezwoli z ważnych powodów; art. 6 wymaga zgody opiekuna i matki.
  32. Bolivia prohíbe el matrimonio infantil en una victoria histórica para las niñas (loi n° 1639) — Plan International Ameryka Łacińska i Karaiby, 2025 (po hiszpańsku): W Boliwii ustawa 1639 usuwa z Kodeksu rodziny wyjątki od 16. roku życia i zakazuje małżeństw oraz wczesnych związków bez żadnych wyjątków; w mocy od 25 września 2025 r.
  33. La réforme du Code de la famille à l'aune des recommandations de l'Instance chargée de la révision de la Moudawana : innovations, limites et perspectives (Policy Paper PP-06/25) — Policy Center for the New South (Rabat), 2025 (po francusku): Analiza z marca 2025 r. dotycząca 139 propozycji zmiany Moudawany: wiek małżeński 18 lat, z wyjątkową derogacją do 17 lat na mocy uzasadnionej decyzji sędziego.
  34. Estado del matrimonio infantil y uniones tempranas en Colombia (Datos para el cambio, insumo técnico para la implementación y seguimiento a la Ley 2447 « Son niñas, no esposas ») — Kolumbijski Instytut Opieki nad Rodziną (ICBF), 2025 (po hiszpańsku): Kolumbijski biuletyn urzędowy: ustawa 2447 z 2025 r., zatwierdzona 13 lutego 2025 r., podnosi do 18 lat wiek zawarcia małżeństwa i związku faktycznego; dane ze spisu z 2018 r.
  35. Loi n° 2007-022 du 20 août 2007 relative au mariage et aux régimes matrimoniaux (J.O. n° 3163 du 28/01/08, p. 131) — Republika Madagaskaru, 2007 (po francusku): Ustawa malgaska z 2007 r. ustala wiek małżeński na 18 lat (art. 3), z możliwą derogacją z ważnych powodów udzielaną przez prezesa sądu pierwszej instancji.
  36. The Prohibition of Child Marriage Act, 2006 (Act No. 6 of 2007) — Parlament Indii (PRS Legislative Research), 2007 (an): Ustawa indyjska z 2006 r.: dzieckiem jest dziewczynka poniżej 18 lat i chłopiec poniżej 21 lat; małżeństwo dziecka podlega unieważnieniu, a jego organizatorzy są karani.
  37. Rapport de mission de suivi de la mise en œuvre des observations finales et recommandations du CAEDBE à la suite de l'examen du Rapport initial sur la République du Burundi — Afrykański Komitet Ekspertów ds. Praw i Dobra Dziecka (Unia Afrykańska), 2025 (po francusku): W kwietniu 2025 r. komitet afrykański zauważa, że wiek ustawowy nadal wynosi 18 lat (dziewczęta) i 21 lat (chłopcy), a projekt kodeksu dziecka nie zakazuje wyraźnie małżeństwa przymusowego.
  38. Pakistan Penal Code, 1860 (articles 498A, 498B, 498C — fiche UNHCR RIMAP) — UNHCR (platforma Rights Mapping and Analysis), 2025 (an): Pakistański kodeks karny karze od 3 do 7 lat pozbawienia wolności zmuszanie do małżeństwa (art. 498B) oraz małżeństwo kobiety z Koranem (art. 498C).
  39. UNICEF Global Database, flux de données PT_CM (Child marriage) : indicateurs femmes 20-24 ans mariées avant 15 et avant 18 ans, hommes 20-24 ans mariés avant 18 ans — UNICEF (Data Warehouse, API SDMX), 2026 (an): Baza UNICEF podaje dla każdego kraju odsetek kobiet w wieku 20-24 lat zamężnych przed 18. i przed 15. rokiem życia, wraz z badaniem źródłowym; wykorzystana dla dwunastu krajów Afryki i regionu Oceanu Indyjskiego.
  40. UNICEF Data Warehouse, dataflow PT_CM « Child Marriage » : extraction Maroc, Algérie, Tunisie, Égypte (femmes 20-24 ans mariées avant 18 ans et avant 15 ans ; hommes 20-24 ans avant 18 ans) — UNICEF (Data Warehouse, SDMX), 2026 (an): Najnowsze dane UNICEF: Maroko 13,7 % przed 18. rokiem życia (ENPSF 2017-18), Algieria 3,8 % (MICS 2018-19), Tunezja 2,4 % (MICS 2023), Egipt 15,8 % (EFHS 2021).
  41. Prohibition of Child Marriage Act, 2024 (Act 5 of 2024), Sierra Leone — Parlament Sierra Leone (SierraLII), 2024 (an): Każde małżeństwo z osobą poniżej 18 lat jest przestępstwem zagrożonym karą co najmniej 15 lat pozbawienia wolności lub grzywną; zgoda rodziców jest zakazana.
  42. Marriage Under Haitian Law (LL File No. 1992-1653) — Law Library of Congress (Stany Zjednoczone), 1992 (an): Sprawozdanie z 1992 r.: na Haiti wiek małżeński wynosi 18 lat dla mężczyzn i 15 lat dla kobiet, z możliwą dyspensą Prezydenta (art. 133 Kodeksu cywilnego).
  43. Convention supplémentaire relative à l'abolition de l'esclavage, de la traite des esclaves et des institutions et pratiques analogues à l'esclavage (Genève, 7 septembre 1956) — Organizacja Narodów Zjednoczonych (Sekcja Traktatowa), 1956 (an): Pierwszy traktat uniwersalny dotyczący wydania kobiety za mąż za opłatą, jej odstąpienia przez męża lub dziedziczenia; liczy 124 państwa strony na dzień 18 listopada 2026 r.
  44. Convention sur le consentement au mariage, l'âge minimum du mariage et l'enregistrement des mariages (New York, 10 décembre 1962) — Organizacja Narodów Zjednoczonych (Zgromadzenie Ogólne), 1962 (an): Trzy artykuły merytoryczne: zgoda wyrażona osobiście, minimalny wiek określony przez prawo z możliwą dyspensą z ważnego powodu oraz rejestr urzędowy; 56 stron na dzień 18 listopada 2026 r.
  45. Objectifs de développement durable, Objectif 5, cible 5.3 et indicateur 5.3.1 (fiche de métadonnées) — Organizacja Narodów Zjednoczonych (Wydział Statystyczny) i UNICEF, 2024 (an): Cel 5.3: wyeliminowanie szkodliwych praktyk, takich jak małżeństwa dzieci, wczesne i przymusowe; wskaźnik 5.3.1: kobiety w wieku 20-24 lat zamężne przed 15. i przed 18. rokiem życia.
  46. Women, Business and the Law 2026: Benchmarking Laws for Jobs and Inclusive Growth — Grupa Banku Światowego, 2026 (an): Women, Business and the Law 2026 (190 gospodarek): 144 zbadane gospodarki nie mają odpowiednich przepisów dotyczących małżeństw dzieci; 83 zachowują wyjątki rodzicielskie.
  47. Wetboek van Strafrecht, art. 284 (dwang : contrainte), version en vigueur du 01-07-2026 — Wettenbank (Overheid.nl, Holandia), 2026 (né): W Holandii małżeństwo przymusowe nie ma odrębnego artykułu w kodeksie karnym: jest karane jako przymus (art. 284), do 2 lat pozbawienia wolności.
  48. Burgerlijk Wetboek Boek 1, titel 5 (Het huwelijk) : art. 1:31 (âge de 18 ans), 1:53 (opposition du ministère public), 1:71 (nullité pour contrainte) — Wettenbank (Overheid.nl, Holandia), 2025 (né): W Holandii trzeba mieć 18 lat, aby zawrzeć małżeństwo, bez dyspensy od 5 grudnia 2015 r.; małżeństwo zawarte pod przymusem może zostać unieważnione.
  49. Wet tegengaan huwelijksdwang (Wet van 7 oktober 2015 tot wijziging van Boek 1 en Boek 10 BW), Staatsblad 2015, 354 — Wettenbank (Overheid.nl) i Rijksoverheid.nl, Holandia, 2015 (né): Ustawa z 7 października 2015 r. ustaliła wiek małżeński w Holandii na 18 lat, bez dyspensy, i wzmocniła zapobieganie małżeństwu przymusowemu.
  50. Morocco's child rape victims and the law — Al Jazeera, 2014 (an): Artykuł ze stycznia 2014 r.: parlament marokański jednogłośnie uchwalił zmianę art. 475, który pozwalał gwałcicielowi uniknąć ścigania przez poślubienie swojej małoletniej ofiary.
  51. Saudi Arabia: New Personal Status Law codifies guardianship and discrimination (déclaration publique MDE 23/6431/2023) — Amnesty International, 2023 (an): Saudyjski Kodeks statusu osobistego z 2022 r. zakazuje małżeństwa przed 18. rokiem życia, ale sąd może na nie zezwolić po okresie dojrzewania; kobieta potrzebuje opiekuna.
  52. Pakistan's Punjab passes bill banning marriage under 18, tightens penalties for child marriage (Punjab Child Marriage Restraint Bill 2026) — Arab News Pakistan (prasa, przekaz prowincjonalnej ustawy), 2026 (an): Pakistański Pendżab uchwalił w kwietniu 2026 r. minimalny wiek 18 lat dla chłopców i dziewcząt: od 2 do 3 lat pozbawienia wolności dla dorosłego, który poślubia dziecko, przestępstwo niepodlegające zwolnieniu za kaucją.
  53. Ley 26.994, Código Civil y Comercial de la Nación, art. 403 (impedimentos matrimoniales), 404 (falta de edad nupcial, dispensa judicial), 424-425 (nulidad) — Republika Argentyńska (Infoleg), 2014 (po hiszpańsku): W Argentynie wiek małżeński wynosi 18 lat; od 16 lat za zgodą przedstawicieli ustawowych lub za zezwoleniem sądu; poniżej 16 lat wyłącznie za zezwoleniem sądu.
  54. Question écrite n° 81314 de M. Yvan Lachaud (12e législature) sur l'âge minimum du mariage des filles et des garçons, et réponse du garde des sceaux — Zgromadzenie Narodowe Francji (Dziennik Urzędowy), 2005 (po francusku): Przed ustawą z 4 kwietnia 2006 r. minimalny wiek małżeński wynosił 15 lat dla dziewcząt i 18 lat dla chłopców; parlament uchwalił równość na poziomie 18 lat.
  55. Mariages avec un mineur (page de l'Office fédéral de la justice sur les mesures entrées en vigueur le 1er janvier 2025) — Federalny Urząd Sprawiedliwości (Szwajcaria), 2025 (po francusku): Od 1 stycznia 2025 r. Szwajcaria nie uznaje już małżeństw z osobą małoletnią zawartych za granicą, jeżeli jedno z małżonków miało miejsce zamieszkania w Szwajcarii; unieważnienie pozostaje możliwe przez dłuższy czas.
  56. Zwangsverheiratung bekämpfen – Betroffene wirksam schützen. Eine Handreichung für die Kinder- und Jugendhilfe (avant-propos de la ministre fédérale Karin Prien, décembre 2025) — Federalne Ministerstwo Rodziny Niemiec (BMBFSFJ) i TERRE DES FEMMES, 2009 (po niemiecku): Niemiecki poradnik federalny: małżeństwo przymusowe jest przestępstwem od 1 lipca 2011 r. (§ 237 StGB); małżeństwo społeczne jest zakazane od 2017 r.
  57. Código Civil (Real Decreto de 24 de julio de 1889), texto consolidado : arts. 46 à 48 (empêchements au mariage), art. 239-245 (émancipation) — Boletín Oficial del Estado (BOE), 2025 (po hiszpańsku): W Hiszpanii trzeba mieć 18 lat lub być uwolnionym spod władzy rodzicielskiej, od 16 lat, aby zawrzeć małżeństwo; dyspensa wiekowa od 14 lat zniknęła w 2015 r.
  58. Ley Orgánica 10/1995, de 23 de noviembre, del Código Penal : art. 172 bis (matrimonio forzado), texte consolidé — Boletín Oficial del Estado (BOE), 1995 (po hiszpańsku): Hiszpania karze małżeństwo przymusowe od 1 lipca 2015 r.: od 6 miesięcy do 3,5 roku pozbawienia wolności lub grzywną, z zaostrzoną karą, jeśli ofiara jest małoletnia.
  59. Codice civile, art. 84 (Età) : texte vigent reproduit par Brocardi.it, « aggiornato al 31/10/2026 » — Brocardi.it (odtworzenie włoskiego Kodeksu cywilnego), 2026 (po włosku): We Włoszech małoletni nie mogą zawierać małżeństwa; sąd może z ważnych powodów dopuścić osobę 16-letnią po stwierdzeniu jej dojrzałości.
  60. Gesetz zur Bekämpfung von Kinderehen mangels Regelungen zu den Folgen und zu Fortführungsmöglichkeiten nach inländischem Recht unwirksamer Auslandskinderehen mit dem Grundgesetz unvereinbar (communiqu — Federalny Trybunał Konstytucyjny Niemiec, 2023 (po niemiecku): Niemiecki Trybunał Konstytucyjny uznaje za niezgodny z Ustawą Zasadniczą system z 2017 r., który z mocy prawa unieważnia zagraniczne małżeństwa osób poniżej 16 lat, nie regulując ich skutków.
  61. Civil Code of China, Part V Marriage and Family (2020) — traduction anglaise provisoire — China Justice Observer (tłumaczenie chińskiego Kodeksu cywilnego), 2020 (an): W Chinach minimalny wiek małżeński wynosi 22 lata dla mężczyzn i 20 lat dla kobiet (art. 1047); małżeństwo zawarte pod przymusem można unieważnić w ciągu roku (art. 1052).
  62. Egypt drafts sweeping 355-article Family Law to overhaul century-old personal status regulations — Daily News Egypt, 2026 (an): 29 kwietnia 2026 r. rząd egipski zatwierdził jednolity projekt ustawy rodzinnej liczący 355 artykułów; artykuł nie wspomina ani o wieku małżeńskim, ani o małżeństwach dzieci.
  63. Code pénal suisse, art. 181a Mariage forcé, partenariat forcé (texte en français sur droit-bilingue.ch, version non officielle) — Droit bilingue (odtworzenie prawa federalnego Szwajcarii), 2009 (po francusku): Art. 181a szwajcarskiego Kodeksu karnego przewiduje karę do pięciu lat pozbawienia wolności lub karę pieniężną dla tego, kto przemocą, groźbą lub utrudnianiem zmusza osobę do zawarcia małżeństwa.
  64. Promouvoir la Convention d'Istanbul et améliorer sa mise en œuvre : tirer les leçons de l'expérience (rapport, Assemblée parlementaire du Conseil de l'Europe, Doc. 16372) — Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy, 2026 (an): Sprawozdanie Zgromadzenia Parlamentarnego: 38 państw członkowskich ratyfikowało Konwencję stambulską, Unia Europejska przystąpiła do niej w 2023 r.; Turcja wycofała się z niej w 2021 r.
  65. Ancien Code civil belge, Livre I (art. 1-515) : articles 144, 145, 146, 146bis, 146ter et 148 (âge du mariage, dispense par le tribunal de la famille, mariage de complaisance, mariage forcé) — SPF Justice (Moniteur belge), 2026 (po francusku): W Belgii nikt nie może zawrzeć małżeństwa przed ukończeniem 18 lat, chyba że sąd rodzinny uchyli zakaz z ważnych powodów; nie ma małżeństwa bez swobodnie wyrażonej zgody (art. 146ter).
  66. Code pénal belge de 1867 (ancien), articles 391sexies à 391octies : Chapitre XI, Du mariage forcé et de la cohabitation légale forcée (abrogé le 1er septembre 2026) — SPF Justice (Moniteur belge), 2026 (po francusku): Do 31 sierpnia 2026 r. belgijskie małżeństwo przymusowe było zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności oraz grzywną od 250 do 5 000 euro.
  67. Loi du 29 février 2024 introduisant le livre II du Code pénal (nouveau Code pénal belge) : articles 293 à 296, Section 8, Le mariage forcé et la cohabitation légale forcée — SPF Justice (Moniteur belge), 2024 (po francusku): W nowym belgijskim Kodeksie karnym (1 września 2026 r.) małżeństwo przymusowe (art. 293) jest zagrożone karą od ponad 3 do 5 lat pozbawienia wolności; małoletniość ofiary zaostrza karę.
  68. Bürgerliches Gesetzbuch (BGB), § 1303 Ehemündigkeit et § 1314 Aufhebungsgründe (âge du mariage, annulation du mariage d'un mineur et du mariage sous la menace) — Federalny Urząd Sprawiedliwości Niemiec (gesetze-im-internet.de), 2026 (po niemiecku): W Niemczech nikt nie może zawrzeć małżeństwa przed ukończeniem 18 lat; małżeństwo osoby poniżej 16 lat jest nieważne, a małżeństwo małoletniego w wieku 16 lub 17 lat podlega unieważnieniu.
  69. Strafgesetzbuch (StGB), § 237 Zwangsheirat (mariage forcé) — Federalny Urząd Sprawiedliwości Niemiec (gesetze-im-internet.de), 2026 (po niemiecku): § 237 niemieckiego Kodeksu karnego przewiduje za małżeństwo przymusowe karę od sześciu miesięcy do pięciu lat pozbawienia wolności; usiłowanie jest karalne.
  70. Niger's Fourth UPR Cycle: Persistent Challenges in Rights, Justice and Protection (52e session de l'EPU) — Geneva International Centre for Justice (GICJ), 2026 (an): Sprawozdanie z kwietnia 2026 r. o powszechnym przeglądzie okresowym Nigru: kilka państw domaga się 18 lat i kryminalizacji małżeństw dzieci; Niger odpowiada, że jego nowy Kodeks karny kryminalizuje je przed 18. rokiem życia.
  71. Girls Not Brides — Atlas du mariage d'enfants : fiche Afghanistan — Girls Not Brides, 2022 (an): Afganistan: 28,7 % dziewcząt wychodzi za mąż przed 18. rokiem życia, 9,6 % przed 15.; Kodeks cywilny z 1977 r. ustala wiek 16 lat dla dziewcząt i 18 dla chłopców.
  72. Child Marriage Atlas : Argentina — Girls Not Brides, 2024 (an): W Argentynie 16 % dziewcząt pozostaje w małżeństwie lub związku przed 18. rokiem życia, a 2 % przed 15., według badania MICS6 2019-2020.
  73. Girls Not Brides — Atlas du mariage d'enfants : fiche Bangladesh — Girls Not Brides, 2026 (an): Bangladesz: 47 % dziewcząt wychodzi za mąż przed 18. rokiem życia, 13 % przed 15.; wiek ustawowy 18 lat (dziewczęta) i 21 lat (chłopcy), wyjątek sądowy (art. 19); plan działania 2018-2030.
  74. Girls Not Brides — Atlas du mariage d'enfants : Tchad — Girls Not Brides, 2026 (an): W Czadzie 61 % dziewcząt wychodzi za mąż przed 18. rokiem życia, a 24 % przed 15. (MICS 2019); wiek ustawowy wynosi 18 lat od 2015 r.
  75. Girls Not Brides — Atlas du mariage d'enfants : fiche Chine — Girls Not Brides, 2026 (an): Chiny: około 3 % dziewcząt wychodzi za mąż przed 18. rokiem życia (szacunek UNICEF kwestionowany przez krajowy urząd statystyczny); wiek ustawowy 22 lata (mężczyźni) i 20 lat (kobiety); handel zagranicznymi żonami.
  76. Girls Not Brides — Atlas du mariage d'enfants : fiche Iran — Girls Not Brides, 2019 (an): Iran: 17 % dziewcząt wychodzi za mąż przed 18. rokiem życia, a 3 % przed 15. (UNICEF, 2019); pełnoletniość prawna dziewcząt w wieku 9 lat księżycowych.
  77. Girls Not Brides — Atlas du mariage d'enfants : fiche Irak — Girls Not Brides, 2018 (an): Irak: 28 % dziewcząt wychodzi za mąż przed 18. rokiem życia, a 7 % przed 15. (MICS 2018); ustawa o statusie osobistym ustala 18 lat lub 15 lat za zgodą sędziego.
  78. Girls Not Brides — Atlas du mariage d'enfants : fiche Népal — Girls Not Brides, 2022 (an): Nepal: 35 % dziewcząt wychodzi za mąż przed 18. rokiem życia, a 6 % przed 15. (NDHS 2022); wiek ustawowy 20 lat, ale strona jest w tej kwestii niespójna.
  79. Girls Not Brides — Atlas du mariage d'enfants : fiche Pakistan — Girls Not Brides, 2017 (an): Pakistan: 18 % dziewcząt wychodzi za mąż przed 18. rokiem życia, 4 % przed 15. (DHS 2017-18); ustawa federalna z 1929 r.: 16 lat (dziewczęta), 18 lat (chłopcy).
  80. Girls Not Brides — Atlas du mariage d'enfants : fiche Yémen — Girls Not Brides, 2022 (an): Jemen: 30 % dziewcząt wychodzi za mąż przed 18. rokiem życia, 7 % przed 15. (MICS 2022-23); karta podaje jednocześnie wiek 18 lat i brak minimalnego wieku.
  81. Forced Marriage Unit statistics 2025 — Home Office i FCDO (Forced Marriage Unit, Wielka Brytania), 2026 (an): W 2025 r. brytyjska jednostka udzieliła pomocy w 406 sprawach (+69 % w porównaniu z 2024): 40 % ofiar w wieku 17 lat i młodszych, 74 % kobiet; Pakistan 41 %, Bangladesz 9 %.
  82. gov-uk-forced-marriage — GOV.UK, 2026 (po angielsku): Oficjalna brytyjska strona o małżeństwie przymusowym, przywołana na istniejącej stronie serwisu poświęconej małżeństwom przymusowym i porwaniu panny młodej.
  83. H.R. 9758, Child Marriage Prevention Act of 2026 (119th Congress), version introduite (IH) — Kongres Stanów Zjednoczonych (U.S. Government Publishing Office), 2026 (an): Amerykański federalny projekt ustawy przeciwko małżeństwom dzieci: komisja krajowa, pomoc dla stanów, ograniczenia federalne; wymienia 17 stanów i DC z wiekiem 18 lat bez wyjątków.
  84. Un pas en avant, un pas en arrière en Tunisie — Human Rights Watch, 2017 (po francusku): 14 września 2017 r. tunezyjskie Ministerstwo Sprawiedliwości uchyliło okólnik z 1973 r., który zakazywał małżeństwa Tunezyjki z nie-muzułmaninem bez zaświadczenia o konwersji.
  85. Iraq: Personal Status Law Amendment Sets Back Women's Rights — Human Rights Watch, 2025 (an): Irak uchwalił 21 stycznia 2025 r. nowelizację ustawy z 1959 r. pozwalającą wybrać szyicki kodeks dżafarycki; wiek małżeński z 1959 r. został utrzymany.
  86. Marriage Without Safeguards: The Consequences of Iraq's Personal Status Code — Human Rights Watch, 2026 (an): HRW wskazuje, że irackie Zgromadzenie zatwierdziło w sierpniu 2025 r. kodeks statusu osobistego zezwalający na małżeństwo w okresie dojrzewania, być może już w wieku 9 lub 10 lat, i legalizujący małżeństwa religijne.
  87. Global Estimates of Modern Slavery: Forced Labour and Forced Marriage (Estimations mondiales de l'esclavage moderne : travail forcé et mariage forcé) — MOP, Walk Free i Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji, 2022 (an): W 2021 r. 22 miliony osób żyły w małżeństwie przymusowym, wobec 15,4 miliona w 2016 r.; 14,9 miliona kobiet i dziewcząt; blisko dwie trzecie w Azji i regionie Pacyfiku.
  88. Ordonnance n° 05-02 du 18 Moharram 1426 correspondant au 27 février 2005 modifiant et complétant la loi n° 84-11 du 9 juin 1984 portant code de la famille (Journal officiel n° 15 du 27 février 2005, t — Sekretariat Generalny Rządu Algierii (JORADP), 2005 (po francusku): Zarządzenie z 2005 r. ustala zdolność do zawarcia małżeństwa na 19 lat dla mężczyzny i kobiety, z dyspensą sędziego ze względu na interes lub konieczność (art. 7).
  89. Journal officiel de la République démocratique du Congo, numéro spécial du 25 mai 2009 : Loi n° 09/001 du 10 janvier 2009 portant protection de l'enfant, Loi n° 08/011 du 14 juillet 2008, Loi n° 06/01 — Gabinet Prezydenta Demokratycznej Republiki Konga, 2009 (po francusku): Kongijski Kodeks karny, uzupełniony ustawą z 2006 r., w art. 174 f karze wydanie za mąż lub zmuszenie do małżeństwa osoby pozostającej pod władzą sprawcy.
  90. The Attorney General v. Rebeca Z. Gyumi, Civil Appeal No. 204 of 2017, Court of Appeal of Tanzania at Dar es Salaam (judgment delivered 23 October 2019) — Sąd Apelacyjny Tanzanii, 2019 (an): 23 października 2019 r. Sąd Apelacyjny Tanzanii potwierdza niekonstytucyjność art. 13 i 17 ustawy z 1971 r. (15 lat dla dziewcząt).
  91. Code pénal, article 222-14-4 (fait de contraindre une personne à contracter un mariage ou une union à l'étranger : manœuvres pour la faire quitter le territoire de la République) — Légifrance, 2013 (po francusku): Art. 222-14-4 karze trzema latami pozbawienia wolności i grzywną 45 000 euro skłonienie podstępem osoby do opuszczenia Francji w celu zmuszenia jej do małżeństwa za granicą.
  92. Code civil, articles 181 (délai d'action en nullité pour défaut de consentement libre) et 202-1 (conflit de lois : la loi personnelle de chaque époux, mais le consentement toujours exigé) — Légifrance, 2008 (po francusku): Art. 202-1 wymaga zgody małżonków niezależnie od ich statutu osobistego; powództwo o unieważnienie z powodu braku swobodnej zgody przedawnia się po pięciu latach (art. 181).
  93. Code pénal, article 222-12 (peines des violences ayant entraîné une incapacité de travail de huit jours au plus ou sans incapacité, avec circonstances aggravantes dont le refus ou la contrainte à un m — Légifrance, 2025 (po francusku): Art. 222-12 pkt 6° bis zaostrza karę za przemoc stosowaną w celu zmuszenia osoby do małżeństwa lub dlatego, że odmawia ona jego zawarcia: pięć lat i 75 000 euro.
  94. Code civil, articles 144, 145, 146 et 146-1 (Titre V, Du mariage, Chapitre Ier, Des qualités et conditions requises pour pouvoir contracter mariage) — Légifrance, 2026 (po francusku): We Francji nikt nie może zawrzeć małżeństwa przed ukończeniem 18 lat; prokurator może udzielić dyspensy wiekowej z ważnych powodów; bez zgody nie ma małżeństwa.
  95. Marriage (Scotland) Act 1977 (c. 15), section 1 : âge du mariage (16 ans) en Écosse — legislation.gov.uk (Parlament Wielkiej Brytanii), 2026 (po angielsku): W Szkocji nikt nie może zawrzeć małżeństwa przed ukończeniem 16 lat, a małżeństwo zawarte z osobą poniżej 16 lat jest nieważne; minimalny wiek nie został podniesiony do 18 lat.
  96. Anti-social Behaviour, Crime and Policing Act 2014 (c. 12), sections 121 (forced marriage offence, Angleterre et pays de Galles) et 122 (forced marriage offence, Écosse) — legislation.gov.uk (Parlament Wielkiej Brytanii), 2026 (po angielsku): Małżeństwo przymusowe jest zagrożone karą 7 lat pozbawienia wolności w Anglii, Walii i Szkocji; od 2023 r. nakłonienie dziecka do zawarcia małżeństwa jest przestępstwem.
  97. Marriage and Civil Partnership (Minimum Age) Act 2022 (c. 28) : sections 1 à 7 (Angleterre et pays de Galles) — legislation.gov.uk (Parlament Wielkiej Brytanii), 2022 (po angielsku): Od 27 lutego 2023 r. minimalny wiek małżeński wynosi 18 lat bez wyjątków w Anglii i Walii; nakłonienie małoletniego do zawarcia małżeństwa jest przestępstwem.
  98. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu : madde 124 (evlenme yaşı), 126-128, 143 (aile cüzdanı ve dinî tören) — Mevzuat Bilgi Sistemi (Turcja), 2001 (tu): W Turcji wiek małżeński wynosi 17 lat; sędzia może zezwolić w wieku 16 lat w wyjątkowym przypadku; ważne jest tylko małżeństwo cywilne.
  99. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu : madde 103 (çocukların cinsel istismarı), 104 (reşit olmayanla cinsel ilişki), 109, 230 — Mevzuat Bilgi Sistemi (Turcja), 2014 (tu): Tureckie prawo karne nie zawiera w przeczytanych artykułach przestępstwa o nazwie małżeństwo przymusowe: stosuje się wykorzystywanie seksualne dziecka (art. 103) i pozbawienie wolności (art. 109).
  100. The Islamabad Capital Territory Child Marriage Restraint Act, 2025 (texte adopté par l'Assemblée nationale) — Zgromadzenie Narodowe Pakistanu, 2025 (an): W Islamabadzie małżeństwo jest zakazane przed 18. rokiem życia dla obu płci, z karą od 2 do 7 lat pozbawienia wolności w zależności od przestępstwa, w tym za wspólne zamieszkiwanie dzieci.
  101. « Mariages forcés » en Suisse : causes, formes et ampleur (étude de l'Université de Neuchâtel pour l'Office fédéral des migrations) — Federalny Urząd ds. Migracji; Uniwersytet w Neuchâtel (Szwajcaria), 2012 (po francusku): Badanie federalne z 2012 r.: od 348 do 481 osób zmuszonych do małżeństwa w ciągu dwóch lat, od 384 do 529 zmuszonych do zerwania związku, od 659 do 909 zmuszonych do pozostania w małżeństwie.
  102. Review of Costs: Marriage and Civil Partnership Bill (NIAR-92-2026, Briefing Paper 46/26, Northern Ireland Assembly Research and Information Service) — Zgromadzenie Irlandii Północnej (służba badawcza RaISe), 2026 (po angielsku): Projekt ustawy północnoirlandzkiej z 2026 r. podniósłby minimalny wiek zawarcia małżeństwa i związku partnerskiego z 16 do 18 lat; w maju 2026 r. nie został jeszcze przyjęty.
  103. Law nº 71/2024 of 26/06/2024 governing persons and family (Itegeko nº 71/2024 ryo ku wa 26/06/2024 rigenga abantu n'umuryango ; Loi nº 71/2024 du 26/06/2024 régissant les personnes et la famille) — Dziennik Urzędowy Republiki Rwandy, 2024 (ki): Ustawa rwandyjska z 2024 r. utrzymuje wiek małżeński na poziomie 21 lat (art. 197), ale pozwala osobom w wieku 18-20 lat ubiegać się o pisemne zezwolenie u urzędnika stanu cywilnego okręgu.
  104. Legge 19 luglio 2019, n. 69 (« Codice rosso »), art. 7 : introduction de l'art. 558-bis du codice penale « Costrizione o induzione al matrimonio » — Normattiva (Prezydium Rady Ministrów, Włochy), 2019 (po włosku): Od 9 sierpnia 2019 r. zmuszanie kogoś do małżeństwa jest przestępstwem we Włoszech: od 1 do 5 lat pozbawienia wolności, od 2 do 7 lat, jeśli ofiara ma mniej niż 14 lat.
  105. Convention sur l'élimination de toutes les formes de discrimination à l'égard des femmes (CEDAW, New York, 18 décembre 1979), article 16 — Organizacja Narodów Zjednoczonych (UNHCHR, Komitet CEDAW), 1979 (an): Art. 16 CEDAW nakłada obowiązek równości w małżeństwie i swobodnej zgody; jego ustęp 2 pozbawia skutków prawnych zaręczyny i małżeństwa dzieci.
  106. Conditions pour vous marier (Gouvernement du Québec) — Rząd Quebecu, 2025 (po francusku): W Quebecu trzeba mieć 18 lat, aby zawrzeć małżeństwo; w wieku 16 lub 17 lat należy zwrócić się do sądu o zezwolenie na zawarcie małżeństwa.
  107. Convention du Conseil de l'Europe sur la prévention et la lutte contre la violence à l'égard des femmes et la violence domestique (Convention d'Istanbul, STE n° 210), articles 32 et 37 — Rada Europy, 2011 (an): Art. 37 nakłada obowiązek karania zmuszania dorosłego lub dziecka do małżeństwa lub zwabiania go w tym celu za granicę; art. 32 nakłada obowiązek umożliwienia unieważnienia.
  108. service-public-3919 — Service-public.fr, 2026 (po francusku): Oficjalna francuska strona, przywołana na istniejącej stronie serwisu poświęconej małżeństwom przymusowym i porwaniu panny młodej.
  109. Assemblée législative de Transition : Le nouveau Code des personnes et de la famille adopté (Sidwaya) et articles associés — Sidwaya (państwowy dziennik burkiński), 2025 (po francusku): Burkina Faso przyjęła 1 września 2025 r. nowy Kodeks osób i rodziny: małżeństwo w wieku 18 lat, wyjątkowo 16 lat pod kontrolą sędziego.
  110. Child marriage - Frequently Asked Questions (Mariage d'enfants : questions fréquentes) — UNFPA (Fundusz Ludnościowy Narodów Zjednoczonych), 2025 (an): Oficjalne definicje UNFPA: małżeństwo dziecka, związek nieformalny, małżeństwo wczesne, małżeństwo przymusowe; liczby: ponad 640 milionów osób, 19 % w 2025 r., 12 milionów rocznie.
  111. Programme mondial UNFPA-UNICEF pour mettre fin au mariage d'enfants : rapport annuel de résultats 2025 « Protecting Progress: Adapting to a Changing Aid Landscape » — UNFPA i UNICEF, 2026 (an): 650 milionów dziewcząt i kobiet zamężnych przed 18. rokiem życia, 12 milionów dziewcząt rocznie; 18 % osób w wieku 20-24 lat (22 % dziesięć lat temu); 68 milionów zapobiegniętych małżeństw.
  112. The Child Marriage Restraint Act, 2017 (Act No. VI of 2017) — texte anglais authentique, notification S.R.O. 344-Law/2017 — Rząd Bangladeszu, Ministerstwo ds. Kobiet i Dzieci, 2017 (an): W Bangladeszu małoletnią jest dziewczyna poniżej 18 lat lub chłopiec poniżej 21 lat; kara do 2 lat, ale art. 19 dopuszcza wyjątki sądowe.
  113. Non au mariage des enfants, 18 ans, sans exception (communiqué de presse UNICEF Madagascar) — UNICEF Madagaskar, 2026 (po francusku): UNICEF ogłasza 42 % kobiet w wieku 20-24 lat zamężnych przed 18. rokiem życia (MICS 2025), wobec 40 % w 2018 r., i apeluje o usunięcie derogacji z art. 3.
  114. Yemen — Regional Study on Child Marriage (note pays, UNICEF Bureau régional MENA) — UNICEF, Biuro Regionalne dla Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, 2018 (an): Według UNICEF (2018) prawo jemeńskie nie ustalało żadnego minimalnego wieku małżeńskiego; DHS 2013 podawało 31,9 % kobiet w wieku 20-24 lat zamężnych przed 18. rokiem życia.
  115. Casamento prematuro em Moçambique (page UNICEF Moçambique sur la Lei de Prevenção e Combate às Uniões Prematuras) — UNICEF Mozambik, 2026 (po): Ustawa mozambicka z 2019 r. ustala wiek zawarcia związku na 18 lat (art. 7) i karze od 8 do 12 lat pozbawienia wolności dorosłego, który wiąże się z dzieckiem (art. 30).
  116. Child marriage (page programme UNICEF) — UNICEF, 2023 (an): Definicja UNICEF: każde małżeństwo formalne lub związek nieformalny między dzieckiem poniżej 18 lat a osobą dorosłą lub innym dzieckiem; jedna dziewczynka na pięć wychodzi za mąż w dzieciństwie.
  117. Society for Enlightenment and Voluntary Action v. Union of India, 2024 INSC 790 (Cour suprême de l'Inde, 18 octobre 2024) — compte rendu Verdictum — Verdictum (prasa prawnicza), wyrok Sądu Najwyższego Indii, 2024 (an): Sąd Najwyższy Indii wzywa do skuteczniejszego zapobiegania małżeństwom dzieci, mniejszego karania i większej ochrony oraz zachęca Parlament do zakazania zaręczyn dzieci.
  118. Law No. 12 of 1996 promulgating the Child Law, amended by Law No. 126 of 2008 (English translation by the National Council for Childhood and Motherhood) — Egipska Narodowa Rada ds. Dzieciństwa i Macierzyństwa, 1996 (an): Dzieckiem jest każda osoba poniżej 18 lat (art. 2); ustawa 126/2008 zakazuje rejestrowania umowy małżeńskiej małoletniego poniżej 18 lat pod groźbą kary dyscyplinarnej dla urzędnika.
  119. Loi n° 2016/007 du 12 juillet 2016 portant Code pénal (Cameroun), version anglaise, art. 297, 352, 356, 357 — Republika Kamerunu (WIPO Lex), 2016 (an): Kodeks karny Kamerunu z 2016 r.: art. 356 przewiduje za małżeństwo przymusowe karę od 5 do 10 lat pozbawienia wolności, co najmniej 2 lata, jeśli ofiara ma mniej niż 18 lat.
  120. A new California law bans child marriage. What's the global outlook on the practice? (NPR, relayé par WUNC) — NPR / WUNC News, 2026 (an): Kalifornia zakazała małżeństw przed 18. rokiem życia bez wyjątków (AB 1267, podpisana 30 września 2026 r.); artykuł NPR czyni ją 18. stanem.
  121. Prevalence of girl and boy child marriage across states and Union Territories in India, 1993–2021: a repeated cross-sectional study — Gausman et al., The Lancet Global Health, 2024 (po angielsku): India: marriage before 18 among women aged 20-24, 49.4% in 1993, 22.3% in 2021; men 7.1% (2006), 2.2% (2021).
  122. Here waits the bride? The effect of Ethiopia's child marriage law — McGavock, Journal of Development Economics, 2021 (po angielsku): In Ethiopia, raising the age from 15 to 18 delayed marriage of girls under 16 by about 17% where it was common.
  123. Trends in child marriage and new evidence on the selective impact of changes in age-at-marriage laws on early marriage — Batyra et Pesando, SSM - Population Health, 2021 (po angielsku): In six countries, no clear decline in early marriage in Benin, Mauritania, Kazakhstan and Bhutan; model-dependent declines in Tajikistan and Nepal.
  124. Increases in child marriage among the poorest in Mali: 'Reverse policies' or data quality issues? — Batyra et Pesando, Population Studies, 2023 (po angielsku): In Mali, after the age was lowered from 18 to 16 in 2011, child marriage rose among women with no education and in less developed communities; data quality is discussed.
  125. Tick tick boom: the rise of child marriage in Indonesia during the COVID-19 pandemic — Liem et al., Vulnerable Children and Youth Studies, 2025 (po angielsku): Indonesian dispensation applications: 24,865 in 2019, 64,225 in 2020, 62,890 in 2021.
  126. When Do Laws Matter? National Minimum-Age-of-Marriage Laws, Child Rights, and Adolescent Fertility, 1989–2007 — Kim et al., Law & Society Review, 2013 (po angielsku): Across 115 countries, adolescent fertility falls most with a strict age of 18; 18 with exceptions is indistinguishable from no law.
  127. The health consequences of child marriage: a systematic review of the evidence — Fan et Koski, BMC Public Health, 2022 (po angielsku): Review of 58 studies at serious to critical risk of bias: earlier motherhood, less facility delivery, physical partner violence; causal evidence very limited.
  128. Child Marriage Bans and Female Schooling and Labor Market Outcomes: Evidence from Natural Experiments in 17 Low- and Middle-Income Countries — Wilson, American Economic Journal: Economic Policy, 2022 (po angielsku): In 17 countries, raising the age to 18 delayed marriage and first birth and increased employment; effects are smaller in rural areas.
  129. Minimum Marriage Age Laws and the Prevalence of Child Marriage and Adolescent Birth: Evidence from Sub-Saharan Africa — Maswikwa et al., International Perspectives on Sexual and Reproductive Health, 2015 (po angielsku): In 12 sub-Saharan African countries, child marriage prevalence is 40% lower where the law consistently sets 18 (association between countries).
  130. Improved child marriage laws and its association with changing attitudes and experiences of intimate partner violence: a comparative multi-national study — Omidakhsh et Heymann, Journal of Global Health, 2020 (po angielsku): 5 treated and 14 comparison countries: more protective laws associated with better attitudes and less physical (OR 0.65) and sexual (OR 0.63) violence; only two countries for violence.
  131. Reducing Child Marriage in Indonesia: The Untapped Potential of the Marriage Law (2019) — Yusvitasari et Yunitasari, Oxford Human Rights Hub, 2022 (po angielsku): Indonesia's 2019 law: age 19, exemption for undefined “urgent reasons”; 34,000 applications January-June 2020, 97% granted.
  132. UNICEF Global Database, flux de données PT_CM (Child marriage) : indicateurs femmes 20-24 ans mariées avant 15 et avant 18 ans, hommes 20-24 ans mariés avant 18 ans — UNICEF (Data Warehouse, API SDMX), 2026 (an): The UNICEF database gives, by country, the share of women aged 20 to 24 married before 18 and before 15, with the source survey; used for twelve African and Indian Ocean countries.
  133. UNICEF Data Warehouse, dataflow PT_CM « Child Marriage » : extraction Maroc, Algérie, Tunisie, Égypte (femmes 20-24 ans mariées avant 18 ans et avant 15 ans ; hommes 20-24 ans avant 18 ans) — UNICEF (Data Warehouse, SDMX), 2026 (an): Most recent UNICEF figures: Morocco 13.7% before 18 (ENPSF 2017-18), Algeria 3.8% (MICS 2018-19), Tunisia 2.4% (MICS 2023), Egypt 15.8% (EFHS 2021).
  134. Convention supplémentaire relative à l'abolition de l'esclavage, de la traite des esclaves et des institutions et pratiques analogues à l'esclavage (Genève, 7 septembre 1956) — Nations Unies (Section des traités), 1956 (an): First universal treaty targeting the marriage of a woman given against a price, transferred by her husband or inherited; it has 124 states parties as of 18 November 2026.
  135. Convention sur le consentement au mariage, l'âge minimum du mariage et l'enregistrement des mariages (New York, 10 décembre 1962) — Nations Unies (Assemblée générale), 1962 (an): Three substantive articles: consent in person, a minimum age fixed by law with possible dispensation for serious reasons, and an official register; 56 parties as of 18 November 2026.
  136. Ancien Code civil belge, Livre I (art. 1-515) : articles 144, 145, 146, 146bis, 146ter et 148 (âge du mariage, dispense par le tribunal de la famille, mariage de complaisance, mariage forcé) — SPF Justice (Moniteur belge), 2026 (po francusku): In Belgium no one may marry before 18, unless the family court lifts the ban for serious reasons; there is no marriage without free consent (art. 146ter).
  137. Code pénal belge de 1867 (ancien), articles 391sexies à 391octies : Chapitre XI, Du mariage forcé et de la cohabitation légale forcée (abrogé le 1er septembre 2026) — SPF Justice (Moniteur belge), 2026 (po francusku): Until 31 August 2026, Belgian forced marriage was punishable by 3 months to 5 years in prison and a 250 to 5,000 euro fine.
  138. Loi du 29 février 2024 introduisant le livre II du Code pénal (nouveau Code pénal belge) : articles 293 à 296, Section 8, Le mariage forcé et la cohabitation légale forcée — SPF Justice (Moniteur belge), 2024 (po francusku): In the new Belgian Penal Code (1 September 2026), forced marriage (art. 293) carries a level 3 penalty, over 3 to 5 years in prison; the victim's minority aggravates it.

Oficjalne lub instytucjonalne dokumenty, na których opiera się ta strona, sprawdzone 18 listopada 2026. Linki otwierają się w nowej karcie.

Treść zaktualizowana: w .

Tekst napisany z pomocą AI, pod redakcyjną odpowiedzialnością CAPIT; weryfikacje przez człowieka są okazjonalne (metoda i źródła: O nas). Ta treść nie zastępuje porady medycznej ani prawnej. Błąd? Napisz do nas.

Znajdź tę stronę na mapie serwisu