Eerst: ze worden bijna nooit opgemerkt
Chlamydia geeft bij zeven op de tien vrouwen en de helft van de mannen geen enkel symptoom; gonorroe is bij vrouwen vaak stil; syfilis begint met een pijnloos zweertje dat vanzelf verdwijnt; hiv geeft na een griepje jarenlang niets; hpv wordt nooit gevoeld. Wie zich op zijn symptomen verlaat, weet het dus niet — en geeft door. De enige manier om het te weten is de test, bij elke nieuwe partner en bij elke twijfel.
De belangrijkste infecties
- Chlamydia: de meest voorkomende bij jongeren; te genezen met antibiotica; onbehandeld oorzaak van onvruchtbaarheid bij vrouwen.
- Gonorroe: in opmars, met toenemende resistentie tegen antibiotica; te genezen.
- Syfilis: terug sinds de jaren 2000; te genezen met penicilline; ernstig als ze jaren onbehandeld blijft.
- Hiv: niet te genezen maar behandelbaar; een behandelde persoon met een ondetecteerbare virale lading geeft het virus niet door (n=n); de PrEP beschermt wie niet besmet is.
- Herpes: levenslang, met opstoten; behandelbaar, niet te genezen.
- Hpv: bijna iedereen krijgt het; meestal onschuldig, soms oorzaak van kanker van de baarmoederhals, de anus of de keel; het vaccin beschermt, ook jongens.
- Hepatitis B en C: B te voorkomen met een vaccin, C te genezen sinds 2014.
De testen
Een urinetest of een uitstrijkje voor chlamydia en gonorroe, een bloedtest voor syfilis, hiv en hepatitis: bij de huisarts, in Nederland gratis bij de GGD voor wie onder de 25 is of tot een risicogroep behoort, in Vlaanderen bij de huisarts of een centrum als Helpcenter, in Suriname en op de eilanden bij de gezondheidsdiensten en de dermatologen. De vensterperiode — de tijd na de besmetting waarin de test nog niets ziet — gaat van twee weken (chlamydia) tot zes weken (hiv, met de moderne testen). Zelftesten voor hiv zijn in de apotheek te koop.
Preventie
Het condoom, bij elke nieuwe partner tot de twee getest zijn; het vaccin tegen hpv (gratis in Nederland en België voor de jongeren, ook jongens) en tegen hepatitis B; de PrEP tegen hiv voor wie een verhoogd risico loopt, vergoed in Nederland en België; en de test, regelmatig, als men meerdere partners heeft. De postexpositieprofylaxe (PEP) binnen 72 uur na een risico kan een hiv-besmetting voorkomen: spoed.
Als de test positief is
De behandeling — meestal antibiotica, kort en gratis of goedkoop —, de partners van de laatste maanden verwittigen (de GGD en de centra kunnen het anoniem doen), geen seks tot het einde van de behandeling, en een controletest. Een soa is geen morele kwestie maar een infectie: ze krijgen zegt niets, ze niet behandelen wel.