Önce: neredeyse hiç fark edilmezler
Klamidya on kadından yedisinde ve erkeklerin yarısında hiçbir belirti vermez; bel soğukluğu kadınlarda çoğu zaman sessizdir; frengi kendiliğinden kaybolan ağrısız bir yarayla başlar; HIV grip benzeri bir dönemden sonra yıllarca hiçbir şey vermez; HPV hiç hissedilmez. Belirtilerine güvenen bilmez — ve bulaştırır. Bilmenin tek yolu testtir: her yeni partnerde ve her şüphede.
Başlıca enfeksiyonlar
- Klamidya: gençlerde en yaygın; antibiyotikle tedavi edilir; tedavi edilmezse kadınlarda kısırlık nedeni.
- Bel soğukluğu: yükselişte, antibiyotiklere artan dirençle; tedavi edilir.
- Frengi: 2000'li yıllardan beri geri döndü, Türkiye'de vakalar artıyor; penisilinle tedavi edilir; yıllarca tedavi edilmezse ağır.
- HIV: tedavi edilemez ama kontrol altına alınır; viral yükü saptanamayan tedavi gören kişi virüsü bulaştırmaz (B=B); PrEP enfekte olmayanı korur.
- Uçuk (herpes): ömür boyu, ataklarla; tedavi edilir, iyileşmez.
- HPV: neredeyse herkes kapar; çoğunlukla zararsız, bazen rahim ağzı, anüs ya da boğaz kanseri nedeni; aşı korur, erkekleri de.
- Hepatit B ve C: B aşıyla önlenir, C 2014'ten beri tedavi edilir.
Testler
Klamidya ve bel soğukluğu için idrar testi ya da sürüntü, frengi, HIV ve hepatit için kan testi: Türkiye'de aile sağlığı merkezinde ya da devlet hastanesinin dermatoloji ve enfeksiyon polikliniklerinde SGK ile ücretsiz, HIV için Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezlerinde (GDTM) anonim ve ücretsiz, özel laboratuvarlarda 500-2 000 TL; Almanya'da Gesundheitsamt'ta, Birleşik Krallık'ta NHS cinsel sağlık kliniklerinde ücretsiz, Hollanda'da GGD'de. Pencere dönemi — enfeksiyondan sonra testin henüz bir şey görmediği süre — iki haftadan (klamidya) altı haftaya (HIV, modern testlerle) kadardır. HIV için ev testleri eczanede satılır.
Korunma
Her yeni partnerde, ikisi de test yaptırana kadar kondom; HPV aşısı (Türkiye'de ulusal takvimde değil, özel olarak doz başına birkaç bin TL, Almanya, Birleşik Krallık ve Hollanda'da gençlere ücretsiz, erkeklere de) ve hepatit B aşısı; yüksek risk taşıyanlar için HIV'e karşı PrEP — Türkiye'de özel olarak bulunur, SGK karşılamaz, Almanya, Birleşik Krallık, Fransa ve Hollanda'da karşılanır; ve birden fazla partner varsa düzenli test. Bir riskten sonraki 72 saat içinde temas sonrası profilaksi (PEP) HIV bulaşını önleyebilir: acildir, enfeksiyon hastalıkları servislerinde.
Test pozitifse
Tedavi — genellikle antibiyotik, kısa ve ucuz —, son aylardaki partnerleri haberdar etmek (merkezler bunu anonim yapabilir), tedavinin sonuna kadar seks yok ve kontrol testi. Bir enfeksiyon ahlaki bir mesele değil, bir bulaşmadır: kapmak hiçbir şey söylemez, tedavi etmemek söyler.