Enfeksiyon
Klamidya, genital, anal, boğaz ve göz mukozalarını enfekte eden Chlamydia trachomatis adlı bir bakteriden kaynaklanır. Yüksek gelirli ülkelerde en sık görülen bakteriyel cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur ve 15–25 yaş arasında zirve yapar. Özelliği belirtisiz seyretmesidir: enfekte kişilerin çoğu enfekte olduğunu hiç bilmez, bulaştırmaya devam eder ve enfeksiyonu ancak bir komplikasyon ya da sistematik bir tarama sırasında keşfeder.
Ana noktalar
| Etken | Bakteri Chlamydia trachomatis |
|---|---|
| Kuluçka | 1–3 hafta, çoğu zaman hiçbir belirti olmadan |
| Belirtisiz biçimler | Kadında yaklaşık % 70, erkekte % 50 |
| Güvenilir test süresi | Riskli ilişkiden yaklaşık iki hafta sonra |
| Numune | Vajinal kendi kendine sürüntü ya da ilk idrar; maruz kalındıysa boğaz ve anüs |
| İyileşme | Evet, antibiyotiklerle, bir haftada |
| Aşı | Yok |
Nasıl bulaşır
Korunmasız vajinal, anal ve oral ilişkilerde, mukozaların temasıyla bulaşır. Meni gerekli değildir: mukozaların teması yeter. Doğum sırasında anneden bebeğe geçiş de mümkündür; yenidoğanda konjonktivit ve zatürre riski vardır. Temizlenmemiş ya da korunmamış cinsel oyuncakların paylaşılması da enfeksiyonu bulaştırabilir.
Belirtiler
Belirtiler varsa bulaşmadan bir ila üç hafta sonra ortaya çıkar: kadında berrak ya da bulanık akıntı, idrar yaparken yanma, kasık ağrıları, adet aralarında veya ilişki sonrası kanama; erkekte üretral akıntı ve idrar yaparken rahatsızlık. Anal ve boğaz yerleşimleri hemen her zaman sessizdir. Ama asıl önemli olan başka: çoğu durumda kesinlikle hiçbir belirti yoktur ve belirti yokluğu hiçbir zaman enfeksiyon yokluğu olarak yorumlanmamalıdır.
Test
Tanı, çok güvenilir bir nükleik asit çoğaltma testine (PCR) dayanır. Kadında vajinal kendi kendine sürüntü, hekimin aldığı numune kadar etkili ve daha konforludur. Erkekte ilk idrar yeter — son idrardan en az bir saat sonra alınmalıdır. Anal ya da oral ilişki varsa anal ve boğaz numunesi açıkça istenmelidir: tek başına idrar testi bu yerleşimleri kaçırır. Sonuç, maruziyetten yaklaşık iki hafta sonra güvenilirdir.
Tedavi
Referans tedavi, yedi gün boyunca günde iki kez 100 mg doksisiklindir; tek doz azitromisinden, özellikle anal yerleşimlerde daha etkilidir. Azitromisin, gebelik durumunda ya da tedaviye uyum mümkün değilse kullanılmaya devam eder. Tedavinin yedi günü boyunca ve partnerler tedavi edilene kadar ilişkiden kaçınılmalıdır; aksi halde hemen yeniden enfeksiyon olur.
Tedavi edilmezse
Tedavi edilmeyen klamidya rahme ve tüplere yükselir ve çoğu zaman yine sessiz bir salpenjite yol açar. Sonuçları kronik kasık ağrıları, dış gebelikler ve tüp kaynaklı kısırlıktır: kadında önlenebilir kısırlığın birinci nedenidir. Erkekte epididimite yol açabilir. Bazı özel suşlar, ciddi rektal tutulumla seyreden lenfogranüloma venereuma neden olur.
Korunma
- Oral ve anal ilişkiler dahil prezervatif ana korunma yöntemi olmaya devam eder.
- 25 yaş altı cinsel olarak aktif herkese, belirti olmasa ve tek partner olsa bile yıllık test önerilir.
- Her partner değişiminde ve yeni bir ilişkide prezervatifi bırakmadan önce test yaptırın.
- Cinsel oyuncakları iki kullanım ve iki partner arasında temizleyin ya da üzerine prezervatif geçirin.
Tanıdan sonra
- Son iki ayın tüm partnerlerini ve o zamandan beri başkası olmadıysa daha önceki son partneri uyarın.
- Partnerler, testleri negatif olsa ya da hiçbir belirtileri olmasa bile tedavi edilmelidir.
- Tedaviden üç ay sonra testi tekrarlayın: yeniden enfeksiyon çok sıktır, tedavi başarısızlığından çok daha sık.
- Tanıyı tam bir tarama için fırsat bilin: gonokok, frengi, HIV ve hepatitler.
Unutmayın
Çok erken yapılan negatif bir test hiçbir anlam taşımaz. Riskli ilişki iki haftadan yeniyse ilk sonuca güvenmek yerine testi daha sonra tekrarlayın.
Biraz tarih
Chlamydia trachomatis önce yol açtığı başka bir hastalıkla tanınır: körlüğe yol açan göz enfeksiyonu trahom, 3 500 yıl önce Mısır'da Ebers papirüsünde tarif edilmiştir. 1907'de Cava'da Ludwig Halberstaedter ve Stanislaus von Prowazek konjonktiva hücrelerinde karakteristik «inklüzyonlar» gözlemler ve Yunanca «manto» anlamındaki Chlamydozoa adını önerir. Yarım yüzyıl boyunca virüs sanılır: alışılmış kültür ortamlarında üremez.
Trahomun etkeni 1957'de Çinli mikrobiyolog Tang Fei-fan tarafından embriyolu yumurtada izole edilir. 1960'larda bunun gerçekten bir bakteri olduğu — ama hücrelerin içinde yaşamaya mecbur bir bakteri — saptanır ve mikrobu bulunamayan «gonokok dışı» üretritlere de neden olduğu anlaşılır. Tanı uzun süre zor kalır, hücre kültürü donanımlı laboratuvarlara mahsustur.
Her şey 1990'larda, basit bir idrar örneği ya da kendi kendine sürüntüyle yapılabilen gen çoğaltma testleriyle değişir: çoğu zaman sessiz seyreden bir enfeksiyonun boyutu o zaman keşfedilir ve genç erişkinler için tarama programları kurulur — İngiltere kendi programını 2003'te başlatır. 1990'larda ortaya çıkan tek doz azitromisin ve doksisiklin iki referans tedavi olmaya devam eder.
Ülkeler arasındaki farklar
Ülkeden ülkeye değişen bakteri ya da tedavi değil, onu arama biçimidir.
- Organize tarama var mı yok mu. Birçok Avrupa ve Anglosakson ülkesi, cinsel olarak aktif 25 yaş altına, bazen eve kit göndererek yıllık sistematik test önerir. Başka yerlerde belirti yoksa hiçbir test önerilmez.
- Sendromik yaklaşım. Sahra altı Afrika'nın ve Güney Asya'nın büyük bölümünde laboratuvar tanısı rutin olarak mevcut değildir: standart algoritmalarla belirtilere göre tedavi edilir. Belirtili kişi için etkilidir ama sessiz olan enfeksiyonların çoğunu kaçırır.
- Birinci basamak antibiyotik. Yedi günlük doksisiklin, çoğu yeni öneride tek doz azitromisinin yerini aldı, ancak ulusal protokollerin hepsi güncellenmedi.
- Maliyet. Test birçok ülkenin özel merkezlerinde ücretsiz, başkalarında tamamen hastaya aittir.
- Genital dışı numuneler. Boğaz ve anüsün sistematik aranması bazı ülkelerde önerilir, başkalarında yoktur; oysa bu yerleşimler hemen her zaman belirtisizdir.