Enfeksiyon
Hepatit B, karaciğeri enfekte eden bir virüsten kaynaklanır. Son derece bulaşıcıdır: kandaki viral yük HIV'inkinden yüzlerce kat yüksek olabilir ve çok küçük bir miktar kan enfeksiyonu bulaştırmaya yeter. Dünya ölçeğinde doğumda anneden bebeğe geçiş ve erken çocuklukta bulaşmalar baskın yollar olmaya devam ediyor; aşılama oranı yüksek ülkelerde cinsel yolla ve kanla bulaşma öne çıkıyor.
Ana noktalar
| Etken | Hepatit B virüsü, DNA virüsü |
|---|---|
| Kuluçka | 6 hafta – 6 ay |
| Bulaşıcılık | Çok yüksek, HIV'den belirgin biçimde yüksek |
| Test süresi | HBs antijeni genellikle 4–6 haftadan itibaren saptanır |
| Kronikleşme | Erişkinde yaklaşık % 5, yenidoğanda % 90'a kadar |
| İyileşme | Erişkinde çoğunlukla kendiliğinden; kronik biçim iyileşmeden kontrol altına alınır |
| Aşı | Evet, çok etkili, üç doz |
Nasıl bulaşır
Virüs kanla, korunmasız cinsel ilişkiyle ve doğumda anneden bebeğe bulaşır. Enjeksiyon malzemesinin, kötü sterilize edilmiş dövme ya da piercing malzemesinin paylaşımı, hatta tıraş makinesi ya da diş fırçası gibi kişisel eşyaların paylaşımı yeterli olabilir. Virüs yüzeylerde birkaç gün yaşar; bu da kirlenmiş nesnelerle bulaşmasını açıklar.
Belirtiler
Akut enfeksiyon çoğu durumda fark edilmez. Belirtili olduğunda, bulaşmadan birkaç hafta ila birkaç ay sonra yoğun yorgunluk, bulantı, karın ağrısı, koyu idrar ve sarılık bir araya gelir. Kronik hepatit yıllarca, bazen on yıllarca sessizdir ve ancak komplikasyon evresinde kendini gösterir: bu yüzden çoğu zaman tesadüfen keşfedilir.
Test
Test, birlikte okunan üç kan belirtecine dayanır: süren bir enfeksiyona işaret eden HBs antijeni; virüsle geçmiş ya da güncel bir teması gösteren anti-HBc antikorları; ve aşıyla ya da iyileşmeyle kazanılmış korumayı yansıtan anti-HBs antikorları. Bir kişinin enfekte, iyileşmiş, aşılı ya da duyarlı olduğunu söylemeyi sağlayan, üçünün birleşimidir. Tarama gebelikte sistematiktir.
Tedavi
Akut hepatit genellikle tedavi edilmez: erişkinde on vakanın dokuzundan fazlasında kendiliğinden iyileşir. Kronik hepatit, virüsün çoğalmasını engelleyen, sirozu önleyen ve karaciğer kanseri riskini azaltan tenofovir ya da entekavir gibi antivirallerle tedavi edilir — ancak bunlar virüsü yok etmez ve çoğu zaman ömür boyu alınmalıdır. Tedavi olmasa bile karaciğerin düzenli izlenmesi gerekir.
Tedavi edilmezse
Kronik hepatit fibroza, ardından siroza ilerler ve siroz olmadan da ortaya çıkabilen hepatosellüler karsinom riski taşır. Bu risk, kronik taşıyıcılarda düzenli ultrason izlemini gerektirir. Doğumda enfekte olan yenidoğan vakaların çok büyük çoğunluğunda kronik taşıyıcı olur; gebelikte taramanın önemi buradan gelir.
Korunma
- Aşılama en etkili önlemdir: üç doz, çoğunlukla ömür boyu süren kalıcı koruma sağlar.
- Çoğu ülkede bebek aşı takvimine dahildir ve birçoğunda zorunludur.
- Prezervatif ilişkilerde korur; tıraş makinesi, diş fırçası ya da enjeksiyon malzemesi paylaşmayın.
- Maruziyetten sonra mümkün olan en kısa sürede ve en geç 72 saat içinde aşı ve immünoglobulin enjeksiyonu enfeksiyonu önler.
Tanıdan sonra
- Yakın çevreyi ve partnerleri test ettirip aşılatın: en yararlı önlem budur.
- Kronik enfeksiyonda belirti ve tedavi olmasa da karaciğerin düzenli izlenmesi gerekir.
- Girişimsel bir işlemden önce enfeksiyonu her sağlık çalışanına bildirin.
- Taşıyıcı bir kadında gebelik, doğumdan itibaren yenidoğana çok etkili bir bakım gerektirir.
Unutmayın
Çocuklukta alınan aşı genellikle ömür boyu korur, rapel gerekmez. Durumunuzdan emin değilseniz basit bir antikor ölçümü korunup korunmadığınızı gösterir.
Biraz tarih
Salgın sarılıklar Antik Çağ'dan beri bilinir; ama bir sarılığın kanla bulaşabileceği fikri 1883'te Bremen'de doğar: insan lenfiyle yapılan bir çiçek aşısı kampanyasından sonra bir tersanenin yaklaşık 200 işçisi hepatit geçirir; hekim Lürman bunu 1885'te bildirir. 1942'de insan serumuyla stabilize edilmiş bir aşıyla sarıhummaya karşı aşılanan on binlerce Amerikan askeri hastalanır: «serum hepatiti» artık «salgın» hepatitten (hepatit A) ayrılır.
Virüs kendini tesadüfen ele verir. 1965'te dünyanın her yerinden toplulukların kan proteinlerini inceleyen Baruch Blumberg, Avustralyalı bir Aborijin'in serumunda bilinmeyen bir antijen bulur ve ona «Australia antijeni» adını verir: bu, hepatit B virüsünün zarfıdır. Tam parçacık 1970'te David Dane tarafından fotoğraflanır. Blumberg 1976'da Nobel Ödülü'nü alır ve kan bağışlarının sistematik taranması transfüzyon yoluyla bulaşmayı geriletir.
Kronik taşıyıcıların plazmasından üretilen ilk aşı 1981'de onaylanır; genetiği değiştirilmiş mayalarla üretilen rekombinant aşı 1986'dan itibaren onun yerini alır — önlediği karaciğer kanseri nedeniyle ilk kanser aşısıdır. DSÖ 1992'den beri tüm bebeklerin aşılanmasını öneriyor. Antiviraller (lamivudin 1998, tenofovir 2008) kronik enfeksiyonu henüz iyileştirmeden kontrol altında tutuyor.
Ülkeler arasındaki farklar
Tedaviler her yerde aynıdır; ancak erişim, korunma programları, ücretsizlik ve yetkili kurumlar ülkeden ülkeye tamamen değişir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar hakkındaki genel sayfa nerede test yaptırılacağını ve kime başvurulacağını gösterir.
