Waarvoor een stelsel dient
Om drie vragen te beantwoorden die men zich niet stelt zolang alles goed gaat: van wie is wat, wie mag erover beschikken, en wie krijgt wat bij een scheiding of een overlijden. Elk land geeft een antwoord bij gebrek aan huwelijkse voorwaarden — het wettelijk stelsel —, en laat toe er een ander te kiezen bij de notaris. De landenpagina's zeggen welk stelsel in elk land geldt.
De drie modellen
De gemeenschap van goederen: wat men tijdens het huwelijk verwerft is van beiden — de Belgische gemeenschap van aanwinsten, de Nederlandse beperkte gemeenschap sinds 2018 (wat men vóór het huwelijk had en wat men erft blijft eigen), de Surinaamse beperkte gemeenschap sinds 2025, en de oude algehele gemeenschap van vóór 2018, die nog geldt voor de oudere Nederlandse huwelijken en in de Caribische landen. De scheiding van goederen: elk blijft eigenaar van wat op zijn naam staat; alleen bij huwelijkse voorwaarden. De verrekening: scheiding tijdens het huwelijk, verdeling van de aanwinsten aan het einde — de Nederlandse verrekenbedingen, de Duitse Zugewinngemeinschaft. Geen model is beter; elk beschermt anders.
Wat mensen te laat ontdekken
Dat de erfenis van een ouder in de oude algehele gemeenschap van beiden was, en bij de scheiding gedeeld; dat het huis dat op naam van één staat in een gemeenschap toch van beiden is; dat de schulden van de ene onderneming de andere raken; dat in scheiding van goederen de partner die thuisbleef bij de scheiding niets heeft; dat de keuze in Nederland en België tijdens het huwelijk gewijzigd kan worden, bij de notaris, maar dat niemand het doet. Een uur bij een notaris vóór het huwelijk voorkomt de meeste van die ontdekkingen.
De huwelijkse voorwaarden
Bij de notaris, vóór of tijdens het huwelijk, met inschrijving in het huwelijksgoederenregister: ze kiezen een ander stelsel of passen het wettelijke aan — een verrekenbeding, een uitsluiting van de erfenissen, een regeling voor de onderneming. Ze kosten enkele honderden euro's in Nederland en België, en zijn de norm voor wie een bedrijf, een erfenis of kinderen uit een vorig huwelijk heeft. In Suriname en op de eilanden bestaan ze ook, bij de notaris, en zijn ze zeldzamer.
Internationale koppels
Voor een koppel dat in de Europese Unie woont, bepaalt sinds 2019 de verordening over de huwelijksvermogens het toepasselijke recht: dat van de eerste gemeenschappelijke woonplaats na het huwelijk, tenzij de echtgenoten een ander kiezen — Nederland en België passen ze toe. Een Nederlands-Surinaams koppel, een Antilliaan in Nederland: het stelsel volgt de woonplaats, niet de nationaliteit, en een rechtskeuze bij de notaris voorkomt verrassingen bij een verhuizing. De landenpagina's zeggen het per land.