Burgerlijk huwelijk
De Civil Marriage Act van 2005 definieert het huwelijk als de wettige verbintenis van twee personen en maakte Canada het vierde land ter wereld dat het huwelijk openstelde voor paren van hetzelfde geslacht. De bevoegdheid om te trouwen is federaal — minimumleeftijd 16 jaar, met provinciale regels die onder de meerderjarigheid (18 of 19 jaar naargelang de provincie) toestemming van de ouders of de rechter vereisen —; de voltrekking en de vergunning zijn provinciaal. De vergunning wordt afgegeven door de provincie (gemeentekantoor of registrar) en is een beperkte tijd geldig; de ambtenaar of geestelijke moet in die provincie geregistreerd zijn; twee getuigen zijn in het algemeen vereist. Niet-ingezetenen mogen in Canada trouwen. Polygamie is een strafbaar feit; gedwongen huwelijk is strafbaar sinds 2015, ook het naar het buitenland brengen van een kind om het te laten trouwen. In Quebec verandert het huwelijk de naam van geen van beide echtgenoten. Ongeveer 150 000 huwelijken per jaar.
De kernpunten
| Leeftijd | Federaal minimum 16 jaar; onder de meerderjarigheid van de provincie (18 of 19) toestemming van de ouders of de rechter |
|---|---|
| Hetzelfde geslacht | In het hele land sinds juli 2005 |
| Vergunning | Provinciaal afgegeven, beperkt geldig (bijvoorbeeld drie maanden in Ontario), ongeveer 100 tot 160 dollar |
| Ambtenaar | Provinciaal erkende burgerlijke of religieuze ambtenaren; een ambtenaar uit de ene provincie mag u niet in een andere trouwen |
| Niet-ingezetenen | Mogen trouwen; sinds 2013 kunnen niet-ingezeten paren van hetzelfde geslacht er onder voorwaarden ook scheiden |
 Quebec | Eigen regels: het huwelijk verandert de naam van geen van beiden |
| Gedwongen huwelijk | Strafbaar sinds 2015, ook het meenemen van een kind naar het buitenland om te trouwen |
In de praktijk
- Vraag de vergunning aan in de provincie waar de ceremonie plaatsvindt en controleer de geldigheidsduur; twee getuigen zijn vereist.
- De ambtenaar registreert het huwelijk; bestel daarna een huwelijksakte (marriage certificate) bij de provinciale burgerlijke stand (vital statistics).
- Overweeg een huwelijkscontract als u bezit hebt in meer dan één provincie of land: het vermogensrecht verschilt sterk per provincie.
- Een Nederlander laat het Canadese huwelijk inschrijven in de Basisregistratie Personen van zijn Nederlandse woongemeente, of — als hij in Canada woont — bij de gemeente Den Haag (Landelijke Taken) met de gelegaliseerde akte; Canada is geen partij bij het Apostilleverdrag voor alle documenten, informeer bij de ambassade in Ottawa.
- Niet-ingezetenen controleren vooraf of het huwelijk in hun eigen land wordt erkend; voor Nederland is dat het geval, ook voor paren van hetzelfde geslacht.
Kosten en vergoeding
Vergunning ongeveer 100 tot 160 Canadese dollar naargelang de provincie, plus het honorarium van de ambtenaar; huwelijksakte enkele tientallen dollars.
Recente veranderingen
De bereidheid van Canada om niet-ingezetenen te trouwen heeft het land tot een bestemming gemaakt voor paren uit landen die hun relatie niet erkennen. Verschillende provincies hebben hun wetgeving over het huwelijk en de afstamming gemoderniseerd.
Waar u terechtkunt
- Provinciale burgerlijke stand (vital statistics agencies).
- Gemeentelijke griffies (city clerk) voor de vergunningen.
- Justice Canada voor het federale kader.
- Ambassade van Nederland in Ottawa en consulaat-generaal in Toronto en Vancouver: legalisatie, inschrijving in Nederland.
Goed om te weten
Een in Canada gesloten huwelijk wordt niet overal erkend, vooral niet voor paren van hetzelfde geslacht: controleer de situatie thuis voordat u erop vertrouwt voor immigratie of erfenis. Voor Nederlanders is er geen probleem, maar het huwelijk moet wel in Nederland worden ingeschreven om er te gelden.
Bronnen
- Civil Marriage Act (S.C. 2005, c. 33) — Justice Canada
- Government of Canada — getting married — officiële informatie
- ServiceOntario — marriage licence — voorbeeld van een provincie
Samenwonen en geregistreerd partnerschap
Federaal recht behandelt paren als common-law partners na twaalf maanden ononderbroken samenwonen, of eerder met een kind, voor belastingen, uitkeringen en immigratie. Het provinciale recht regelt vermogen en alimentatie en loopt sterk uiteen: British Columbia geeft samenwoners na twee jaar volledige rechten op de gezinsboedel; Ontario geeft partneralimentatie na drie jaar (of met een kind) maar geen automatische boedelverdeling; Alberta kent «adult interdependent partners» met alimentatie en sinds 2020 boedelverdeling; Quebec kent geen algemeen stelsel, alleen het ouderschapsverbond (union parentale) voor paren met een kind geboren of geadopteerd sinds 30 juni 2025, dat een beschermd gezinsvermogen creëert. Bij overlijden verschillen de erfrechtregels voor samenwoners per provincie; verschillende provincies sluiten hen volledig uit. Een samenlevingsovereenkomst (cohabitation agreement) is overal afdwingbaar met volledige informatie en onafhankelijk advies. Ongeveer een op de vijf Canadese paren woont ongehuwd samen, in Quebec bijna vier op de tien.
De kernpunten
| Federaal (belastingen, uitkeringen, immigratie) | Common law na 12 maanden ononderbroken samenwonen, of eerder met een kind |
|---|---|
| British Columbia | Twee jaar samenwonen geeft volledige rechten op de gezinsboedel |
| Ontario | Partneralimentatie na drie jaar of met een kind; geen automatische boedelverdeling |
| Alberta | Adult interdependent partners: alimentatie en, sinds 2020, boedelverdeling |
| Quebec | Geen algemeen stelsel; ouderschapsverbond voor paren met een kind geboren of geadopteerd sinds 30 juni 2025 |
| Overlijden | Erfrecht zonder testament verschilt per provincie; verschillende provincies sluiten samenwoners uit |
| Overeenkomst | Samenlevingsovereenkomst overal afdwingbaar met volledige informatie en onafhankelijk advies |
In de praktijk
- Zoek uit wat uw eigen provincie precies doet — de verschillen zijn groter dan de meeste mensen verwachten, en een verhuizing naar een andere provincie kan uw rechtspositie van de ene op de andere dag veranderen.
- Onderteken een samenlevingsovereenkomst bij een advocaat: afdwingbaar in het hele land als beide partners volledige informatie geven en eigen advies krijgen.
- Maak testamenten: in verschillende provincies erft een samenwonende partner niets zonder testament.
- Werk de begunstigden van pensioenen (RRSP, TFSA) en verzekeringen bij: die gaan buiten de nalatenschap om.
- Een Nederlands geregistreerd partnerschap wordt in Canada niet als zodanig erkend maar telt als samenwonen (common law) voor immigratie en belastingen; omgekeerd wordt een Canadese common-law relatie in Nederland behandeld als ongehuwd samenwonen, zonder de rechten van het geregistreerd partnerschap.
Kosten en vergoeding
Overeenkomsten en testamenten kosten enkele honderden tot een paar duizend dollar.
Recente veranderingen
De Quebecse hervorming van het ouderschapsverbond van 2025 verkleinde de grootste kloof van het land, maar alleen voor paren die na die datum een kind krijgen; de andere provincies breiden de rechten van samenwoners geleidelijk uit.
Waar u terechtkunt
- Provinciale Family Law Information Centres.
- Community legal clinics en legal aid.
- Éducaloi (Quebec) en vergelijkbare organisaties voor juridische voorlichting in de andere provincies.
- Nederlandse ambassade in Ottawa: verklaring van ongehuwd samenwonen voor Nederlandse doeleinden.
Goed om te weten
Verhuizen tussen provincies kan uw rechtspositie van de ene op de andere dag veranderen: een paar dat in British Columbia als echtgenoten wordt behandeld, kan na een verhuizing naar Ontario geen enkel recht op de boedel meer hebben. En het geregistreerd partnerschap, dat in Nederland bijna gelijk is aan het huwelijk, bestaat in Canada niet: wie die zekerheid wil, trouwt of tekent een overeenkomst.
Bronnen
- Government of Canada — common-law partner (definitie voor immigratie en belastingen) — Canada Revenue Agency
- Family Law Act (British Columbia) — spouses en boedelverdeling — BC Laws
- Éducaloi — union parentale (Quebec, 2025) — juridische voorlichting Quebec
Het algemene artikel: Samenwonen en geregistreerd partnerschap
Huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht
Huwelijk in het hele land sinds 20 juli 2005, na provinciale rechterlijke uitspraken vanaf 2003; adoptie overal open; afstamming provinciaal, met in verschillende provincies erkenning van meer dan twee wettelijke ouders; draagmoederschap alleen onbetaald; geen verblijfsvereiste om te trouwen.
De Civil Marriage Act van 20 juli 2005 maakte Canada het vierde land ter wereld dat het huwelijk landelijk openstelde, en bevestigde een positie die de rechtbanken in de meeste provincies vanaf 2003 al hadden bereikt. Adoptie staat open in elke provincie en elk territorium; de afstammingsregels zijn provinciaal, met een vermoeden van ouderschap voor de echtgenoot of partner van de geboortemoeder in de meeste provincies, en erkenning van meer dan twee wettelijke ouders in bepaalde situaties in onder meer British Columbia en Ontario. Draagmoederschap is alleen altruïstisch toegestaan: betaling is een federaal strafbaar feit. Discriminatie is verboden door de Canadian Human Rights Act en de provinciale mensenrechtenwetten. Geen verblijfsvereiste om te trouwen, wat Canada tot een bestemming maakt voor paren uit landen die het huwelijk niet toestaan; een federale bepaling laat niet-ingezeten paren die in Canada trouwden er onder voorwaarden ook scheiden.
De kernpunten
| Huwelijk | In het hele land sinds 20 juli 2005 |
|---|---|
| Weg | Provinciale rechterlijke uitspraken vanaf 2003, daarna federale wet |
| Adoptie | Beschikbaar in elke provincie en elk territorium |
| Ouderschap | Provinciaal; vermoeden voor de partner van de geboortemoeder in de meeste provincies |
| Meer-oudergezinnen | Erkend in verschillende provincies, onder meer British Columbia en Ontario |
| Draagmoederschap | Alleen altruïstisch; betaling is een federaal strafbaar feit |
| Discriminatie | Canadian Human Rights Act en provinciale codes |
In de praktijk
- Er is geen verblijfsvereiste om te trouwen: vergunning bij de provincie, twee getuigen, ceremonie door een erkende ambtenaar.
- Het ouderschapspapierwerk verschilt per provincie: controleer de regels waar de geboorte plaatsvindt, niet waar u woont.
- Een draagmoeder meer betalen dan de vergoede onkosten is een strafbaar feit, hoe de regeling ook wordt omschreven.
- Een Nederlands paar van hetzelfde geslacht dat in Canada trouwt, laat het huwelijk inschrijven in Nederland, waar het volledig wordt erkend; een Canadese geboorteakte met twee moeders wordt in Nederland erkend, met twee vaders na draagmoederschap alleen na rechterlijke toetsing.
- De provinciale mensenrechtencommissies behandelen klachten over discriminatie bij werk, huisvesting en diensten.
Kosten en vergoeding
Een huwelijksvergunning kost ongeveer honderd tot honderdzestig Canadese dollar naargelang de provincie, plus het honorarium van de ambtenaar. De provinciale vergoeding van medisch begeleide voortplanting verschilt sterk.
Recente veranderingen
Verschillende provincies hebben hun afstammingswetten gemoderniseerd om medisch begeleide voortplanting en, in sommige gevallen, meer dan twee wettelijke ouders te dekken — een gebied waarop Canada tot de meest vooruitstrevende landen behoort.
Waar u terechtkunt
- Provinciale burgerlijke stand voor de vergunning en de registratie.
- Provinciale mensenrechtencommissie voor discriminatie.
- Fertiliteitsklinieken voor donor- en afstammingsdocumenten.
- Egale Canada: informatie en belangenbehartiging.
Goed om te weten
Het huwelijk is federaal maar het ouderschap is provinciaal: een paar dat in de ene provincie als twee ouders wordt erkend, moet na een verhuizing naar een andere provincie soms het papierwerk opnieuw doen. Voor Nederlanders: Canada en Nederland erkennen elkaars huwelijken volledig; alleen draagmoederschap blijft in beide landen een juridisch mijnenveld.
Bronnen
- Civil Marriage Act (S.C. 2005, c. 33) — Justice Canada
- Assisted Human Reproduction Act — verbod op betaald draagmoederschap — Justice Canada
- Canadian Human Rights Commission — discriminatie
Het algemene artikel: Huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht
Huwelijksvermogensrecht
Provinciale vermogensstelsels — verrekening van het nettogezinsvermogen in Ontario, verdeling van de gezinsboedel in British Columbia (ook voor samenwoners na twee jaar), verplicht gezinsvermogen en wettelijk stelsel in Quebec —, bijzondere bescherming van de gezinswoning, huwelijkscontracten overal mogelijk; geen erfbelasting maar een fictieve vervreemding bij overlijden die een grote belastingaanslag kan opleveren.
De verdeling van het vermogen bij het einde van het huwelijk is provinciaal: Ontario verrekent het nettogezinsvermogen (equalisation of net family property: elke echtgenoot houdt zijn eigen vermogen, de aangroei tijdens het huwelijk wordt gelijk verdeeld), British Columbia verdeelt de gezinsboedel (family property) gelijk, ook voor samenwoners na twee jaar, met uitgesloten vermogen van vóór de relatie, Alberta en de andere provincies volgen vergelijkbare modellen, en Quebec past het verplichte gezinsvermogen toe (patrimoine familial: woning, meubels, auto's, pensioenrechten, ongeacht het huwelijkscontract) plus een wettelijk stelsel van deelgenootschap in aanwinsten (société d'acquêts). De gezinswoning krijgt in de meeste provincies een bijzondere bescherming ongeacht op wiens naam ze staat. Huwelijkscontracten (marriage contract, cohabitation agreement) zijn overal mogelijk en afdwingbaar met volledige informatie en onafhankelijk advies. Canada heeft geen erf- of successiebelasting, maar de overledene wordt geacht al zijn vermogen tegen marktwaarde te hebben vervreemd (deemed disposition), zodat de meerwaarde belast wordt in de laatste aangifte; overdracht aan de echtgenoot (spousal rollover) stelt dat uit. Geregistreerde plannen (RRSP, TFSA) gaan via begunstiging buiten de nalatenschap.
De kernpunten
| Ontario | Verrekening van het nettogezinsvermogen; de gezinswoning wordt bijzonder behandeld |
|---|---|
| British Columbia | Gezinsboedel gelijk verdeeld, ook voor samenwoners na twee jaar; uitgesloten vermogen van vóór de relatie |
| Quebec | Verplicht gezinsvermogen; deelgenootschap in aanwinsten als wettelijk stelsel; testamentaire vrijheid bijna absoluut |
| Gezinswoning | Bijzondere bescherming in de meeste provincies ongeacht de eigendom |
| Huwelijkscontract | Overal mogelijk en afdwingbaar met volledige informatie en onafhankelijk advies |
| Belasting bij overlijden | Geen erfbelasting; fictieve vervreemding van vermogen; overdracht aan de echtgenoot stelt uit |
| Geregistreerde plannen | RRSP, TFSA en verzekeringen gaan via begunstiging buiten de nalatenschap |
In de praktijk
- Laat u adviseren over de fictieve vervreemding voordat u een vakantiehuis (cottage) of huurwoning overdraagt; gebruik de overdracht aan de echtgenoot om belasting uit te stellen.
- Werk de begunstigden van RRSP's, TFSA's en verzekeringen bij: zij bepalen wie het geld krijgt, buiten het testament om.
- Controleer de behandeling van de gezinswoning in uw provincie voordat u een regeling aanvaardt: in Ontario wordt de waarde ervan niet verminderd met wat u vóór het huwelijk al bezat.
- Een Nederlands paar dat in Canada gaat wonen, valt voor het huwelijksvermogen onder de Europese verordening 2016/1103 als het na 29 januari 2019 trouwde (wet van de eerste gewone verblijfplaats, tenzij rechtskeuze) en onder het Canadese provinciale recht bij een scheiding voor een Canadese rechter: een rechtskeuze in een huwelijkscontract voorkomt twee stelsels naast elkaar; Nederlandse huwelijkse voorwaarden worden in Canada als marriage contract erkend als ze aan de vormvereisten voldoen.
- In British Columbia moet u verwachten dat een testament dat een kind uitsluit, kan worden aangevochten.
Kosten en vergoeding
Juridische en boekhoudkundige kosten voor vermogensplanning; huwelijkscontract 1 000 tot 3 000 dollar; nalatenschapskosten (probate fees) verschillen sterk per provincie, van verwaarloosbaar tot ongeveer 1,5 %.
Recente veranderingen
British Columbia's stelsel van wilsaanpassing (wills variation) maakt het een van de weinige common-law-rechtsgebieden waar volwassen kinderen met succes een testament als onvoldoende kunnen aanvechten; Quebec voerde in 2025 het ouderschapsverbond in voor ongehuwde ouders.
Waar u terechtkunt
- Provinciale orden van advocaten (law societies) voor verwijzingen.
- Canada Revenue Agency: richtlijnen voor de laatste aangifte.
- Organisaties voor juridische voorlichting in elke provincie (CLEO in Ontario, Éducaloi in Quebec).
- Nederlandse notaris voor huwelijkse voorwaarden met rechtskeuze.
Goed om te weten
De grootste verrassing voor Canadese gezinnen is de belastingaanslag bij overlijden op een vakantiehuis of beleggingspand dat tientallen jaren in waarde is gestegen: plan ervoor, of het pand moet worden verkocht om de belasting te betalen. Canada heeft geen erfbelasting, maar de fictieve vervreemding kan een forse inkomstenbelasting opleveren — plan voor liquiditeit, niet voor successierechten.
Bronnen
- Family Law Act (Ontario) — equalisation of net family property — e-Laws Ontario
- Canada Revenue Agency — deemed disposition of property at death — officiële informatie
- Éducaloi — patrimoine familial (Quebec) — juridische voorlichting
Echtscheiding
Eén grond — de ontwrichting van het huwelijk, aangetoond door een jaar scheiding van tafel en bed, overspel of wreedheid — in de federale Divorce Act; hervorming van 2021 die voogdij en omgang verving door ouderschapstijd en beslissingsverantwoordelijkheid en gezinsgeweld tot verplicht criterium maakte; kinderalimentatie volgens federale tabellen; vermogensverdeling provinciaal; gezamenlijk verzoek sneller en goedkoper.
De federale Divorce Act geldt in heel Canada. De enige grond is de ontwrichting van het huwelijk, aangetoond door een jaar scheiding van tafel en bed (ook onder één dak, als het huishouden werkelijk is beëindigd), overspel of wreedheid; in de praktijk is de scheiding van een jaar bijna altijd de grond, en het verzoek kan op elk moment worden ingediend om de echtscheiding te verkrijgen zodra het jaar voorbij is. De wijzigingen van maart 2021 vervingen voogdij (custody) en omgang (access) door ouderschapstijd (parenting time) en beslissingsverantwoordelijkheid, verplichten de rechter gezinsgeweld in aanmerking te nemen, regelen de verhuizing met een kind met kennisgevingsplicht en een gestructureerde toets, en leggen een plicht op om geschillenbeslechting te beproeven. Kinderalimentatie volgt de federale Child Support Guidelines (tabelbedragen naar inkomen en provincie); partneralimentatie volgt in de praktijk de Spousal Support Advisory Guidelines. De vermogensverdeling is provinciaal en verschilt sterk (verrekening in Ontario, gezinsvermogen in Quebec). Ongeveer 45 000 echtscheidingen per jaar; een Canadese echtscheiding wordt in Nederland erkend en ingeschreven met de definitieve uitspraak (certificate of divorce).
De kernpunten
| Grond | Ontwrichting, aangetoond door een jaar scheiding, overspel of wreedheid; de scheiding van een jaar is de praktische grond |
|---|---|
| Scheiding onder één dak | Mogelijk als het huishouden werkelijk is beëindigd |
| Ouderschap | Ouderschapstijd en beslissingsverantwoordelijkheid; belang van het kind, met gezinsgeweld uitdrukkelijk in aanmerking genomen |
| Verhuizing | Kennisgevingsplicht en gestructureerde toets sinds 2021 |
| Kinderalimentatie | Federale Child Support Guidelines: tabelbedragen naar inkomen en provincie; afwijkingen zeldzaam |
| Partneralimentatie | Advisory Guidelines in de praktijk gebruikt, niet bindend |
| Vermogen | Provinciaal recht: verrekening in Ontario, gezinsvermogen in Quebec, enzovoort |
In de praktijk
- U kunt gezamenlijk verzoeken, wat sneller en goedkoper is; beide partijen moeten volledige financiële informatie uitwisselen — onvolledige informatie is de belangrijkste oorzaak van vertraging en kan overeenkomsten ongeldig maken.
- Mediation wordt in verschillende provincies gesubsidieerd; sinds 2021 bestaat de plicht om geschillenbeslechting te beproeven waar dat passend is.
- Als u met een kind wilt verhuizen, geef dan de wettelijke kennisgeving — het nalaten ervan schaadt uw positie.
- Trouw niet opnieuw voordat de echtscheiding definitief is en het certificaat is afgegeven (31 dagen na de uitspraak).
- Een Nederlander laat de Canadese echtscheiding in Nederland inschrijven bij de gemeente Den Haag met het certificate of divorce, gelegaliseerd en vertaald; een Nederlandse echtscheiding wordt in Canada erkend als een van de echtgenoten er ten minste een jaar woonde. Wonen de echtgenoten in verschillende provincies, vraag dan advies voordat u indient.
Kosten en vergoeding
Griffiekosten verschillen per provincie (enkele honderden dollars); advocaten van 1 500 tot 5 000 dollar per persoon bij een gezamenlijk verzoek, veel meer bij een geschil; rechtsbijstand is inkomensafhankelijk; gedeeltelijke juridische diensten (unbundled services) zijn steeds vaker beschikbaar.
Recente veranderingen
De wijzigingen van 2021 voerden een plicht in om geschillenbeslechting te beproeven waar passend, en een kader om gezinsgeweld in ouderschapsbeslissingen aan te pakken; verschillende provincies hebben online echtscheidingsprocedures ingevoerd.
Waar u terechtkunt
- Provinciale Family Law Information Centres bij de rechtbanken.
- Legal aid en pro bono familierechtklinieken.
- Department of Justice: online tabellen voor kinderalimentatie en informatie over de Divorce Act.
- Gemeente Den Haag (Landelijke Taken) voor de inschrijving van een buitenlandse echtscheiding in Nederland.
Goed om te weten
De scheidingsperiode van een jaar loopt vanaf de datum van scheiding, niet vanaf de indiening — u kunt dus op elk moment indienen en de echtscheiding verkrijgen zodra het jaar voorbij is. Het vermogen is provinciaal en de verschillen zijn groot, vooral in Quebec; en anders dan in Nederland bestaat er geen echtscheiding zonder rechter: elke echtscheiding wordt door een rechtbank uitgesproken, al is een gezamenlijk verzoek op papier meestal voldoende.
Bronnen
- Divorce Act (R.S.C., 1985, c. 3 (2nd Supp.)) — Justice Canada
- Department of Justice — Federal Child Support Guidelines en tabellen — officiële tabellen
- Department of Justice — changes to the Divorce Act (2021) — officiële uitleg