Een Nederlandstalige wereld die verdeeld is
Nederland was op 1 april 2001 het eerste land ter wereld dat het huwelijk openstelde voor koppels van hetzelfde geslacht; België volgde in 2003 als tweede. In het Koninkrijk kwam de rest langzamer: Caribisch Nederland kreeg de Nederlandse wet in 2012, Aruba en Curaçao werden door de rechter — het Gemeenschappelijk Hof in 2022, de Hoge Raad op 12 juli 2024 — verplicht het huwelijk open te stellen, en Sint Maarten kent het niet. Suriname erkent geen huwelijk en geen partnerschap tussen personen van hetzelfde geslacht, hoewel homoseksualiteit er legaal is en de discriminatie op grond van geaardheid sinds 2015 strafbaar. De landenpagina's zeggen wat in elk land geldt.
Waar het huwelijk niet bestaat
In Sint Maarten en Suriname bestaat geen enkel statuut: geen huwelijk, geen geregistreerd partnerschap, geen erkenning van een buitenlands huwelijk voor de erfenis of het pensioen — al moet Sint Maarten als land van het Koninkrijk de akten van Nederland, Aruba en Curaçao erkennen. De koppels beschermen zich met wat de wet iedereen laat: een testament, een samenlevingscontract, volmachten voor de medische beslissingen, en het huis op twee namen.
Afstamming en adoptie
In Nederland en België is de vrouwelijke partner van de moeder die met donorzaad zwanger werd automatisch ouder («duomoeder») of kan ze het kind erkennen; de adoptie door koppels van hetzelfde geslacht is er mogelijk sinds 2001 en 2006; het draagmoederschap is niet geregeld in Nederland en verboden in België als het commercieel is. In de Caribische landen en Suriname is de afstamming van twee ouders van hetzelfde geslacht niet of nauwelijks mogelijk; een in Nederland gevestigde afstamming wordt niet overal erkend.
Erkenning tussen landen
Een huwelijk dat in Nederland of België gesloten werd, wordt in de hele Europese Unie erkend voor het verblijfsrecht (arrest Coman, 2018), en in de meeste westerse landen voor alle gevolgen; niet in Suriname, en in Sint Maarten alleen als akte. Binnen het Koninkrijk moeten de vier landen elkaars huwelijksakten erkennen, maar de gevolgen — erfenis, pensioen, afstamming — volgen de wet van het land waar men woont. Wie verhuist, regelt de rest per testament.
En de sociale werkelijkheid
Nederland en Vlaanderen behoren tot de meest tolerante samenlevingen ter wereld, met nog altijd discriminatie en geweld die de wet bestraft; in Suriname en op de eilanden is de wet toleranter geworden dan de kerken en een deel van de samenleving, en de zichtbaarheid blijft beperkt. De pagina over de seksuele geaardheden en de landenpagina's zeggen wat de wet bestraft en waar men terechtkan.