Polska sama przeciw wszystkim krajom emigracji
Wszystkie kraje, w których mieszka polska emigracja, otworzyły małżeństwo dla par osób tej samej płci: Holandia w 2001 roku jako pierwsza na świecie, Belgia 2003, Kanada 2005, Norwegia i Szwecja 2009, Dania 2012, Francja 2013, Anglia i Walia 2014, Luksemburg i Irlandia 2015, Stany Zjednoczone 2015, Niemcy 2017, Australia 2017, Austria 2019, Szwajcaria 2022; Włochy znają tylko związek cywilny (2016). Polska nie zna ani małżeństwa, ani związku partnerskiego: Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł w grudniu 2023 roku (Przybyszewska i inni), że Polska narusza art. 8 Konwencji, nie dając parom tej samej płci żadnej formy uznania; ustawa o statusie osoby najbliższej przeszła przez Sejm w 2026 roku i została zawetowana. Strony krajowe mówią, co obowiązuje w każdym kraju.
Tam, gdzie małżeństwo nie istnieje
W Polsce para osób tej samej płci nie ma żadnego statusu: brak dziedziczenia ustawowego, renty rodzinnej, wspólnego rozliczenia, prawa do informacji o stanie zdrowia partnera bez upoważnienia. Pary chronią się tym, co prawo zostawia każdemu: testamentem (z 20-procentowym podatkiem), pełnomocnictwami medycznymi i bankowymi, mieszkaniem na dwa nazwiska, umową o wspólnym pożyciu. Małżeństwo zawarte za granicą nie jest wpisywane do polskich akt stanu cywilnego (Naczelny Sąd Administracyjny, 2019 i 2022), ale daje prawo pobytu w Polsce małżonkowi obywatela Unii (wyrok Coman, 2018).
Pochodzenie dziecka i adopcja
W Holandii, Belgii, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Francji, Skandynawii i Hiszpanii partnerka matki, która zaszła w ciążę z nasienia dawcy, jest automatycznie drugim rodzicem albo może dziecko uznać; adopcja przez pary tej samej płci jest tam możliwa. W Polsce dziecko może mieć prawnie tylko matkę i ojca; polskie urzędy odmawiały wpisywania zagranicznych aktów urodzenia z dwiema matkami, ale po wyrokach Trybunału Sprawiedliwości UE (Pancharevo, 2021) i NSA muszą wydać dziecku polski paszport i numer PESEL. Adopcja przez parę jest wykluczona; osoba samotna może adoptować.
Uznawanie między krajami
Małżeństwo zawarte w Niemczech czy Holandii jest uznawane w całej Unii dla prawa pobytu (wyrok Coman), i w większości krajów Zachodu dla wszystkich skutków; w Polsce tylko dla pobytu. Kto wraca do Polski, reguluje resztę testamentem i pełnomocnictwami; kto wyjeżdża z Polski do kraju z małżeństwem, może tam wziąć ślub bez przeszkód — polskie zaświadczenie o możności zawarcia małżeństwa nie zostanie wydane parze tej samej płci, ale Niemcy, Holandia i Wielka Brytania przyjmują zamiast niego oświadczenie.
A rzeczywistość społeczna
Polska należy do najbardziej podzielonych krajów Europy w tej sprawie: rosnąca akceptacja w miastach i w młodych pokoleniach, opór polityczny i religijny, i brak ustawy antydyskryminacyjnej obejmującej orientację poza prawem pracy. Kraje emigracji mają prawa i instytucje przeciw dyskryminacji i przemocy. Strona o orientacjach seksualnych i strony krajowe mówią, co prawo karze i gdzie szukać pomocy.