Huwelijk, partnerschap en echtscheiding — Caribisch Nederland

Burgerlijk huwelijk

Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn sinds 10 oktober 2010 openbare lichamen van Nederland, met een eigen Burgerlijk Wetboek BES dat op het Antilliaanse wetboek van 2001 stoelt en stap voor stap aan het Nederlandse wordt aangepast. De huwelijksleeftijd is 18 jaar. De aangifte gebeurt bij Burgerzaken van het eiland waar het huwelijk plaatsvindt; een ambtenaar van de burgerlijke stand sluit het huwelijk in het bestuurskantoor of op een aangewezen locatie. Sinds 10 oktober 2012 gelden op de drie eilanden de openstelling van het huwelijk en het geregistreerd partnerschap, zoals in Europees Nederland. Het Nederlandse huwelijksvermogensrecht van 2018 werd niet overgenomen: het BW BES kent nog de algehele gemeenschap van goederen als wettelijk stelsel.

De kernpunten

In de praktijk

• Wie in de Basisadministratie van het eiland ingeschreven staat, hoeft weinig documenten aan te leveren; wie elders geboren is, levert een geboorteakte — uit Europees Nederland zonder apostille, uit een ander land met apostille of legalisatie.
• Niet-inwoners kunnen op de eilanden trouwen; Bonaire trekt trouwparen uit Nederland aan. Reserveer de datum ruim vooraf bij Burgerzaken, want de bezetting is klein.
• Een huwelijk gesloten op de eilanden wordt in Europees Nederland zonder formaliteit erkend en omgekeerd; wie naar Nederland verhuist, geeft het huwelijk door bij de inschrijving in de BRP.
• Nederlanders mogen zich vrij op de eilanden vestigen, maar een buitenlandse partner heeft een verblijfsvergunning van de IND-unit Caribisch Nederland nodig; het huwelijk verkort de procedure niet automatisch.

Kosten en vergoeding

De leges worden per eilandsverordening vastgesteld en liggen tussen enkele tientallen en enkele honderden dollars; de eilanden gebruiken de Amerikaanse dollar. Een huwelijk op locatie kost meer.

Waar u terechtkunt

• Burgerzaken van het openbaar lichaam Bonaire, Sint Eustatius of Saba: aangifte en akten.
• Rijksdienst Caribisch Nederland (rijksdienstcn.com): welke Nederlandse regels op de eilanden gelden.
• De notaris op Bonaire voor huwelijkse voorwaarden en een testament.

Bronnen

• Rijksdienst Caribisch Nederland — Rijksoverheid op de BES-eilanden
• Openbaar Lichaam Bonaire — Burgerzaken — bestuur van Bonaire
• Burgerlijk Wetboek BES — wetten.overheid.nl

Het algemene artikel: Burgerlijk huwelijk

Samenwonen en geregistreerd partnerschap

De Nederlandse wet die op 10 oktober 2012 het huwelijk op de BES-eilanden openstelde voor paren van hetzelfde geslacht, voerde er tegelijk het geregistreerd partnerschap in, in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek BES. Het partnerschap wordt gesloten bij Burgerzaken van het openbaar lichaam en heeft de gevolgen van het huwelijk — onderhoudsplicht, gemeenschap van goederen, erfrecht, gelijkstelling voor belastingen en sociale verzekeringen —, met als verschil de ontbinding zonder rechter als er geen minderjarige kinderen zijn. Het wettelijk stelsel is op de eilanden nog de algehele gemeenschap van goederen, niet de beperkte gemeenschap van 2018. Het samenlevingscontract heeft geen wettelijk statuut en regelt alleen wat erin staat; samenwonen zonder contract geeft geen rechten tegenover de partner, maar telt wel voor de onderstand en de toeslagen van de Rijksdienst Caribisch Nederland.

De kernpunten

In de praktijk

• Het partnerschap wordt aangegeven bij Burgerzaken van Bonaire, Sint Eustatius of Saba met dezelfde documenten als een huwelijk, en gesloten door een ambtenaar van de burgerlijke stand met twee tot vier getuigen.
• Wie de algehele gemeenschap niet wil — bijvoorbeeld wie een eigen huis of bedrijf inbrengt — laat vooraf partnerschapsvoorwaarden opmaken bij de notaris op Bonaire; op Sint Eustatius en Saba komt de notaris op afspraak.
• Samenwoners zonder partnerschap maken een samenlevingscontract en een testament; zonder testament erft de partner niets, en de eilanden kennen geen erfbelasting, zodat een legaat aan de partner fiscaal niets kost.
• Een partnerschap gesloten op de eilanden geldt in heel Nederland; de omzetting in een huwelijk kan bij Burgerzaken, zoals in Europees Nederland.

Kosten en vergoeding

De leges volgen de eilandsverordening en liggen tussen enkele tientallen en enkele honderden dollars; partnerschapsvoorwaarden of een samenlevingscontract kosten bij de notaris 800 à 1 500 dollar.

Waar u terechtkunt

• Burgerzaken van het openbaar lichaam: aangifte en ontbinding van het partnerschap.
• De notaris op Bonaire voor voorwaarden, samenlevingscontract en testament.
• Rijksdienst Caribisch Nederland voor de gevolgen voor onderstand, toeslagen en zorgverzekering.

Bronnen

• Rijksdienst Caribisch Nederland — Rijksoverheid op de BES-eilanden
• Openbaar Lichaam Bonaire — Burgerzaken — bestuur van Bonaire
• Rijksoverheid — Caribisch deel van het Koninkrijk — officiële informatie

Het algemene artikel: Samenwonen en geregistreerd partnerschap

Huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht

Bonaire, Sint Eustatius en Saba openden op 10 oktober 2012 het huwelijk en het geregistreerd partnerschap voor paren van hetzelfde geslacht, als eerste in het Caribische deel van het Koninkrijk; het eerste huwelijk werd in december 2012 op Saba gesloten. De Nederlandse regels over de duomoeder en de adoptie gelden er sinds 2014 in aangepaste vorm.

De Nederlandse wet van 2012 tot openstelling van het huwelijk en invoering van het geregistreerd partnerschap op de BES-eilanden trad op 10 oktober 2012 in werking, twee jaar na de staatkundige hervorming. Sindsdien kunnen twee personen van gelijk geslacht op de drie eilanden trouwen of een partnerschap sluiten, met dezelfde gevolgen als elk koppel. Op 4 december 2012 sloot Saba het eerste huwelijk van hetzelfde geslacht van het Caribische deel van het Koninkrijk. Het Burgerlijk Wetboek BES nam nadien de regels over het ouderschap van de duomoeder over, zodat de echtgenote van de moeder ouder kan zijn van het kind dat tijdens het huwelijk geboren wordt; de adoptie door koppels van hetzelfde geslacht is mogelijk volgens het BW BES. De Nederlandse Grondwet, met sinds 2023 de seksuele gerichtheid in artikel 1, en de Algemene wet gelijke behandeling gelden op de eilanden.

De kernpunten

In de praktijk

• De aangifte gebeurt bij Burgerzaken van het eiland, zoals voor elk huwelijk; de kleine diensten vragen om ruim vooraf te reserveren.
• Koppels uit Aruba, Curaçao, Sint Maarten of andere Caribische landen trouwden lange tijd op Bonaire of Saba omdat het thuis niet kon; sinds 2024 kan het ook op Aruba en Curaçao, en Sint Maarten moet het huwelijk van de BES-eilanden erkennen.
• Twee vrouwen die een kind verwachten: informeer bij Burgerzaken naar de erkenning door de duomoeder, want de regels van het BW BES verschillen op details van die in Europees Nederland.
• Bij discriminatie op het werk of in de dienstverlening: melding bij het College voor de Rechten van de Mens, dat ook voor de eilanden bevoegd is.

Kosten en vergoeding

Dezelfde leges als voor elk huwelijk, volgens de eilandsverordening; geen erfbelasting op de eilanden, wat een legaat aan de partner kosteloos maakt.

Waar u terechtkunt

• Burgerzaken van Bonaire, Sint Eustatius of Saba voor de aangifte.
• Rijksdienst Caribisch Nederland voor de gevolgen voor verzekeringen en toeslagen.
• College voor de Rechten van de Mens voor discriminatieklachten.

Bronnen

• Rijksdienst Caribisch Nederland — Rijksoverheid op de BES-eilanden
• Openbaar Lichaam Bonaire — Burgerzaken — bestuur van Bonaire
• College voor de Rechten van de Mens — nationaal mensenrechteninstituut

Het algemene artikel: Huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht

Huwelijksvermogensrecht

Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba geldt zonder huwelijkse voorwaarden nog de algehele gemeenschap van goederen van het Burgerlijk Wetboek BES; de Nederlandse beperkte gemeenschap van 2018 werd niet overgenomen. Huwelijkse voorwaarden worden bij de notaris opgemaakt en ingeschreven bij het Gerecht in eerste aanleg.

Het Burgerlijk Wetboek BES, in 2010 overgenomen van de Nederlandse Antillen, kent in Boek 1 de algehele gemeenschap van goederen als wettelijk stelsel: alle goederen en schulden van beiden, van vóór en tijdens het huwelijk, met de uitzondering van wat een erflater of schenker met een uitsluitingsclausule privé hield. De Wet beperking wettelijke gemeenschap van goederen van 2018 gold alleen voor Europees Nederland; de eilanden behielden het oude stelsel, en een wijziging van het BW BES was in 2026 nog niet aangenomen. Huwelijkse voorwaarden worden opgemaakt door de notaris op Bonaire, die ook Sint Eustatius en Saba bedient, en ingeschreven in het huwelijksgoederenregister bij het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De Nederlandse Wet verevening pensioenrechten bij scheiding geldt niet op de eilanden; het Pensioenfonds Caribisch Nederland (PCN) regelt de gevolgen van een scheiding in zijn reglement. De eilanden kennen geen erfbelasting.

De kernpunten

In de praktijk

• Wie vanuit Europees Nederland naar Bonaire verhuist en daar trouwt, valt in de algehele gemeenschap; wie de beperkte gemeenschap van Nederland wil, laat dat uitdrukkelijk opnemen in huwelijkse voorwaarden bij de notaris op Bonaire.
• Wie al in Nederland getrouwd is, behoudt zijn Nederlandse stelsel na de verhuizing; bewaar de huwelijkse voorwaarden en deponeer ze bij de notaris op het eiland als u er vastgoed koopt.
• Ouders in Nederland die een kind op de eilanden een erfenis nalaten, nemen een uitsluitingsclausule op; anders valt de erfenis in de algehele gemeenschap van het kind.
• Bij een scheiding vraagt u de opgave van het pensioen bij PCN en legt u de verdeling vast in het convenant; de rechter op Bonaire bekrachtigt het.

Kosten en vergoeding

Huwelijkse voorwaarden kosten bij de notaris op Bonaire 800 à 1 800 dollar, inschrijving inbegrepen; voor Sint Eustatius en Saba komen reiskosten van de notaris bij.

Waar u terechtkunt

• De notaris op Bonaire voor huwelijkse voorwaarden en testamenten.
• Het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor het huwelijksgoederenregister.
• Pensioenfonds Caribisch Nederland (PCN) voor de pensioengevolgen van een scheiding.

Bronnen

• Rijksdienst Caribisch Nederland — Rijksoverheid op de BES-eilanden
• Gemeenschappelijk Hof van Justitie — Gerecht in eerste aanleg BES — rechtspraak
• Pensioenfonds Caribisch Nederland — pensioenfonds

Het algemene artikel: Huwelijksvermogensrecht

Echtscheiding

Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba wordt de echtscheiding uitgesproken door het Gerecht in eerste aanleg van de BES-eilanden op grond van duurzame ontwrichting, via een advocaat, met advies van de Voogdijraad en inschrijving bij Burgerzaken. Het Burgerlijk Wetboek BES volgt het Nederlandse model, maar zonder de wettelijke verplichting van een ouderschapsplan.

Het Burgerlijk Wetboek BES kent de duurzame ontwrichting als enige echtscheidingsgrond en dezelfde procedure als de andere Caribische landen: verzoek via een advocaat bij het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (zittingsplaatsen op de drie eilanden), beslissing over gezag, omgang, onderhoud en verdeling, advies van de Voogdijraad BES bij geschillen over kinderen, hoorrecht vanaf 12 jaar, inschrijving bij Burgerzaken van het openbaar lichaam binnen zes maanden. Beroep loopt naar het Gemeenschappelijk Hof van Justitie en cassatie naar de Hoge Raad. De Nederlandse Wet bevordering voortgezet ouderschap van 2009 met het verplichte ouderschapsplan geldt niet op de eilanden, al vragen de rechters in de praktijk een vergelijkbare regeling; de Nederlandse beperking van de partneralimentatie tot vijf jaar geldt er evenmin, en de verdeling volgt de algehele gemeenschap. Kosteloze rechtsbijstand wordt verleend via de Rijksdienst Caribisch Nederland voor wie onder de inkomensgrens valt.

De kernpunten

In de praktijk

• Er zijn weinig advocaten op de eilanden, vooral op Sint Eustatius en Saba; plan de afspraak vroeg en overweeg een advocaat op Bonaire of Sint Maarten die op zitting komt.
• Een gezamenlijk verzoek met convenant en een regeling voor de kinderen wordt zonder zitting afgehandeld; de rechter houdt zitting op elk eiland op vaste dagen, wat de duur bepaalt.
• De echtscheiding wordt in heel Nederland erkend zonder formaliteit: wie naar Europees Nederland verhuist, laat ze bij de inschrijving in de BRP overnemen.
• Kinderalimentatie wordt via de deurwaarder geïnd; het Nederlandse LBIO is niet bevoegd op de eilanden, maar kan bemiddelen als de betalende ouder in Europees Nederland woont.

Kosten en vergoeding

De griffiekosten bedragen enkele honderden dollars; een gezamenlijke echtscheiding kost 2 000 à 5 000 dollar bij een advocaat. Kosteloze rechtsbijstand dekt de advocaat voor lage inkomens.

Waar u terechtkunt

• Het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Gemeenschappelijk Hof van Justitie).
• De Voogdijraad BES voor kinderen, gezag en omgang.
• Rijksdienst Caribisch Nederland (Juridische Zaken) voor kosteloze rechtsbijstand.

Bronnen

• Gemeenschappelijk Hof van Justitie — Bonaire, Sint Eustatius en Saba — rechtspraak
• Rijksdienst Caribisch Nederland — Rijksoverheid op de BES-eilanden
• Rijksoverheid — Caribisch deel van het Koninkrijk — officiële informatie

Het algemene artikel: Echtscheiding