Anticonceptie
Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba vergoedt het Zorgverzekeringskantoor de anticonceptie op recept voor de verzekerde inwoners; de huisarts schrijft voor en plaatst het spiraal, de apotheek levert de noodpil zonder recept. De eilanden voeren sinds enkele jaren programma's tegen tienerzwangerschappen, die er hoger liggen dan in Europees Nederland.
De BES-eilanden hebben een eigen zorgverzekering, uitgevoerd door het Zorgverzekeringskantoor (ZVK), die alle ingezetenen zonder premie dekt met een pakket dat de Nederlandse basisverzekering in grote lijnen volgt. Anticonceptie op recept wordt vergoed volgens de regels van het ZVK, die ruimer kunnen zijn dan de Nederlandse leeftijdsgrens van 21 jaar; informeer bij het ZVK naar de actuele voorwaarden. De huisarts schrijft voor en plaatst spiraal en implantaat; op Bonaire werken ook de gynaecologen van Fundashon Mariadal; de apotheek (botika) levert de noodpil zonder recept. De eilanden kennen meer tienerzwangerschappen dan Europees Nederland — ongeveer 20 à 30 geboorten per 1 000 meisjes van 15 tot 19 jaar op Bonaire —, en de openbare lichamen voeren met het ministerie van VWS programma's voor voorlichting op de scholen en gratis anticonceptie voor jongeren. Sterilisatie is mogelijk op Bonaire of via medische uitzending.
De kernpunten
| Toegang | Vrij; recept van de huisarts; noodpil zonder recept bij de botika |
|---|---|
| Vergoeding ZVK | Anticonceptie op recept vergoed volgens de ZVK-regels; voorwaarden na te vragen |
| Plaatsing | Spiraal en implantaat door de huisarts; gynaecologen van Mariadal op Bonaire |
| Sint Eustatius en Saba | Huisarts en botika op elk eiland; gynaecoloog op afspraak of via uitzending |
| Tienerzwangerschappen | Ongeveer 20 à 30 geboorten per 1 000 meisjes van 15-19 jaar op Bonaire, dalend |
| Programma's | Voorlichting op scholen en gratis anticonceptie voor jongeren, met het ministerie van VWS |
In de praktijk
- Vraag het recept bij de huisarts en haal de middelen bij de botika met de ZVK-kaart; de huisarts plaatst het spiraal of het implantaat, op Bonaire ook de gynaecoloog van Mariadal.
- Op Sint Eustatius en Saba is de keuze in de botika kleiner: vraag de huisarts naar het implantaat of het spiraal, die jaren werken zonder herhaling, en naar de bestelling van een bepaald merk.
- De noodpil koopt u bij de botika zonder recept; op Saba en Sint Eustatius is er één apotheek, met beperkte openingsuren in het weekend — de huisarts heeft een noodvoorraad.
- Jongeren kunnen bij de huisarts en de jeugdgezondheidszorg terecht zonder ouders; de programma's van het openbaar lichaam bieden gratis anticonceptie en voorlichting.
Kosten en vergoeding
Voor de verzekerde inwoner vergoed via het ZVK volgens de voorwaarden; de noodpil 25 à 40 dollar bij de botika; zonder ZVK 20 à 35 dollar per pilstrip.
Recente veranderingen
Het ministerie van VWS en de openbare lichamen zetten sinds 2022 in op gratis anticonceptie voor jongeren en voorlichting op de scholen als onderdeel van de aanpak van armoede en tienerzwangerschappen; het ZVK verruimde zijn voorwaarden.
Waar u terechtkunt
- Uw huisarts en de botika, met de ZVK-kaart.
- Het Zorgverzekeringskantoor BES voor de vergoeding.
- De jeugdgezondheidszorg van het openbaar lichaam voor jongeren.
Goed om te weten
De bevoorrading van de kleine eilanden is grillig: een pil kan weken ontbreken op Saba of Sint Eustatius. Houd een reservestrip aan, vraag de stofnaam aan de huisarts om te kunnen wisselen van merk, of kies een methode die geen maandelijkse bevoorrading vraagt.
Bronnen
- Zorgverzekeringskantoor BES — ministerie van VWS
- Rijksdienst Caribisch Nederland — Zorg — Rijksoverheid op de BES-eilanden
- Sense.info — anticonceptie — informatie in het Nederlands
Abortus
Bij de staatkundige hervorming van 2010 werd de Nederlandse Wet afbreking zwangerschap van toepassing verklaard op de BES-eilanden, met ingang van 2011: de afbreking is toegelaten op verzoek van de vrouw tot de levensvatbaarheid van de foetus, in een ziekenhuis of kliniek met vergunning van het ministerie van VWS. Op Bonaire beschikt Fundashon Mariadal over de vergunning voor vroege afbrekingen, meestal medicamenteus; op Sint Eustatius en Saba verwijst de huisarts naar Bonaire, Sint Maarten (Franse kant) of Curaçao. Het Zorgverzekeringskantoor (ZVK), dat alle inwoners dekt, betaalt de behandeling en, bij medische uitzending, de reis. De afschaffing van de vaste beraadtermijn (2023) en de abortuspil bij de huisarts (2024) gelden in beginsel ook op de eilanden, met aanpassingen aan de lokale zorg. De eilanden zijn daarmee de enige plek in het Caribische deel van het Koninkrijk waar de afbreking wettelijk geregeld is; op Curaçao, Aruba en Sint Maarten blijft ze strafbaar en gedoogd.
De kernpunten
| Wet | Nederlandse Wet afbreking zwangerschap, van toepassing sinds 2011 |
|---|---|
| Termijn | Tot de levensvatbaarheid (24 weken volgens de rechtspraak; in de praktijk vroeger) |
| Waar | Fundashon Mariadal (Bonaire) voor vroege afbrekingen; medische uitzending voor latere |
| Vergoeding | Volledig door het Zorgverzekeringskantoor BES, reis inbegrepen bij uitzending |
| Bedenktijd | Vaste termijn afgeschaft (2023); in overleg met de arts |
| Sint Eustatius en Saba | Verwijzing door de huisarts naar Bonaire, Saint-Martin of Curaçao |
In de praktijk
- Neem contact op met de huisarts of rechtstreeks met Mariadal op Bonaire; de vroege medicamenteuze afbreking gebeurt op het eiland met een controle na twee weken.
- Op Sint Eustatius en Saba: de huisarts vraagt een medische uitzending aan bij het ZVK, dat de vlucht en de behandeling betaalt; de Franse kant van Sint Maarten (Marigot) is de dichtste legale optie, tegen betaling zonder uitzending.
- Voor een afbreking na de termijn van Mariadal: uitzending naar Nederland, waar de klinieken tot 22 weken behandelen; het ZVK beoordeelt de aanvraag snel gezien de termijn.
- Vrouwen van Curaçao of Aruba die op Bonaire willen worden behandeld, betalen zelf: het ZVK dekt alleen inwoners van de BES-eilanden.
Kosten en vergoeding
Gratis voor inwoners van de BES-eilanden via het ZVK, reis inbegrepen bij een goedgekeurde uitzending; voor niet-inwoners enkele honderden dollars bij Mariadal.
Recente veranderingen
De Nederlandse wijzigingen van 2023 (bedenktijd) en 2024 (abortuspil bij de huisarts) werden op de eilanden ingevoerd in de mate waarin de zorgstructuur het toelaat; de eilanden blijven de enige plek in het Caribische deel van het Koninkrijk met een wettelijk kader.
Waar u terechtkunt
- Fundashon Mariadal (Bonaire) en de huisartsen van de drie eilanden.
- Het Zorgverzekeringskantoor BES voor de medische uitzendingen.
- Rijksoverheid.nl (abortus) voor de Nederlandse wet.
Goed om te weten
Legaal, maar op een klein eiland: de discretie is de grootste zorg van veel vrouwen op Bonaire, Sint Eustatius of Saba, waar iedereen elkaar kent. De huisarts is gebonden aan het beroepsgeheim, en een uitzending naar Curaçao of Nederland kan om die reden gevraagd worden.
Bronnen
- Rijksdienst Caribisch Nederland — Zorg — Rijksoverheid op de BES-eilanden
- Zorgverzekeringskantoor BES — ministerie van VWS
- Rijksoverheid — Abortus — officiële informatie
Drugs en verdovende middelen
Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba geldt de Opiumwet 1960 BES: alle drugs verboden, geen coffeeshops, geen gedoogbeleid — het Nederlandse model geldt niet op de eilanden. Kleine hoeveelheden cannabis worden meestal met een boete afgedaan; Mental Health Caribbean en Fundashon Krusada bieden verslavingszorg, vergoed door het Zorgverzekeringskantoor.
De Opiumwet 1960 BES, overgenomen van de Nederlandse Antillen, verbiedt bezit, gebruik, handel, teelt en in- en uitvoer van verdovende middelen, cannabis inbegrepen; de Nederlandse Opiumwet, de Aanwijzing van het Openbaar Ministerie en het gedoogbeleid gelden niet op de eilanden, en er zijn geen coffeeshops. Een volwassene met een kleine hoeveelheid cannabis krijgt van het Openbaar Ministerie BES meestal een boete of transactie; op harddrugs en handel staat gevangenisstraf in de Justitiële Inrichting Caribisch Nederland op Bonaire. Bonaire ligt op de route van Venezolaanse cocaïne, en de Kustwacht, de douane en het Korps Politie Caribisch Nederland controleren de haven, de luchthaven Flamingo en de kust. Mental Health Caribbean (MHC) biedt op de drie eilanden geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg; Fundashon Krusada op Bonaire biedt residentiële behandeling en re-integratie; het Zorgverzekeringskantoor vergoedt de zorg. De alcoholgrens ligt op 18 jaar; bestuurders mogen tot 0,5 promille hebben, en drugs zijn achter het stuur verboden. Lachgas en vapen bij jongeren zijn het voorwerp van preventie door de openbare lichamen.
De kernpunten
| Wet | Opiumwet 1960 BES: alles strafbaar; Nederlands gedoogbeleid en coffeeshops niet van toepassing |
|---|---|
| Cannabis | Bij kleine hoeveelheden meestal een boete of transactie en inbeslagname |
| Harddrugs en handel | Gevangenisstraf (Justitiële Inrichting Caribisch Nederland, Bonaire) |
| Doorvoer | Bonaire op de route van Venezolaanse cocaïne; Kustwacht, douane, KPCN |
| Zorg | Mental Health Caribbean (drie eilanden), Fundashon Krusada (Bonaire); vergoed door het ZVK |
| Alcohol en verkeer | Alcohol vanaf 18 jaar; 0,5 promille; drugs verboden achter het stuur |
In de praktijk
- Nederlanders die naar Bonaire verhuizen of reizen: de Opiumwet BES kent geen gedoogde hoeveelheid; cannabis uit een coffeeshop meenemen is invoer en de douane op Flamingo controleert bagage uit Amsterdam.
- Wie wordt aangehouden, vraagt een advocaat en kosteloze rechtsbijstand via de Rijksdienst Caribisch Nederland; het Openbaar Ministerie BES biedt bij eerste feiten met kleine hoeveelheden meestal een transactie aan.
- Voor hulp bij verslaving: de huisarts verwijst naar Mental Health Caribbean voor ambulante zorg of naar Krusada voor een opname; het ZVK vergoedt; op Saba en Sint Eustatius komt MHC op vaste dagen en kan een uitzending naar Bonaire worden aangevraagd.
- Ouders: de openbare lichamen en MHC bieden preventie op scholen; een minderjarige die met drugs wordt aangetroffen, komt bij de Voogdijraad en het jeugdparket, gericht op begeleiding.
Kosten en vergoeding
Een boete of transactie voor cannabisbezit bedraagt enkele honderden dollars; handel leidt tot gevangenisstraf; de zorg bij MHC en Krusada is gedekt door het ZVK.
Recente veranderingen
De Kustwacht en de KPCN meldden in 2023-2025 grotere vangsten rond Bonaire door de verschuiving van Venezolaanse routes; het Openbaar Ministerie BES voerde een transactiebeleid voor kleine hoeveelheden in; de openbare lichamen richtten preventie op lachgas en vapen.
Waar u terechtkunt
- Mental Health Caribbean (MHC) op Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
- Fundashon Krusada (Bonaire) voor residentiële behandeling.
- Korps Politie Caribisch Nederland (911) en het Openbaar Ministerie BES.
Goed om te weten
Nederlands grondgebied, maar niet het Nederlandse drugsbeleid: de Opiumwet BES kent geen coffeeshops en geen gedoogde 5 gram, en de Justitiële Inrichting op Bonaire is niet de Nederlandse gevangenis. Wie verhuist, laat de Nederlandse gewoonten achter op Schiphol.
Bronnen
- Rijksdienst Caribisch Nederland — Rijksoverheid op de BES-eilanden
- Openbaar Ministerie BES — Openbaar Ministerie
- Korps Politie Caribisch Nederland — politie