Kinderen, gezin en erfenis — Caribisch Nederland

Adoptie

Het Burgerlijk Wetboek BES regelt de adoptie naar het Nederlandse model: uitspraak door het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba in het kennelijk belang van het kind, leeftijdsverschil van minstens 18 jaar, samenleven en verzorging, instemming van het kind vanaf 12 jaar, onderzoek en advies van de Voogdijraad BES. Sinds de openstelling van het huwelijk en het partnerschap (2012) kunnen koppels van hetzelfde geslacht adopteren, ook het kind van de partner. De eilanden maken deel uit van Nederland: voor een kind uit een derde land is de Nederlandse Centrale autoriteit bevoegd, en de afbouw van de interlandelijke adoptie die Nederland in 2024 besliste, geldt ook voor de eilanden. Adopties uit Curaçao, Aruba of Sint Maarten worden erkend als beslissingen van het Koninkrijk. Zoals op de andere eilanden worden veel kinderen door familie opgevoed zonder vonnis; Zorg en Jeugd Caribisch Nederland en de Voogdijraad moedigen aan die situaties met een voogdij te regelen. De pleegzorg wordt georganiseerd door ZJCN, met een pleegvergoeding.

De kernpunten

In de praktijk

• Stiefouderadoptie: verzoek via een advocaat aan het Gerecht na een jaar gezamenlijke verzorging; de Voogdijraad BES hoort de andere ouder en het kind vanaf 12 jaar.
• Wie een kind van familie opvoedt, vraagt de voogdij bij het Gerecht of meldt zich bij ZJCN als pleeggezin; de pleegvergoeding en de begeleiding gelden alleen voor geregistreerde pleeggezinnen.
• Voor een kind uit Colombia, Venezuela of de Dominicaanse Republiek: informeer bij de Nederlandse Centrale autoriteit; sinds de afbouw van 2024 zijn nieuwe interlandelijke adopties niet meer mogelijk, ook niet vanaf de eilanden.
• Een adoptie uitgesproken op Bonaire wordt in heel Nederland ingeschreven zonder formaliteit; geef ze door bij de inschrijving in de BRP bij een verhuizing.

Kosten en vergoeding

Een adoptieprocedure kost griffiekosten en een advocaat, 2 000 à 5 000 dollar; kosteloze rechtsbijstand via de Rijksdienst Caribisch Nederland bij lage inkomens. Pleegzorg via ZJCN geeft recht op een vergoeding.

Waar u terechtkunt

• De Voogdijraad BES (Bonaire en Sint Eustatius).
• Zorg en Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN) voor pleegzorg.
• Het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Bronnen

• Rijksdienst Caribisch Nederland — Voogdijraad — Rijksoverheid op de BES-eilanden
• Zorg en Jeugd Caribisch Nederland — ministerie van VWS
• Rijksoverheid — Adoptie — Nederlandse Centrale autoriteit

Het algemene artikel: Adoptie

Medisch begeleide voortplanting

Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba geldt geen embryo- of donorwet, en er is geen IVF-centrum: de diagnose gebeurt op het eiland, de behandeling via medische uitzending van het Zorgverzekeringskantoor naar Colombia, Curaçao of Nederland. De Nederlandse Wdkb en Embryowet gelden niet op de eilanden, al volgt de zorg het Nederlandse pakket in grote lijnen.

De BES-eilanden hebben een eigen zorgverzekering, uitgevoerd door het Zorgverzekeringskantoor (ZVK) van het ministerie van VWS, die alle inwoners dekt zonder premie en een pakket biedt dat in grote lijnen de Nederlandse basisverzekering volgt. Vruchtbaarheidsbehandelingen worden per geval beoordeeld: de diagnose gebeurt bij de gynaecoloog van Fundashon Mariadal (Bonaire) of via de huisarts op Sint Eustatius en Saba, en de behandeling — inseminatie, IVF — via een medische uitzending naar een gecontracteerd centrum in Colombia, op Curaçao of in Nederland, met vergoeding van reis en verblijf volgens de regels van het ZVK. De Nederlandse Embryowet en Wet donorgegevens gelden niet op de eilanden; bij een behandeling in Colombia is de donor anoniem, in Nederland identificeerbaar. De afstamming volgt het Burgerlijk Wetboek BES, dat sinds 2012 het huwelijk voor iedereen kent en de regels over de duomoeder deels overnam: informeer bij Burgerzaken. Draagmoederschap is niet geregeld.

De kernpunten

In de praktijk

• Begin bij de huisarts, die verwijst naar de gynaecoloog van Mariadal of rechtstreeks een medische uitzending aanvraagt bij het ZVK; de beoordeling van de aanvraag duurt enkele weken.
• Vraag het ZVK schriftelijk welke behandelingen, hoeveel pogingen en welke reis- en verblijfkosten gedekt zijn; de regels volgen Nederland (drie pogingen tot 43 jaar) maar de uitvoering per uitzending verschilt.
• Kies bij donorbehandeling bewust het land: Nederland geeft het kind later toegang tot de identiteit van de donor, Colombia niet; het ZVK laat de keuze niet altijd vrij.
• Regel de afstamming vooraf bij Burgerzaken: erkenning door de ongehuwde partner vóór de geboorte; voor vrouwenkoppels de erkenning of adoptie door de echtgenote volgens het BW BES.

Kosten en vergoeding

Voor de verzekerde inwoner zijn de behandeling, de reis en het verblijf bij een goedgekeurde uitzending gedekt door het ZVK; wie een niet-goedgekeurde behandeling kiest, betaalt zelf (IVF in Colombia 3 500 à 6 000 dollar, in Nederland 3 000 à 5 000 euro).

Waar u terechtkunt

• Het Zorgverzekeringskantoor BES (ZVK) voor het pakket en de medische uitzendingen.
• Fundashon Mariadal (ziekenhuis van Bonaire) voor de gynaecologie.

Bronnen

• Zorgverzekeringskantoor BES — ministerie van VWS
• Rijksdienst Caribisch Nederland — Zorg — Rijksoverheid op de BES-eilanden
• Freya — patiëntenvereniging — informatie in het Nederlands

Het algemene artikel: Medisch begeleide voortplanting

Gezag en omgang

Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba geldt het Burgerlijk Wetboek BES: gezamenlijk gezag voor gehuwde ouders en geregistreerde partners, gezag van de ongehuwde moeder alleen, gezag voor de vader via het gezagsregister of de rechter. Het Gerecht in eerste aanleg beslist na een scheiding, met advies van de Voogdijraad BES; het Nederlandse automatisch gezag bij erkenning van 2023 geldt er niet.

Het Burgerlijk Wetboek BES volgt voor het gezag het Nederlandse recht van vóór 2023: gezamenlijk gezag voor gehuwde ouders en, sinds 2012, geregistreerde partners; gezag van de moeder alleen bij een geboorte buiten huwelijk of partnerschap; gezamenlijk gezag voor de vader na erkenning en een gezamenlijke aantekening in het gezagsregister bij het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, of na een uitspraak. Ook na een echtscheiding blijft het gezag gezamenlijk; over verblijf, omgang en onderhoud beslist het Gerecht, dat de Voogdijraad BES laat onderzoeken en kinderen vanaf 12 jaar hoort. Een ouderschapsplan is niet wettelijk verplicht maar wordt gevraagd. Een verhuizing naar Europees Nederland of het buitenland vereist de toestemming van beide gezaghebbende ouders. De jeugdzorg wordt georganiseerd door Zorg en Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN) van het ministerie van VWS, met een Advies- en Meldpunt voor kindermishandeling op elk eiland; de Voogdijraad BES vraagt kinderbeschermingsmaatregelen. Beslissingen van het Gerecht gelden in heel Nederland.

De kernpunten

In de praktijk

• Ongehuwde vaders: erkenning bij Burgerzaken en daarna de aantekening van gezamenlijk gezag bij het Gerecht, samen met de moeder; het formulier is hetzelfde als in Nederland, maar de aantekening moet op het eiland gebeuren.
• Voor de studie in Nederland van een minderjarige of een verhuizing van een ouder is de toestemming van beide gezaghebbende ouders nodig; leg ze schriftelijk vast vóór de inschrijving.
• Bij een geschil over omgang: eerst de Voogdijraad of ZJCN voor bemiddeling, dan het Gerecht; de zittingen op Sint Eustatius en Saba zijn beperkt, plan vroeg.
• Een kind dat zonder toestemming naar Europees Nederland is meegenomen: de Nederlandse rechter is bevoegd zodra het kind er woont, maar erkent het gezag zoals het op de eilanden werd vastgesteld; vraag onmiddellijk een voorlopige voorziening.

Kosten en vergoeding

Voor de aantekening van gezag betaal je niets; een procedure kost griffiekosten en een advocaat (2 000 à 5 000 dollar), en mensen met een laag inkomen krijgen kosteloze rechtsbijstand via de Rijksdienst Caribisch Nederland.

Waar u terechtkunt

• De Voogdijraad BES (vestigingen op Bonaire en Sint Eustatius).
• Zorg en Jeugd Caribisch Nederland (ZJCN) en het Advies- en Meldpunt van elk eiland.
• Het Gerecht in eerste aanleg van Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor het gezagsregister.

Bronnen

• Rijksdienst Caribisch Nederland — Voogdijraad — Rijksoverheid op de BES-eilanden
• Zorg en Jeugd Caribisch Nederland — ministerie van VWS
• Gemeenschappelijk Hof van Justitie — Gerecht in eerste aanleg BES — rechtspraak

Het algemene artikel: Gezag en omgang

Erfenis

Bonaire, Sint Eustatius en Saba behielden in het Burgerlijk Wetboek BES het oude erfrecht van de Nederlandse Antillen: de echtgenoot en de kinderen erven gelijke delen in volle eigendom, de kinderen hebben een legitieme portie, en de bescherming van de langstlevende regelt men bij testament. De eilanden heffen geen erfbelasting.

Bij de overgang van 10 oktober 2010 nam Nederland voor de BES-eilanden het Antilliaanse Burgerlijk Wetboek over zoals het toen gold, met een Boek 4 dat nog op het Nederlandse erfrecht van vóór 2003 leek. Zonder testament erven de echtgenoot en de kinderen elk een gelijk deel in volle eigendom: de langstlevende deelt het huis dus met de kinderen. De kinderen hebben een legitieme portie in goederen; de echtgenoot geen. Om de langstlevende te beschermen, maken echtparen een testament met een ouderlijke boedelverdeling (alle goederen naar de partner, een schuld aan de kinderen) of een vruchtgebruik. Het nieuwe Caribische Boek 4, dat Curaçao in 2012 invoerde, werd door de Nederlandse wetgever nog niet naar het BW BES vertaald; de modernisering staat op de lijst van de Rijksdienst Caribisch Nederland. De eilanden kennen geen erfbelasting: de Belastingwet BES heft geen successierecht, al blijft de Nederlandse erfbelasting van toepassing op wie minder dan tien jaar geleden uit Europees Nederland vertrok. De Europese Erfrechtverordening geldt niet op de eilanden.

De kernpunten

In de praktijk

• Maak als echtpaar een testament bij de notaris op Bonaire met een ouderlijke boedelverdeling of een vruchtgebruik voor de langstlevende; zonder testament kunnen de kinderen hun deel van het huis opeisen.
• Samenwoners en samengestelde gezinnen regelen alles bij testament: het BW BES kent geen automatische bescherming van de partner en houdt de legitieme portie van de kinderen in stand.
• Na een overlijden: verklaring van erfrecht bij de notaris, overschrijving van het vastgoed bij het Kadaster van het eiland; er is geen aangifte erfbelasting, tenzij de overledene minder dan tien jaar geleden uit Europees Nederland vertrok.
• Wie in Europees Nederland een testament maakte, laat het door de notaris op Bonaire nakijken: de Nederlandse wettelijke verdeling van 2003 bestaat op de eilanden niet, en een testament dat ernaar verwijst, moet worden vertaald in de figuren van het BW BES.

Kosten en vergoeding

Een testament kost bij de notaris op Bonaire 400 à 900 dollar per persoon; een verklaring van erfrecht 600 à 1 500 dollar; de overschrijving bij het Kadaster enkele procenten van de waarde. Geen erfbelasting.

Waar u terechtkunt

• De notaris op Bonaire voor testament en verklaring van erfrecht, ook voor Sint Eustatius en Saba.
• Kadaster Bonaire, Sint Eustatius en Saba voor vastgoed.
• Belastingdienst Caribisch Nederland voor de gevolgen van een overlijden voor de andere belastingen.

Bronnen

• Rijksdienst Caribisch Nederland — Rijksoverheid op de BES-eilanden
• Belastingdienst Caribisch Nederland — belastingen op de BES-eilanden
• Gemeenschappelijk Hof van Justitie — Gerecht in eerste aanleg BES — rechtspraak

Het algemene artikel: Erfenis