Substancje
Alkohol, legalny i wszędzie pierwsze uzależnienie — w Polsce około 2,5 miliona osób pije szkodliwie; marihuana, najczęściej używany nielegalny narkotyk, z ryzykiem uzależnienia u jednego użytkownika na dziesięć i psychozy u młodych; kokaina, w Europie tańsza i czystsza niż kiedykolwiek, z ryzykiem uzależnienia, które się lekceważy; ecstasy i stymulanty imprezowe, których niebezpieczeństwem są dawki i zafałszowania; opioidy — heroina, fentanyl i leki przeciwbólowe na receptę — najbardziej śmiertelne; dopalacze, nowe substancje syntetyczne, które zmieniają się co miesiąc i za które w Polsce umarły setki osób; gaz rozweselający. Każdy kraj ma swoją mapę: strony krajowe mówią jaką.
Prawo
Polska karze posiadanie każdej ilości narkotyku (do 3 lat pozbawienia wolności), ale prokurator może umorzyć postępowanie przy nieznacznej ilości na własny użytek (art. 62a ustawy z 2005 roku), a marihuana medyczna jest legalna na receptę od 2017 roku; Niemcy zalegalizowały w 2024 roku posiadanie 25 gramów marihuany i uprawę trzech roślin; Holandia toleruje sprzedaż w coffeeshopach; Wielka Brytania, Irlandia, Francja, Szwecja i Norwegia karzą posiadanie, w praktyce często mandatem lub ostrzeżeniem; Kanada zalegalizowała marihuanę w 2018 roku. Twarde narkotyki są wszędzie zakazane, z ciężkimi karami za handel. Strony krajowe mówią, co jest karane, jak, i gdzie leczenie jest bezpłatne.
Uzależnienie
Uzależnienie to nie kwestia woli, lecz mózgu: substancja przejmuje układ nagrody, a użytkownik używa dalej mimo szkód. Rozpoznaje się je po utracie kontroli, głodzie, tolerancji i skutkach, nie po ilości. Wyjście udaje się większości ludzi, często po kilku próbach, dzięki leczeniu — psychoterapia, leki takie jak metadon czy buprenorfina przy opioidach, grupy — i czasowi; nawrót jest częścią procesu. W Polsce leczenie uzależnień jest bezpłatne na NFZ bez skierowania (poradnie, oddziały dzienne, ośrodki stacjonarne, także dla osób nieubezpieczonych), w Niemczech, Wielkiej Brytanii i Holandii również bezpłatne.
Para
Partner osoby uzależnionej żyje z kłamstwami, znikającymi pieniędzmi, obietnicami, lękiem: współuzależnienie, które każe zostać i kryć. Co pomaga: nazwać uzależnienie, postawić własne granice — żadnych pieniędzy, żadnego krycia —, szukać pomocy dla siebie (grupy Al-Anon, terapia dla współuzależnionych, w Polsce bezpłatna w poradniach) i wspierać leczenie drugiej osoby, nie niosąc go. Co nie pomaga: kontrolować, grozić, czekać, aż samo przejdzie. A przemoc, która przychodzi z alkoholem i kokainą, jest powodem, żeby odejść, nie żeby zrozumieć.
Redukcja szkód
Testować narkotyki przed użyciem — w Holandii, Niemczech, Austrii i Wielkiej Brytanii istnieją serwisy testowania, w Polsce nie —, nigdy nie używać samemu, trzymać niskie dawki, nie mieszać z alkoholem, mieć pod ręką nalokson przy opioidach, nie dzielić się igłami: redukcja szkód ratuje życie i jest od lat osiemdziesiątych podstawą polityki holenderskiej; w Polsce prowadzą ją organizacje pozarządowe (programy wymiany igieł, telefon zaufania Narkomania 800 199 990). Strony krajowe mówią, co istnieje w każdym kraju.