Co jest dziś uznane
Światowa Organizacja Zdrowia włączyła w 2019 roku «zaburzenie grania» (gaming disorder) do swojej Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-11) (WHO, 2020), definiując je jako utratę kontroli nad graniem, rosnący priorytet nadawany graniu kosztem innych aktywności oraz kontynuowanie grania mimo negatywnych konsekwencji, przez co najmniej 12 miesięcy (WHO, 2020). Natomiast szersze pojęcie «uzależnienia od internetu» pozostaje naukowo dyskusyjne (OFDT): wielu badaczy uważa, że chodzi nie tyle o uzależnienie od nośnika (internetu), ile od konkretnych aktywności, które on umożliwia (gry, media społecznościowe, pornografia, zakupy online).
Trochę historii
Niepokój narodził się wraz z grami: salony automatów z końca lat 1970 — Space Invaders pochodzi z 1978 roku — a potem konsole rodzą słowo «uzależniony» w odniesieniu do rozrywki. W 1995 roku nowojorski psychiatra Ivan Goldberg wymyśla żartem «zaburzenie uzależnienia od Internetu» (Indian J Psychiatry, 2008); rok później Kimberly Young przedstawia pierwsze poważne badania (Curr Psychiatry Rev, 2012), a Chiny otwierają w latach 2000. ośrodki leczenia dla nastolatków, czasem zmilitaryzowane.
Smartfon z 2007 roku i media społecznościowe zmieniają sprawę: chodzi już nie o małą grupę graczy, lecz o całą populację, a mechanizmy przechwytywania uwagi — nieskończone przewijanie, powiadomienia, krótkie filmy — są projektowane przez same platformy. W 2019 roku WHO wpisuje «zaburzenie grania» do Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, obowiązującej od 2022 roku (WHO, 2022); do dziś nie uznaje uzależnienia od mediów społecznościowych ani od smartfona za rozpoznanie.
Odpowiedzi stały się ustawodawcze: zakaz telefonów w gimnazjach we Francji w 2018 roku (Légifrance, 2018), zakaz mediów społecznościowych dla osób poniżej szesnastu lat w Australii, obowiązujący od grudnia 2025 roku, oraz europejskie rozporządzenie o usługach cyfrowych, które od 2024 roku zakazuje reklamy ukierunkowanej na nieletnich (Unia Europejska (EUR-Lex), 2022). Badania tymczasem pozostają podzielone co do rzeczywistej skali skutków (OFDT) — co nie przeszkadza działać, gdy korzystanie zajęło całą przestrzeń.
Sygnały, które powinny zaniepokoić
- Niezdolność do ograniczenia czasu korzystania mimo chęci (APA, 2023).
- Stopniowe porzucanie aktywności społecznych, szkolnych lub zawodowych na rzecz ekranów (APA, 2023).
- Wyraźna drażliwość lub lęk, gdy nie da się połączyć (APA, 2023).
- Korzystanie z ekranów, by uciec od negatywnych emocji, a nie by od czasu do czasu się rozerwać (APA, 2023).
- Kłamstwa wobec otoczenia co do czasu rzeczywiście spędzanego online (APA, 2023).
Okresowo intensywne korzystanie (wakacje, chwilowa pasja do jakiejś gry) nie jest samo w sobie patologiczne (OFDT): to utrzymywanie się tych objawów przez wiele miesięcy, z realnym wpływem na codzienne życie (WHO, 2020), powinno zaniepokoić.
Co mówi medycyna: dwa rozpoznania, a nie «uzależnienie od ekranów»
Sam czas spędzony przed ekranem nigdy nie wystarcza, by mówić o uzależnieniu: liczy się utrata kontroli, miejsce, jakie zachowanie zajmuje kosztem relacji, snu i pracy, oraz jego kontynuowanie mimo szkód. Klasyfikacja WHO (ICD-11) uwzględnia dziś tylko dwa rozpoznania związane z korzystaniem z technologii cyfrowych: zaburzenie grania (kod 6C51), zaliczane razem z patologicznym hazardem do zaburzeń spowodowanych zachowaniami uzależniającymi (WHO, ICD-11), oraz zaburzenie kompulsywnych zachowań seksualnych (kod 6C72), zaliczane do zaburzeń kontroli impulsów (Kraus i in., World Psychiatry, 2018). W tym drugim przypadku zachowanie staje się centrum życia danej osoby i zaburza jej funkcjonowanie w związku, w rodzinie lub w pracy przez dłuższy czas, rzędu kilku miesięcy (Kraus i in., World Psychiatry, 2018). Cierpienie wynikające wyłącznie z moralnej lub religijnej oceny tej praktyki nie wystarcza do postawienia takiego rozpoznania (Grubbs i in., 2019).
Jeśli chodzi o liczby, amerykańskie badanie w populacji ogólnej wykazało, że 10,3% mężczyzn i 7,0% kobiet zgłaszało klinicznie istotne cierpienie związane z trudnością w kontrolowaniu popędów i zachowań seksualnych (Dickenson i in., JAMA Netw Open, 2018); dane te nie dotyczą Francji i nie mówią, ile osób spełnia kryteria zaburzenia w rozumieniu rozpoznania. Co do ogółu «mediów społecznościowych» czy «ekranów», OFDT przypomina, że nie ma konsensusu naukowego co do uzależnienia w ścisłym sensie (OFDT).
Ekrany i pornografia w związku: trzy sytuacje, które warto rozróżnić
Literatura naukowa zaleca, by nie wrzucać wszystkiego do jednego worka. Pierwsza sytuacja: umiarkowane, rekreacyjne korzystanie, znane i akceptowane przez oboje partnerów, które badacze odróżniają od korzystania problemowego. Druga sytuacja: konflikt wartości. Osoba, która uważa pornografię za moralnie niedopuszczalną, czuje się uzależniona, choć jej korzystanie nie jest kompulsywne w sensie medycznym; badania nad niezgodnością moralną pokazują, że to cierpienie jest realne, ale nie jest tym samym problemem (Grubbs i in., 2019). Dotyczy to także sytuacji, gdy odkrycie ukrywanego korzystania jest przeżywane jako zdrada: zranienie zaufania liczy się nawet bez zaburzenia uzależnieniowego. Trzecia sytuacja: korzystanie kompulsywne, często wiele razy dziennie, które służy uspokojeniu lęku lub ucieczce od konfliktu, zajmuje miejsce relacji z partnerem lub partnerką i trwa mimo cierpienia (to obraz kodu 6C72) (Kraus i in., World Psychiatry, 2018).
Aby się zorientować, klinicyści zadają sobie pięć prostych pytań: czy kilkakrotnie próbowano ograniczyć korzystanie, bez powodzenia? Czy ekran służy głównie ucieczce od emocji lub trudnej rozmowy? Czy potrzeba coraz więcej czasu albo coraz intensywniejszych treści, by osiągnąć ten sam efekt? Czy zachowanie trwa mimo niewyspania, spadku pożądania, spóźnień do pracy czy kryzysu zaufania w związku? Czy trwa od dawna, zazwyczaj co najmniej rok w przypadku zaburzenia grania (WHO, ICD-11)? Kilka odpowiedzi «tak» uzasadnia rozmowę ze specjalistą, choć ta lista pytań nie zastępuje rozpoznania.
Potajemne przeszukiwanie telefonu współmałżonka nie jest rozwiązaniem: pogłębia wstyd i skrytość, a pomocna jest rozmowa o tym, co się czuje, zamiast kontrolowania.
Technoferencja i «phubbing»: gdy telefon wchodzi między dwoje ludzi
Technoferencją nazywa się przerywanie codziennego życia pary i rodziny przez technologię (McDaniel, 2018), a «phubbingiem» ignorowanie partnera na rzecz telefonu podczas posiłku, rozmowy czy w łóżku. Badanie wśród partnerów romantycznych powiązało to zachowanie z niższą satysfakcją ze związku (Roberts i David, 2016). Ten związek to korelacja: nie dowodzi, że sam telefon powoduje kłótnie, gdyż już napięta relacja może też skłaniać do chowania się w ekranie.
Drugim wrażliwym punktem jest sen. Anses zaleca ograniczanie wieczorem ekspozycji na niebieskie światło (Anses), a zostawianie telefonów poza sypialnią to prosty gest, który chroni zarówno zasypianie, jak i chwile intymności. W październiku 2026 roku Santé publique France przypomniała, że co druga osoba nadal patrzy w ekran przed pójściem spać, a co trzecia w trakcie posiłków (Santé publique France, 2026).
Media społecznościowe a zdrowie psychiczne
Liczne badania, zwłaszcza wśród nastolatków, wiążą bardzo intensywne korzystanie z mediów społecznościowych z pogorszeniem samooceny (OFDT) i nasileniem objawów lękowych lub depresyjnych (WHO, 2024), przede wszystkim przez ciągłe porównywanie się z innymi. Związek przyczynowy pozostaje jednak dyskutowany wśród badaczy: młodzi ludzie już będący w trudnej sytuacji psychicznej mogliby też częściej sięgać po takie korzystanie.
Kilka konkretnych wskazówek
- Ustalić strefy bez ekranu (posiłki, pokój wieczorem) zamiast ogólnych zakazów, często przynoszących skutek odwrotny.
- Używać wbudowanych narzędzi do mierzenia czasu przed ekranem, by zobiektywizować rzeczywiste korzystanie, często niedoszacowane.
- Z nastolatkiem przedkładać dialog nad nagły zakaz, starając się zrozumieć, co korzystanie z technologii wypełnia (nudę, izolację społeczną, lęk).
- Skonsultować się z psychologiem lub lekarzem przy wyraźnym wpływie na sen, naukę lub relacje społeczne.
Gdzie znaleźć pomoc, bezpłatnie, we Francji
Ośrodki leczenia, wsparcia i profilaktyki uzależnień (CSAPA) przyjmują także osoby z uzależnieniami bez substancji, takimi jak gry wideo czy hazard online: opieka jest tam bezpłatna i może pozostać anonimowa (Code de la santé publique). OFDT wymienia ich blisko pięćset (OFDT). Aby znaleźć placówkę lub z kimś porozmawiać, oficjalna strona MILDECA przypomina numer francuskiej infolinii Drogues Info Service, 0 800 23 13 13 (anonimowa i bezpłatna) (MILDECA). W sprawie zakładów i hazardu francuska infolinia Joueurs Info Service jest dostępna pod numerem 09 74 75 13 13; francuska procedura dobrowolnego zakazu gry prowadzona przez ANJ ma charakter ściśle osobisty (ANJ). Są to usługi francuskie.
Terapia poznawczo-behawioralna jest jednym z badanych podejść w zaburzeniu grania: metaanaliza z 2019 roku wskazuje na korzyść, podkreślając jednocześnie wciąż nierówną jakość badań (Stevens i in., 2019). W gabinecie we Francji program «Mon soutien psy» pozwala skorzystać z konsultacji u psychologa objętego umową z ubezpieczeniem, bez kierowania od lekarza, do dwunastu sesji rocznie (Assurance Maladie). Współmałżonek może też otrzymać wsparcie jako osoba bliska.
Ramy prawne we Francji w 2026 roku
Komisja ekspertów ds. ekranów, której raport przekazano prezydentowi Republiki 30 kwietnia 2024 roku, zaproponowała granice wieku: żadnego ekranu przed trzecim rokiem życia, żadnego telefonu komórkowego przed jedenastym, żadnego smartfona z dostępem do internetu przed trzynastym i żadnych mediów społecznościowych przed piętnastym (Élysée, 2024). Ustawa z 21 maja 2024 roku o zabezpieczeniu i uregulowaniu przestrzeni cyfrowej daje organowi Arcom uprawnienia wobec serwisów pornograficznych, które nie weryfikują wieku użytkowników (Légifrance, 2024), a Arcom opublikował wzorzec weryfikacji wieku (Arcom). Ostatnio, jak wskazuje Santé publique France, parlament uchwalił w lipcu 2026 roku zakaz mediów społecznościowych dla osób poniżej piętnastu lat, Rada Konstytucyjna go uchyliła, zakaz telefonów w liceach wszedł w życie z początkiem roku szkolnego, a Komisja Europejska przedstawiła w połowie września projekt rozporządzenia, tzw. «Kids Act» (Santé publique France, 2026). Te przepisy szybko się zmieniają: obowiązujący tekst warto sprawdzić na Légifrance przed jakimkolwiek krokiem.
Stan badań
Na dzień 30 października 2026 roku ramy odniesienia są stabilne, ale dowody pozostają cząstkowe. Przeglądy dotyczące terapii poznawczo-behawioralnej zaburzenia grania są zachęcające, ale opierają się na badaniach o ograniczonej wielkości (Stevens i in., 2019); prace nad phubbingiem to głównie ankiety deklaratywne, a więc korelacje (Roberts i David, 2016); dane o cierpieniu seksualnym pochodzą z badania amerykańskiego (Dickenson i in., JAMA Netw Open, 2018). Żadne z tych badań nie pozwala stwierdzić, że ekran sam w sobie «uzależnia»: opisują ryzyka i profile, a nie przeznaczenie.
