Amfetamina i metamfetamina

Skąd pochodzi ta substancja

To produkty syntetyczne wytwarzane z prekursorów wyprowadzanych z przemysłu chemicznego lub farmaceutycznego — stąd ścisłe regulacje niektórych leków na przeziębienie w wielu krajach. Europejski speed to pasta lub silnie rozcieńczony proszek, często o czystości poniżej 20 %. Metamfetamina, znacznie silniejsza i dłużej działająca, krąży w postaci kryształów i zyskuje w Europie po zdominowaniu Ameryki Północnej i Azji Wschodniej.

Trochę historii

Amfetaminę syntetyzuje w 1887 roku w Berlinie rumuński chemik Lazăr Edeleanu, bez zastosowania; metamfetaminę — w 1893 roku w Japonii Nagai Nagayoshi, z efedryny, a w postaci krystalicznej otrzymuje się ją w 1919 roku. Trzeba czekać do 1932 roku, by amerykańskie laboratorium Smith, Kline & French wprowadziło amfetaminę na rynek jako lek zmniejszający przekrwienie nosa, Benzedrynę, której działanie pobudzające szybko odkryto.

Druga wojna światowa czyni z niej produkt masowy: Wehrmacht rozdaje żołnierzom dziesiątki milionów tabletek Pervitinu (metamfetaminy), alianci — Benzedrynę, Japonia — Philopon; i Japonia doświadcza od 1945 roku pierwszej epidemii uzależnienia od stymulantów. W latach 50. i 60. amfetaminy przepisuje się na zmęczenie, depresję i na odchudzanie, a potem surowo kontroluje na mocy konwencji ONZ z 1971 roku.

Wracają w innych postaciach: metamfetamina produkowana nielegalnie, która pustoszy wiejską Amerykę w latach 1990–2000, a potem Azję Południowo-Wschodnią, gdzie dziś produkuje się ją w setkach ton; captagon (fenetylina, zsyntetyzowana w 1961 roku), który stał się narkotykiem Bliskiego Wschodu; i, na receptę, leki na zaburzenia uwagi, których nadużywanie przez studentów jest współczesną odsłoną.

W jakich postaciach występuje

• Pasta lub proszek, wciągane nosem, połykane w bibułce, czasem wstrzykiwane.
• Kryształy (ice, crystal), palone w fajce lub wstrzykiwane: natychmiastowe uderzenie, działanie przez dziesięć do dwunastu godzin.
• Tabletki leków pobudzających użyte niezgodnie z przeznaczeniem, zwłaszcza w sesji egzaminacyjnej.

Czego szuka osoba zażywająca

Przedłużone czuwanie, zniknięcie głodu i snu, wrażenie szybkości myślenia, pewność siebie, wytrzymałość fizyczna. W kontekście seksualnym (chemsex) metamfetaminy szuka się dla wydłużenia stosunków i opadnięcia zahamowań. Działanie trwa znacznie dłużej niż kokainy, co przesuwa problem: niebezpieczne jest nie samo zażycie, lecz bezsenna noc, która po nim następuje, i kolejne.

Natychmiastowe skutki niepożądane

• Tachykardia, nadciśnienie, hipertermia, odwodnienie.
• Agresywność, pobudzenie, silny lęk.
• Po trzydziestu sześciu do siedemdziesięciu dwóch godzinach bez snu niemal stałe pojawienie się psychozy indukowanej: myśli prześladowcze, omamy wzrokowe i dotykowe, przekonanie o byciu śledzonym lub o insektach pod skórą. Ustępuje ze snem, ale może się utrzymywać.
• W chemsexie opadnięcie zahamowań i długość stosunków wyraźnie zwiększają ryzyko przeniesienia HIV i innych infekcji przenoszonych drogą płciową, tym bardziej, że prezerwatywa jest często porzucana.

Zagrożenia średnio- i długoterminowe

Wyraźne uzależnienie psychiczne, głęboka depresja po odstawieniu, długotrwała bezsenność. Zniszczenie zębów przez metamfetaminę jest charakterystyczne — suchość w ustach, bruksizm, słodkie przekąski i zaniedbana higiena prowadzą do szybkiego rozpadu uzębienia. Dochodzą wychudzenie, rany skórne od drapania, zaburzenia pracy serca i trwałe ryzyko nawrotu psychozy. Przy wstrzykiwaniu zagrożenia zakaźne są takie jak przy każdej iniekcji.

Jak rozpoznać zażywanie

Całe noce bez snu, po których następują dni odsypiania, szybka utrata wagi, rany od drapania na twarzy i ramionach, zaciśnięte szczęki, przyspieszona i podejrzliwa mowa, szklane fajki, słomki, skrajna nerwowość. Wykrywalność w moczu: dwa do czterech dni, dłużej dla metamfetaminy.

Dlaczego działanie jest silniejsze u nastolatka

Przy tej samej masie ciała stężenie osiągane u nastolatka jest wyższe niż u dorosłego. Przede wszystkim układ nagrody dojrzewa dużo wcześniej niż kora przedczołowa, która powinna go hamować: chęć powtórzenia jest silniejsza, a kontrola słabsza, co wyraźnie skraca czas między pierwszym zażyciem a używaniem problemowym. Używanie utrwalone przed osiemnastym rokiem życia zwielokrotnia ryzyko uzależnienia w dorosłości, niezależnie od substancji — także legalnych, takich jak kofeina z napojów energetycznych, alkohol czy nikotyna.