Od czego zacząć
Pierwszym rozmówcą jest lekarz rodzinny lub poradnia leczenia uzależnień. Takie placówki istnieją w niemal wszystkich krajach pod różnymi nazwami; są bezpłatne, nie wymagają wcześniejszego rozpoznania i przyjmują także bliskich, samych, gdy osoba, której to dotyczy, nie chce przyjść. To punkt często pomijany: można zgłosić się w sprawie kogoś innego.
Poradnie przeznaczone dla młodych osób używających substancji to osobny system: kilka bezpłatnych i poufnych spotkań, bez obowiązku leczenia, otwartych zarówno dla nastolatków, jak i ich rodziców. To zdecydowanie najlepszy punkt wyjścia dla rodziny.
Jeśli zażywaniu towarzyszą trudności seksualne lub w związku — spadek pożądania, zaburzenia erekcji, napięcia, milczenie — strona Do kogo się zwrócić i kiedy wskazuje, objaw po objawie, do jakiego specjalisty się udać; oba kroki często podejmuje się razem.
Leczenie o udowodnionej skuteczności
- Opioidy: leczenie substytucyjne, metadon i buprenorfina, zmniejsza śmiertelność wielokrotnie. Przyjmuje się je długo, czasem latami. Nalokson, odtrutka na przedawkowanie w sprayu do nosa, powinien być wszędzie tam, gdzie ktoś zażywa opioidy.
- Alkohol: odstawienie pod opieką lekarską — nagłe odstawienie może zabić — potem leki wspomagające utrzymanie abstynencji lub ograniczenie picia, terapie behawioralne, grupy wsparcia.
- Tytoń: prawidłowo dawkowana nikotynowa terapia zastępcza, leki wspomagające rzucanie, wsparcie telefoniczne. Połączenie potraja szanse powodzenia w porównaniu z rzucaniem samemu.
- Benzodiazepiny: stopniowe zmniejszanie dawki przez kilka miesięcy, nigdy nagłe przerwanie.
- Stymulanty, marihuana: brak zatwierdzonego leczenia substytucyjnego; skuteczność opiera się na terapii poznawczo-behawioralnej, dialogu motywującym i leczeniu zaburzeń współistniejących — depresji, lęku, zaburzeń uwagi, następstw urazu.
We wszystkich przypadkach nawrót jest częścią zwykłej drogi i nie przekreśla tego, co osiągnięto. O sukcesie przesądza nie siła woli okazana na początku, lecz pozostawanie w kontakcie z zespołem.
Telefony i zasoby
- Polska — Ogólnopolski Telefon Zaufania Narkotyki – Narkomania: 800 199 990, bezpłatny, codziennie w godzinach 16–21; Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym: 801 108 108; Pomarańczowa Linia (alkohol, młodzież i rodzice): 801 14 00 68. Poradnie leczenia uzależnień NFZ przyjmują bez skierowania. Numer alarmowy: 112, pogotowie ratunkowe: 999.
- Inne kraje — ministerstwa zdrowia prowadzą krajowe linie informacyjne o uzależnieniach; lekarz rodzinny kieruje do placówek specjalistycznych.
Karty krajów podają, dla każdego omawianego kraju, lokalne instytucje, rzeczywisty koszt leczenia, istnienie lub brak poufnego dostępu dla nieletnich oraz przewidziane kary.
Ograniczać ryzyko, gdy odstawienie nie jest na teraz
Odmowa rozmowy o tym, dopóki osoba nie przestanie, nikogo nie chroni. Kilka zasad naprawdę zmniejsza śmiertelność: nigdy nie zażywać samemu; nie mieszać, zwłaszcza depresantów między sobą — alkoholu, benzodiazepin, opioidów; zaczynać od małej ilości, gdy substancja jest nowa; nigdy nie dzielić sprzętu do wstrzykiwania ani wdychania; dać substancję do zbadania, gdy istnieje taki system; mieć pod ręką nalokson, jeśli w obiegu są opioidy; i bez wahania wzywać pomoc, mówiąc, co zostało zażyte.
Zgłaszać
- Działanie niepożądane lub zatrucie: systemy monitorowania uzależnień i toksykologiczne istnieją w większości krajów; ośrodek toksykologiczny i agencja leków przyjmują zgłoszenia od personelu medycznego i od obywateli.
- Podejrzany produkt: dać do zbadania zamiast wyrzucać, gdy istnieje system zbierania. Tak zidentyfikowano syntetyczne kannabinoidy sprzedawane jako e-liquidy.
- Punkt sprzedaży lub stronę internetową: policja dysponuje formularzami zgłoszeń online, a platformy sprzedażowe mają procedurę usuwania.
- Sytuację w szkole: pielęgniarka szkolna i dyrekcja mają procedurę, a podejście jest najpierw zdrowotne, a dopiero potem dyscyplinarne.