Marihuana i haszysz

Skąd pochodzi ta substancja

Marihuanę i haszysz wytwarza się z konopi indyjskich, uprawianych na wolnym powietrzu w ciepłych krajach oraz, coraz częściej, pod lampami w uprawach wewnętrznych blisko miejsc konsumpcji. Susz to wysuszony kwiat; haszysz otrzymuje się przez sprasowanie pyłu z włosków gruczołowych. Rosnąca część rynku europejskiego nie pochodzi już z Maroka, lecz z upraw lokalnych, co podniosło średnią zawartość tetrahydrokannabinolu (THC): we Francji w 2023 roku wynosiła dla suszu średnio około 14 % (OFDT), a w niektórych haszyszach przekracza 30 %. Skoncentrowane ekstrakty (oleje, «wax», «shatter») idą jeszcze znacznie wyżej.

Trochę historii

Konopie udomowiono w Azji Środkowej, dla włókna i nasion, ponad dziesięć tysięcy lat temu. Najstarszy dowód użycia psychotropowego pochodzi z kadzielnic znalezionych na liczącym 2 500 lat cmentarzysku w Pamirze, w zachodnich Chinach, gdzie palono konopie bogate w THC. Haszysz rozprzestrzenia się w świecie muzułmańskim od XII wieku; w Indiach bhang od stuleci towarzyszy świętom religijnym.

Medycyna europejska odkrywa je dzięki Williamowi O'Shaughnessy'emu, lekarzowi Kompanii Wschodnioindyjskiej, który przywozi je w 1839 roku; Club des Hachichins gromadzi w Paryżu w 1844 roku Moreau de Tours, Baudelaire'a i Gautiera. Nalewki z konopi figurują w farmakopeach do lat 30. XX wieku. Potem wiatr się zmienia: konwencja genewska z 1925 roku zalicza je do środków odurzających, Stany Zjednoczone opodatkowują je aż do zakazu w 1937 roku, a Jednolita konwencja z 1961 roku narzuca zakaz całemu światu.

THC wyizolowano dopiero w 1964 roku — dokonał tego Raphael Mechoulam w Jerozolimie — a receptory, na które działa, czyli układ endokannabinoidowy, odkryto w latach 1988–1992. Holandia toleruje coffee shopy od 1976 roku; Urugwaj legalizuje w 2013, Kanada w 2018, Niemcy w 2024, część stanów amerykańskich od 2012 roku, podczas gdy zawartość THC w sprzedawanych produktach potroiła się w ciągu dwudziestu lat.

W jakich postaciach występuje

• Susz, palony w skręcie, często zmieszany z tytoniem — co dodaje uzależnienie od nikotyny do uzależnienia od THC.
• Haszysz, podgrzewany i kruszony. To postać najczęściej fałszowana: wosk, parafina, henna, barwniki, czasem ołów.
• Produkty spożywcze (ciastka, cukierki, żelki). Działanie pojawia się dopiero po jednej do trzech godzin, co skłania do przyjęcia kolejnej dawki, zanim zadziała pierwsza: to najczęstsza przyczyna ostrego zatrucia u początkujących i u dzieci, które zjadają je przypadkiem.
• Wkłady do waporyzatorów i koncentraty, bardzo silnie dawkowane, które w jednym zaciągnięciu dostarczają równowartość kilku skrętów.
• Produkty zwane «CBD», legalne w wielu krajach, ale których rzeczywisty skład bywa zupełnie inny: zob. stronę poświęconą syntetycznym kannabinoidom.

Czego szuka osoba zażywająca

Odprężenie, rozhamowanie, wrażenie, że czas zwalnia, apetyt, towarzyskość, czasem napady śmiechu. U niektórych — poszukiwane uspokojenie, by zasnąć lub uciszyć lęk. To właśnie użycie jako «lekarstwa» najpewniej utrwala uzależnienie: substancja staje się jedyną dostępną odpowiedzią na przykry stan wewnętrzny.

Natychmiastowe skutki niepożądane

• Suchość w ustach, zaczerwienione oczy, przyspieszenie pracy serca, spadek ciśnienia przy wstawaniu.
• Zaburzenia koordynacji i oceny odległości: ryzyko wypadku drogowego rośnie wielokrotnie, a jeszcze bardziej, gdy dochodzi alkohol.
• Utrata pamięci bezpośredniej, trudność w śledzeniu rozmowy lub lekcji.
• Ostry napad lęku, poczucie nadchodzącej śmierci, czasem myśli prześladowcze: «bad trip» nie jest zarezerwowany dla dużych dawek, często przytrafia się osobom zażywającym okazjonalnie.
• Uporczywe, powtarzające się wymioty u osoby zażywającej codziennie od dawna, łagodzone jedynie bardzo gorącym prysznicem: to zespół hiperemezy kannabinoidowej, długo nierozpoznawany.

Zagrożenia średnio- i długoterminowe

Głównym zagrożeniem nie jest śmierć z przedawkowania — nie opisano jej dla samych konopi — lecz ciche utrwalenie trzech rzeczy. Najpierw uzależnienie: około trzech na dziesięć zażywających osób ma zaburzenie związane z używaniem konopi (CDC, 2024), a ryzyko jest wyższe, gdy używanie zaczyna się w okresie dojrzewania. Potem porzucenie szkoły lub pracy, przez utratę pamięci roboczej i motywacji, które po odstawieniu wracają powoli. Wreszcie ryzyko psychotyczne: konopie nie wywołują schizofrenii, ale przyspieszają wiek jej ujawnienia i wyzwalają epizody u osób predysponowanych, tym bardziej, im silniejszy produkt i im wcześniejsze i bardziej codzienne używanie.

Palone z tytoniem dodają cały zestaw zagrożeń tytoniowych: przewlekłe zapalenie oskrzeli, nowotwory dróg oddechowych, choroby sercowo-naczyniowe. Spalanie skręta naraża na więcej substancji smolistych niż papieros, bo wdycha się głębiej i bez filtra.

Jak rozpoznać zażywanie

• Charakterystyczny zapach na ubraniach i w pokoju, nadmiar dezodorantów lub kadzidełek.
• Zaczerwienione oczy i krople «na zaczerwienienie», niewyjaśnione krople do oczu.
• Bibułki, kartonowe filtry, młynek, zapalniczki w dużej liczbie, waga precyzyjna.
• Nocny głód, przesunięty sen, bardzo trudne budzenie.
• Spadek wyników w szkole, porzucenie zajęć, które miały znaczenie, nagła zmiana przyjaciół.

Od strony analitycznej THC jest wykrywalne w moczu przez około trzy dni po jednorazowym zażyciu, tydzień lub dwa u osoby zażywającej regularnie i do miesiąca lub dłużej u osoby zażywającej codziennie od dawna, ponieważ odkłada się w tkance tłuszczowej. We krwi okno jest znacznie krótsze, od kilku godzin do jednego lub dwóch dni. Dodatni test nigdy więc nie dowodzi niedawnego zażycia.

Dlaczego działanie jest silniejsze u nastolatka

Mózg kończy dojrzewanie około dwudziestego piątego roku życia, a kora przedczołowa — odpowiedzialna za kontrolę impulsów, planowanie i uwagę — dojrzewa ostatnia. Układ endokannabinoidowy odgrywa bezpośrednią rolę w tym przycinaniu połączeń nerwowych. Regularna ekspozycja w tym okresie nie daje więc tych samych skutków co u dorosłego: uzależnienie utrwala się szybciej, wpływ na pamięć i naukę jest wyraźniejszy i utrzymuje się kilka tygodni po odstawieniu. Przy tej samej dawce i mniejszej masie ciała osiągane stężenie jest też wyższe. Dotyczy to wszystkich substancji psychoaktywnych, także legalnych: puszka napoju energetycznego to u nastolatka ważącego 45 kg dawka kofeiny na kilogram dwa razy wyższa niż u dorosłego.