Esrar

Bu madde nereden geliyor

Esrar, sıcak ülkelerde açık havada ve giderek daha çok tüketim yerlerine yakın kapalı alanlarda lamba altında yetiştirilen Hint kenevirinden üretilir. Ot, kurutulmuş çiçektir; reçine (haşhaş değil, esrar reçinesi) trikom tozunun preslenmesiyle elde edilir. Avrupa pazarının giderek büyüyen bir bölümü artık Fas'tan değil yerel üretimden geliyor; bu da ortalama tetrahidrokannabinol (THC) içeriğini yükseltti: 1990'larda nadiren % 8'i aşarken, bugün ot için çoğu zaman % 15-25 arasında ve bazı reçinelerde % 30'u geçebiliyor. Yoğunlaştırılmış özütler (yağlar, «wax», «shatter») çok daha yukarı çıkıyor.

Biraz tarih

Kenevir on bin yılı aşkın bir süre önce Orta Asya'da lifi ve tohumu için evcilleştirildi. Psikotrop kullanımının en eski kanıtı, Batı Çin'de Pamir'de 2 500 yıllık bir mezarlıkta bulunan, THC'ce zengin esrarın yakıldığı mangallardan geliyor. Esrar reçinesi XII. yüzyıldan itibaren İslam dünyasına yayılır; Hindistan'da bhang yüzyıllardır dini bayramlara eşlik eder.

Avrupa tıbbı onu 1839'da getiren Doğu Hindistan Şirketi hekimi William O'Shaughnessy sayesinde keşfeder; Club des Hachichins 1844'te Paris'te Moreau de Tours, Baudelaire ve Gautier'yi bir araya getirir. Esrar tentürleri 1930'lara kadar farmakopelerde yer alır. Sonra rüzgâr döner: 1925 Cenevre sözleşmesi onu uyuşturucu maddeler arasına alır, Amerika Birleşik Devletleri 1937'deki yasağa kadar vergilendirir ve 1961 Tek Sözleşmesi yasağı bütün dünyaya dayatır.

THC ancak 1964'te Kudüs'te Raphael Mechoulam tarafından izole edilir; etki ettiği reseptörler, yani endokannabinoid sistem, 1988-1992 arasında keşfedilir. Hollanda 1976'dan beri coffee-shop'lara göz yumar; Uruguay 2013'te, Kanada 2018'de, Almanya 2024'te, Amerikan eyaletlerinin bir bölümü 2012'den itibaren yasallaştırırken, satılan ürünlerin THC içeriği yirmi yılda üçe katlandı.

Hangi biçimlerde bulunur

• Ot, sarma sigara olarak içilir, çoğu zaman tütünle karıştırılır — bu da THC bağımlılığına bir nikotin bağımlılığı ekler.
• Reçine, ısıtılıp ufalanır. En sık katkı maddesiyle bozulan biçimdir: balmumu, parafin, kına, boya, bazen kurşun.
• Yenilebilir ürünler (kek, şeker, jelibon). Etkinin yükselmesi bir ila üç saat sürer; bu da ilki etki etmeden ikinci dozu almaya iter: acemilerde ve kazara yiyen çocuklarda akut zehirlenmenin en sık nedenidir.
• Buharlaştırıcı kartuşları ve konsantreler, çok yüksek dozlu; tek nefeste birkaç esrarlı sigaraya eşdeğer madde verirler.
• «CBD» denilen ürünler, birçok ülkede yasal ama gerçek bileşimleri bazen çok farklı: sentetik kannabinoidlere ayrılan sayfaya bakınız.

Kullanan kişi ne arıyor

Gevşeme, çekingenliğin kalkması, zamanın yavaşladığı hissi, iştah, sosyallik, bazen gülme krizleri. Bazılarında uyumak ya da bir kaygıyı susturmak için aranan yatıştırma. Bağımlılığı en kesin biçimde yerleştiren tam da bu «ilaç» olarak kullanımdır: madde, sıkıntılı bir iç duruma verilebilen tek yanıt hâline gelir.

Anlık istenmeyen etkiler

• Ağız kuruluğu, kızarık gözler, kalp hızlanması, ayağa kalkınca tansiyon düşmesi.
• Koordinasyon ve mesafe tahmini bozukluğu: trafik kazası riski katlanır; alkol eklendiğinde çok daha fazla.
• Anlık bellek kaybı, bir konuşmayı ya da dersi izlemekte güçlük.
• Akut bunaltı krizi, yaklaşan ölüm hissi, bazen kovuşturulma düşünceleri: «bad trip» yüksek dozlara özgü değildir, ara sıra kullananın sık başına gelir.
• Uzun süredir her gün kullananda yalnızca çok sıcak duşla hafifleyen, tekrarlayan ve durdurulamayan kusmalar: uzun süre bilinmeyen kannabinoid hiperemezis sendromu.

Orta ve uzun vadeli riskler

Ana risk aşırı dozdan ölüm değildir — tek başına esrar için tanımlanmamıştır — üç şeyin sessizce yerleşmesidir. Önce bir bağımlılık: kullananların yaklaşık onda biri, kullanım ergenlikte başladığında altıda bire yakını. Sonra çalışma belleği ve motivasyon kaybından kaynaklanan, bırakınca yavaş yavaş düzelen okul ya da iş terki. Nihayet bir psikoz riski: esrar şizofreniyi yaratmaz ama ortaya çıkış yaşını öne çeker ve yatkın kişilerde atakları tetikler; ürün ne kadar güçlü, kullanım ne kadar erken ve günlükse o kadar çok.

Tütünle içildiğinde tütünün tüm risklerini ekler: kronik bronşit, solunum yolu kanserleri, kalp-damar hastalığı. Bir esrarlı sigaranın yanması, daha derin ve filtresiz çekildiği için bir sigaradan daha fazla katrana maruz bırakır.

Kullanım nasıl fark edilir

• Giysilerde ve odada karakteristik koku, aşırı deodorant ya da tütsü.
• Kızarık gözler ve «kızarıklık giderici» damlalar, açıklanamayan göz damlaları.
• Sarma kâğıdı, karton filtre, öğütücü, çok sayıda çakmak, hassas terazi.
• Gece açlığı, kaymış uyku, çok zor uyanmalar.
• Okul başarısında düşüş, önem verilen etkinliklerin bırakılması, arkadaşların aniden değişmesi.

Analitik açıdan THC, tek kullanımdan sonra idrarda yaklaşık üç gün, düzenli kullananda bir-iki hafta, uzun süredir her gün kullananda ise yağ dokusunda depolandığı için bir ay ya da daha uzun süre saptanabilir. Kanda pencere çok daha kısadır: birkaç saatten bir-iki güne. Pozitif bir test bu yüzden asla yakın bir kullanımı kanıtlamaz.

Etki ergende neden daha güçlüdür

Beyin olgunlaşmasını yirmi beş yaş civarında tamamlar ve prefrontal korteks — dürtü kontrolü, planlama ve dikkatin merkezi — en son sıraya gelir. Endokannabinoid sistem nöron bağlantılarının bu budanmasında doğrudan rol oynar. Bu dönemde düzenli maruz kalma, yetişkindekiyle aynı etkileri yapmaz: bağımlılığın yerleşmesi daha hızlı, bellek ve öğrenme üzerindeki etki daha belirgin olur ve bırakıldıktan sonra haftalarca sürer. Aynı dozda, daha düşük kiloda ulaşılan yoğunluk da daha yüksektir. Bu, yasal olanlar dahil tüm psikoaktif maddeler için geçerlidir: bir kutu enerji içeceği, 45 kiloluk bir ergende kilo başına bir yetişkinin iki katı kafein dozu demektir.