Jedno małżeństwo się liczy: cywilne
W Polsce, jak we wszystkich krajach opisanych w tym serwisie, skutki prawne ma tylko małżeństwo cywilne. Polska zna jednak od 1998 roku ślub konkordatowy: małżeństwo zawarte przed duchownym jednego z jedenastu Kościołów i związków wyznaniowych (katolickiego, prawosławnego, ewangelickich, żydowskiego…) wywołuje skutki cywilne, jeśli narzeczeni wcześniej uzyskali w urzędzie stanu cywilnego zaświadczenie o braku przeszkód, a duchowny przekaże akt do urzędu w ciągu pięciu dni. Podobnie działa Wielka Brytania, Irlandia, Włochy czy Hiszpania; w Niemczech, Francji, Holandii i Belgii ślub kościelny nie ma żadnych skutków i we Francji nie może nawet poprzedzić cywilnego. Kto bierze tylko ślub kościelny bez rejestracji, jest dla prawa osobą niezamężną — ze wszystkimi skutkami dla dziedziczenia, emerytury i rozwodu.
Kto może wziąć ślub
Dwie osoby pełnoletnie, niepozostające w innym małżeństwie i niebędące bliskimi krewnymi: to rdzeń wszędzie. W Polsce kobieta, która ukończyła 16 lat, może wyjątkowo wziąć ślub za zgodą sądu; Niemcy, Holandia, Szwecja i Dania zniosły wszelkie wyjątki poniżej osiemnastu lat. Małżeństwo osób tej samej płci jest możliwe w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Holandii, Francji, Belgii, Hiszpanii, Austrii, Szwajcarii, Luksemburgu, Skandynawii, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Australii, a nie jest w Polsce ani we Włoszech: osobna strona to wyjaśnia. Strony krajowe podają dokładne warunki.
Formalności
W Polsce: wizyta w dowolnym urzędzie stanu cywilnego z dowodami osobistymi, złożenie pisemnego zapewnienia o braku przeszkód, opłata skarbowa 84 zł, co najmniej miesiąc oczekiwania (skracany w wyjątkowych przypadkach), dwoje pełnoletnich świadków, ceremonia w urzędzie albo — za dodatkową opłatą 1 000 zł — poza nim; akt małżeństwa. W Niemczech zgłoszenie w Standesamt, w Wielkiej Brytanii „notice of marriage” 29 dni wcześniej, w Holandii zgłoszenie 14 dni do roku wcześniej. Koszty od zera do kilkuset euro za ceremonię w szczególnym miejscu. Strony krajowe mówią to kraj po kraju.
Co powoduje małżeństwo
Wzajemny obowiązek pomocy i utrzymania rodziny; ustrój majątkowy — w Polsce wspólność ustawowa, gdzie indziej wspólność dorobku albo rozdzielność, zależnie od kraju i intercyzy; domniemanie ojcostwa męża; prawo do renty rodzinnej; pozycję spadkobiercy; i, dla kogo chce, nazwisko drugiej osoby — w Polsce każde z małżonków wybiera: swoje, wspólne albo dwuczłonowe. I jedno rozwiązanie: rozwód, który w Polsce nadal może zapaść z orzeczeniem o winie.
Ślub z cudzoziemcem
Cudzoziemiec przedstawia w Polsce akt urodzenia i zaświadczenie o możności zawarcia małżeństwa ze swojego kraju — albo zwolnienie od tego obowiązku wydane przez sąd — z tłumaczeniem przysięgłym oraz, spoza Unii, apostille albo legalizacją; urząd może badać, czy małżeństwo nie jest pozorne; a ślub nie daje automatycznie prawa pobytu: małżonek obywatela polskiego ubiega się o zezwolenie na pobyt czasowy, a o obywatelstwo może po trzech latach małżeństwa i dwóch latach pobytu. Polak biorący ślub w Niemczech, Wielkiej Brytanii czy Norwegii przedstawia tam polskie zaświadczenie o możności zawarcia małżeństwa (w Unii na wielojęzycznym formularzu, bez apostille) i rejestruje potem małżeństwo w Polsce (transkrypcja aktu w USC), co jest konieczne do polskiego dowodu z nowym nazwiskiem. Małżeństwo zawarte za granicą jest uznawane, jeśli jest tam ważne i nie narusza porządku publicznego — poligamiczne albo dziecięce nie.
Umowy międzynarodowe
Konwencja haska z 1961 roku zastępuje legalizację dokumentów apostille między państwami-stronami — Polska i wszystkie kraje tego serwisu są stronami; rozporządzenie UE 2016/1191 znosi apostille między krajami Unii; rozporządzenie Bruksela II ter rozstrzyga o sądzie właściwym przy rozwodzie; a dwustronne umowy Polski (z Ukrainą, Białorusią, Rosją, krajami bałkańskimi) ułatwiają uznawanie aktów.