Ślub cywilny
Małżeństwo reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 1964 roku (art. 1–22) oraz Prawo o aktach stanu cywilnego z 2014 roku. Zawiera się je przed kierownikiem USC dowolnej gminy albo — od konkordatu z 1993 roku i ustawy z 1998 roku — przed duchownym jednego z jedenastu Kościołów i związków wyznaniowych, ze skutkami cywilnymi, jeśli narzeczeni przedstawili zaświadczenie z USC, a duchowny przekazał dokumenty urzędowi w ciągu pięciu dni. Wiek to 18 lat; sąd opiekuńczy może zezwolić kobiecie od 16 lat, gdy przemawiają za tym ważne powody. Przeszkody: pozostawanie w innym związku małżeńskim (bigamia jest przestępstwem z art. 206 Kodeksu karnego), ubezwłasnowolnienie całkowite, pokrewieństwo w linii prostej i między rodzeństwem, przysposobienie. Małżeństwo mogą zawrzeć wyłącznie kobieta i mężczyzna (art. 18 Konstytucji w wykładni Trybunału Konstytucyjnego).
Najważniejsze punkty
| Wiek | 18 lat; kobieta od 16 lat za zezwoleniem sądu opiekuńczego |
|---|---|
| Formalności | Osobiste złożenie zapewnienia o braku przeszkód w USC; ślub najwcześniej po miesiącu, najpóźniej w ciągu 6 miesięcy |
| Świadkowie | Dwóch pełnoletnich, dowolnej płci i narodowości |
| Ślub konkordatowy | Ten sam skutek cywilny; zaświadczenie z USC ważne 6 miesięcy, duchowny ma 5 dni na przekazanie dokumentów |
| Osoby tej samej płci | Brak małżeństwa i brak jakiegokolwiek związku rejestrowanego |
| Cudzoziemiec | Zaświadczenie o zdolności do zawarcia małżeństwa z kraju pochodzenia albo zwolnienie przez sąd; tłumacz przysięgły, jeśli nie zna polskiego |
| Nazwisko | Każde z małżonków wybiera: własne, wspólne albo dwuczłonowe; oświadczenie przy zapewnieniu |
| Ślub poza USC | Możliwy w dowolnym miejscu gwarantującym powagę ceremonii, za dodatkową opłatą 1 000 zł |
W praktyce
- Zapewnienie składa się osobiście w dowolnym USC, z dowodem tożsamości; urzędnik sam pobiera akty urodzenia z rejestru stanu cywilnego. Osoba po rozwodzie albo owdowiała nie musi już przynosić dokumentów — są w rejestrze — chyba że zdarzenie miało miejsce za granicą.
- Cudzoziemiec przedstawia zaświadczenie o zdolności do zawarcia małżeństwa (w Niemczech Ehefähigkeitszeugnis, w Wielkiej Brytanii Certificate of No Impediment) przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego; gdy jego kraj takich zaświadczeń nie wydaje, sąd rejonowy zwalnia go z tego obowiązku po sprawdzeniu, że według jego prawa może się ożenić.
- Termin wybiera się z urzędnikiem; w dużych miastach soboty w sezonie są zajęte kilka miesięcy wcześniej. Ceremonia w USC trwa kwadrans; można ją wzbogacić własną muzyką i przemówieniami, jeśli urząd się zgadza.
- Ślub konkordatowy: narzeczeni pobierają w USC zaświadczenie stwierdzające brak przeszkód (ważne 6 miesięcy) i składają w nim oświadczenia o nazwiskach; po ceremonii duchowny przekazuje dokumenty do USC właściwego dla miejsca ślubu, a urząd sporządza akt małżeństwa.
- Polacy mieszkający za granicą mogą wziąć ślub w konsulacie (tylko gdy oboje są obywatelami polskimi) albo według prawa miejscowego, a potem przenieść akt do polskiego rejestru (transkrypcja) w dowolnym USC lub przez konsula — to konieczne, żeby polskie urzędy widziały małżeństwo.
Koszt i refundacja
Sporządzenie aktu małżeństwa kosztuje 84 zł opłaty skarbowej; ślub poza lokalem USC dodatkowo 1 000 zł. Zaświadczenie do ślubu konkordatowego jest bezpłatne, a odpis skrócony aktu 22 zł. Zwolnienie sądowe cudzoziemca z obowiązku przedstawienia zaświadczenia: opłata sądowa 100 zł. Ceremonia religijna jest według uznania parafii (ofiara).
Ostatnie zmiany
Od 2015 roku zapewnienie można złożyć w dowolnym USC w Polsce, niezależnie od miejsca zamieszkania, a urzędy pobierają akty z ogólnopolskiego rejestru. Ustawa o statusie osoby najbliższej z 2026 roku, która dałaby parom bez ślubu — także jednopłciowym — część praw małżeńskich, została zawetowana; weto utrzymano 17 września 2026 roku.
Gdzie się zwrócić
- Urząd stanu cywilnego dowolnej gminy: zapewnienie, termin, zaświadczenie do ślubu konkordatowego, transkrypcja aktów zagranicznych.
- Portal gov.pl (usługa „Weź ślub cywilny”): wykaz dokumentów, opłaty, ślub z cudzoziemcem.
- Sąd rejonowy (wydział rodzinny): zezwolenie dla kobiety poniżej 18 lat, zwolnienie cudzoziemca z zaświadczenia.
- Konsulat RP: ślub konsularny między obywatelami polskimi i transkrypcja aktów zagranicznych.
Warto wiedzieć
Ślub wyłącznie kościelny bez zaświadczenia z USC nie tworzy małżeństwa w rozumieniu prawa: żadnej wspólności majątkowej, dziedziczenia, renty rodzinnej ani wspólnego rozliczenia podatkowego. Wybór nazwiska składa się przed ślubem i potem można go zmienić tylko w trybie administracyjnej zmiany nazwiska. A małżeństwo zawarte za granicą jest w Polsce skuteczne dopiero po transkrypcji — bez niej nie da się np. wspólnie rozliczyć PIT ani załatwić spraw w ZUS.
Najczęstsze pytania
Ile trwa cała procedura?
Od złożenia zapewnienia do ślubu musi minąć co najmniej miesiąc (kierownik USC może skrócić ten termin z ważnych powodów, np. ciąży albo wyjazdu); zapewnienie jest ważne 6 miesięcy. W praktyce w dużych miastach dogodny termin sobotni rezerwuje się 3–6 miesięcy wcześniej.
Czy potrzebne są badania lekarskie?
Nie. Polska nie wymaga żadnych badań ani zaświadczeń lekarskich przed ślubem cywilnym; Kościół katolicki wymaga własnych nauk przedmałżeńskich i spotkań w poradni.
Czy ślub zawarty w Niemczech albo w Anglii jest ważny w Polsce?
Tak, jeśli był ważny według prawa miejsca zawarcia — ale polskie urzędy uznają go po transkrypcji aktu do polskiego rejestru. Wyjątek: małżeństwo osób tej samej płci, którego transkrypcji urzędy odmawiają, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny.
Źródła
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (ISAP) — tekst ujednolicony
- gov.pl — Weź ślub cywilny — procedura, dokumenty, opłaty
- gov.pl — Weź ślub wyznaniowy ze skutkami cywilnymi — ślub konkordatowy
- Prawo o aktach stanu cywilnego (ISAP) — rejestr stanu cywilnego, transkrypcja