Polska

Polska, 37,5 miliona mieszkańców, państwo członkowskie Unii Europejskiej od 2004 roku, ma Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 1964 roku, wielokrotnie nowelizowany, ale w kilku punktach bardziej konserwatywny niż sąsiedzi: ślub cywilny lub konkordatowy ze skutkami cywilnymi od 1998 roku, brak jakiejkolwiek formy związku partnerskiego — ustawa o statusie osoby najbliższej z 2026 roku została zawetowana, a weto utrzymane 17 września 2026 —, rozwód orzekany przez sąd okręgowy z winą lub bez, wspólność ustawowa jako ustrój domyślny, zachowek, aborcja dozwolona tylko przy zagrożeniu życia lub zdrowia i przy ciąży z przestępstwa od orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 2020 roku, wiek zgody 15 lat i gwałt zdefiniowany przez brak zgody od 13 lutego 2025 roku.

Powszechne ubezpieczenie zdrowotne (NFZ) finansuje in vitro od czerwca 2024 roku w ramach programu rządowego, antykoncepcja jest na receptę (pigułka „dzień po” na receptę farmaceutyczną od 15 lat), przemocą domową zajmują się procedura „Niebieskiej Karty” i Ogólnopolskie Pogotowie Niebieska Linia (800 120 002), a danych osobowych strzeże Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Źródła: isap.sejm.gov.pl, gov.pl, orzeczenia.ms.gov.pl i Główny Urząd Statystyczny.

Każdy link prowadzi do strony serwisu poświęconej temu tematowi w tym kraju. Ogólny artykuł o temacie jest podlinkowany na początku każdej z tych stron.

Porady

• Dziedziczenie — Bez testamentu małżonek dziedziczy w Polsce razem z dziećmi (co najmniej jedną czwartą), a bez dzieci — z rodzicami zmarłego; partner bez ślubu nie dziedziczy nigdy. Dzieci, małżonek i rodzice mają prawo do zachowku równego połowie udziału ustawowego, a najbliższa rodzina nie płaci podatku, jeśli zgłosi spadek w ciągu sześciu miesięcy.
• Rozwód — Rozwód orzeka w Polsce wyłącznie sąd okręgowy, gdy rozkład pożycia jest zupełny i trwały; na zgodny wniosek małżonków sąd nie orzeka o winie, a sprawa bez sporu trwa kilka miesięcy i kosztuje 600 zł opłaty. Alimenty dla byłego małżonka zależą od winy, a o dzieciach sąd rozstrzyga w tym samym wyroku.
• Opieka nad dziećmi — Po rozstaniu oboje rodzice zachowują w Polsce władzę rodzicielską, a sąd ustala miejsce zamieszkania dziecka, kontakty i alimenty — coraz częściej także pieczę naprzemienną. Alimentów nie liczy się z tabel; Fundusz Alimentacyjny wypłaca do 500 zł, gdy egzekucja jest bezskuteczna, a każde dziecko dostaje 800+ niezależnie od dochodów.
• Adopcja — Adopcję (przysposobienie) orzeka w Polsce sąd rodzinny po kwalifikacji kandydatów w ośrodku adopcyjnym; wspólnie adoptować mogą tylko małżonkowie, osoba samotna — sama. Procedura jest bezpłatna i trwa zwykle rok do dwóch, a adopcja zagraniczna, od 2017 roku wyjątkowa, przechodzi przez organ centralny w Ministerstwie Rodziny.
• Przemoc w związku — Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej obejmuje od 2023 roku przemoc fizyczną, psychiczną, seksualną, ekonomiczną i cyberprzemoc, także między byłymi partnerami; policja może natychmiast nakazać sprawcy opuszczenie mieszkania na 14 dni, a znęcanie się jest przestępstwem zagrożonym do 5 lat więzienia. Niebieska Linia 800 120 002 działa całą dobę, a specjalistyczne ośrodki wsparcia przyjmują bezpłatnie.
• Oszustwa matrymonialne — Oszustwo matrymonialne to w Polsce zwykłe oszustwo z art. 286 Kodeksu karnego (do 8 lat); zgłasza się je na policji lub w prokuraturze, a przelew próbuje cofnąć bank w pierwszych godzinach. Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości i CERT Polska przyjmują zgłoszenia, a odzyskanie pieniędzy wysłanych za granicę udaje się rzadko.
• Ochrona danych — W Polsce obowiązuje RODO, nadzorowane przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, do którego skarga jest bezpłatna; publikacja czyjegoś wizerunku wymaga zgody (art. 81 prawa autorskiego), a rozpowszechnianie nagich zdjęć bez zgody jest przestępstwem z art. 191a KK zagrożonym karą do 5 lat. Nastolatek może samodzielnie zgodzić się na usługi internetowe od 16 lat.

Życie we dwoje

• Ślub cywilny — Ślub cywilny w Polsce zawiera się przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego od 18 lat (kobieta od 16 za zgodą sądu), po złożeniu zapewnienia co najmniej miesiąc wcześniej; ślub konkordatowy w kościele ma te same skutki cywilne, jeśli narzeczeni wcześniej pobrali zaświadczenie z USC. Małżeństwo osób tej samej płci nie istnieje.
• Związki partnerskie i konkubinat — Polska nie zna ani związku partnerskiego, ani PACS-u, ani żadnej rejestracji konkubinatu: para bez ślubu — różnej lub tej samej płci — nie ma wobec siebie prawie żadnych praw, a ustawa o statusie osoby najbliższej z 2026 roku została zawetowana. Zostają narzędzia prywatne: testament, pełnomocnictwa, umowy.
• Małżeństwo osób tej samej płci — Polska nie dopuszcza ani małżeństwa, ani związku partnerskiego osób tej samej płci i nie uznaje takich związków zawartych za granicą; ustawa o statusie osoby najbliższej z 2026 roku została zawetowana. Homoseksualność jest legalna od 1932 roku, a Europejski Trybunał Praw Człowieka nakazał Polsce w 2023 roku stworzyć formę uznania par jednopłciowych.
• Ustrój majątkowy małżeński — W Polsce ślub tworzy z mocy prawa wspólność ustawową: wynagrodzenia i wszystko, co kupione w czasie małżeństwa, jest wspólne, a to, co każde miało wcześniej, odziedziczyło lub dostało, zostaje osobiste. Intercyza u notariusza (rozdzielność, rozdzielność z wyrównaniem dorobków) kosztuje kilkaset złotych i można ją zawrzeć przed ślubem lub w jego trakcie.

Zdrowie

• Wspomagana prokreacja — In vitro jest w Polsce legalne od ustawy z 2015 roku, ale tylko dla par — małżeństw i par kobieta–mężczyzna we wspólnym pożyciu — z dawstwem anonimowym i limitem sześciu zarodków; od czerwca 2024 roku rządowy program finansuje leczenie z budżetu. Kobieta samotna nie ma dostępu, macierzyństwo zastępcze nie jest uregulowane.
• Aborcja — Od orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 2020 roku aborcja jest w Polsce legalna tylko przy zagrożeniu życia lub zdrowia kobiety (także psychicznego) i gdy ciąża pochodzi z przestępstwa; kobieta nie podlega karze, ale pomoc w aborcji jest przestępstwem. Polki przerywają ciążę tabletkami zamawianymi z zagranicy albo w klinikach w Niemczech, Czechach, Holandii i na Słowacji, a tabletka „dzień po” jest dostępna na receptę farmaceutyczną od 15 lat.
• Antykoncepcja — W Polsce cała antykoncepcja hormonalna — pigułka, plaster, krążek, wkładka, implant, zastrzyk — jest na receptę, w większości pełnopłatna, a tabletka „dzień po” ellaOne dostępna na receptę farmaceutyczną od 15 lat; sterylizacja jest prawnie w szarej strefie, a lekarz może odmówić, powołując się na klauzulę sumienia.
• Narkotyki i środki odurzające — Posiadanie jakiejkolwiek ilości narkotyków, w tym marihuany, jest w Polsce przestępstwem zagrożonym karą do 3 lat, choć przy niewielkiej ilości na własny użytek prokurator może umorzyć sprawę; marihuana medyczna jest legalna na receptę od 2017 roku. Alkohol i papierosy od 18 lat, jazda po alkoholu od 0,2‰ jest wykroczeniem, a od 0,5‰ przestępstwem; leczenie uzależnień jest bezpłatne w NFZ.

Seksualność

• Zgoda i wiek przyzwolenia — Od 13 lutego 2025 roku gwałt jest w Polsce zdefiniowany przez brak zgody, nie przez przemoc, i zagrożony karą od 2 do 15 lat; wiek zgody wynosi 15 lat, a przestępstwa seksualne ściga się z urzędu od 2014 roku. Małżeństwo nigdy nie wyłączało odpowiedzialności, a ofiary mają prawo do bezpłatnej pomocy prawnej i psychologicznej.