Kiedy mówić o niepłodności
Po roku regularnego współżycia bez antykoncepcji i bez ciąży — po sześciu miesiącach, gdy kobieta ma ponad 35 lat. Doświadcza tego jedna para na sześć; przyczyna leży w jednej trzeciej przypadków po stronie mężczyzny, w jednej trzeciej po stronie kobiety, w jednej trzeciej po obu albo jest nieznana. Diagnostyka — badanie nasienia u niego, hormony, USG i badanie drożności jajowodów u niej — trwa kilka miesięcy i wyjaśnia większość przypadków; wiek kobiety jest pierwszym czynnikiem, a płodność spada ostro po 38. roku życia.
Metody
- Stymulacja owulacji tabletkami lub zastrzykami, sama albo w połączeniu.
- Inseminacja (IUI): nasienie, ewentualnie dawcy, podane do macicy w chwili owulacji; 10–15 procent szans na cykl.
- In vitro: komórki jajowe zapłodnione poza organizmem i jeden zarodek przeniesiony; 25–35 procent na cykl poniżej 35. roku życia, mniej niż 10 po 42.; ICSI, gdy plemniki są słabe.
- Dawstwo nasienia, komórek jajowych lub zarodków — w Polsce anonimowe (ustawa z 2015 roku), w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Holandii i Skandynawii nieanonimowe: dziecko może poznać dawcę w wieku 16–18 lat.
- Mrożenie komórek jajowych, także ze względów społecznych, i zarodków.
- Surogacja: nieuregulowana w Polsce (umowa nieważna, matką jest ta, która urodziła), zakazana w Niemczech, Francji, Hiszpanii, Włoszech i Austrii, dozwolona bez wynagrodzenia w Wielkiej Brytanii, Irlandii, Holandii, Belgii, Kanadzie i Australii.
Kto ma dostęp
W Polsce ustawa z 2015 roku ogranicza in vitro do małżeństw i par heteroseksualnych żyjących w konkubinacie — samotne kobiety i pary kobiet są wykluczone, a nadwyżkowe zarodki nie mogą być niszczone; w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Holandii, Belgii, Francji (od 2021), Hiszpanii, Skandynawii i Irlandii dostęp mają także samotne kobiety i pary kobiet. Strony krajowe mówią, kto ma prawo do czego i gdzie.
Ile kosztuje
W Polsce od czerwca 2024 roku rządowy program leczenia niepłodności finansuje in vitro z budżetu państwa — kobiety do 42. roku życia z własnymi komórkami (do 45 z komórkami dawczyni), do sześciu cykli, plus zabezpieczenie płodności przed leczeniem onkologicznym —, po tym jak w latach 2016–2023 finansowanie istniało tylko w niektórych miastach; prywatnie cykl kosztuje 12 000–20 000 zł. W Niemczech kasy chorych pokrywają połowę trzech prób dla małżeństw, w Wielkiej Brytanii NHS jeden do trzech cykli zależnie od regionu, we Francji cztery in vitro w całości, w Holandii trzy. Strony krajowe podają kwoty.
Czego nie mówią ulotki
Że połowa par, które zaczynają in vitro, ostatecznie nie ma dziecka; że leczenie jest ciężkie — zastrzyki, hormony, czekanie, niepowodzenia — i że pary, które przez nie przechodzą, wychodzą z niego równie często silniejsze co bardziej kruche; że zaprzestanie to decyzja, którą podejmuje się razem, z datą; i że adopcja albo życie bez dzieci też jest wyjściem. Strony o pożądaniu i o zdrowiu psychicznym mówią, gdzie znaleźć wsparcie.