Resmî nikâh
Medeni Kanun'un 143 ve devamı maddeleri evliliğin koşullarını belirler.
Fransa, Avrupa Birliği üyesi olarak eşin oturma hakkına ilişkin 2004/38/AT direktifini uygular. Türkiye AB üyesi olmadığı için Türk belgelerinde apostil ve yeminli tercüme aranır; ancak Türkiye ile Fransa arasında geçerli CIEC sözleşmeleri sayesinde çok dilli uluslararası nüfus kayıt örnekleri (Formül A, B) apostil ve tercümeden muaftır. Evliliğin koşulları ulusal kalır.
Türk vatandaşları için iki fark: Fransa'da resmî nikâhtan önce dinî nikâh yasaktır (Ceza Kanunu madde 433-21 din görevlisini cezalandırır) — camiler belediye nikâh belgesini görmeden nikâh kıymaz — ve belediye, Paris, Lyon, Marsilya, Strazburg, Nantes ya da Bordeaux Başkonsolosluğu'ndan alınan certificat de coutume ile certificat de célibat (ya da uluslararası formatta evlenme ehliyet belgesi) ister. İki Türk vatandaşı Türk konsolosluğunda da evlenebilir; bu nikâh Türkiye'de doğrudan tescil edilir ve Fransa'da tanınır.
Temel noktalar
| Yaş | 18; yalnızca savcının ağır gerekçeyle muafiyeti düşünülebilir |
|---|---|
| Çok eşlilik | Yasak; çifte evlilik suçtur. Yurt dışında geçerli olarak yapılmış çok eşli evlilik bazı sınırlı sonuçlar doğurur ama ikinci eşe oturma hakkı vermez |
| İlanların yayımı | Nikâh ve ikamet belediyesinde 10 gün |
| Nişanlıların dinlenmesi | Zorla ya da sahte evlilikleri saptamak için nüfus memurunca |
| Şahitler | İki ila dört |
| Yer | Eşlerden birinin ya da ebeveynlerinden birinin ikamet ettiği belediye |
| Soyadı | Herkes doğum soyadını korur; eşin soyadını kullanmak kullanım adıdır (nom d'usage), nüfus kaydında değişiklik değil |
| Evlilik sözleşmesi | Törenden önce noterde imzalanır |
| Dinî nikâh | Yalnızca resmî nikâhtan sonra; önce kıyan din görevlisi için suç |
Uygulamada
- Belediyede dosya: kimlik belgeleri, üç aydan yeni doğum kayıt örnekleri (Türk uluslararası Formül A — tercümesiz), ikamet belgesi, şahit listesi; yabancı için konsolosluktan certificat de coutume ve certificat de célibat ya da evlenme ehliyet belgesi.
- Dinleme, ilanların yayımı, sonra belediyede kapısı açık halka açık tören.
- Aile cüzdanı (livret de famille) aynı gün verilir; evlilik nüfusa kaydedilir.
- Evlilik sözleşmesi törenden önce noterde imzalanmalıdır; yoksa edinilmiş mallar ortaklığı (communauté réduite aux acquêts) uygulanır — Türk edinilmiş mallara katılma rejimine benzer ama ortak mülkiyet yaratır.
- Nikâhtan sonra evliliği 30 gün içinde Türk konsolosluğuna bildirin; Fransız evlilik belgesi uluslararası formatta (CIEC Formül B) alınırsa apostil ve tercüme gerekmez.
- Yabancı eş: evlilik ne vatandaşlık — dört yıl evlilik ve birlikte yaşamdan sonra Fransızca bilgisiyle beyan — ne de kendiliğinden oturma hakkı verir: „Fransız eşi” uzun süreli vizesi, sonra özel ve aile yaşamı kartı, üç yıl evlilikten sonra ikamet kartı. Türkiye'den gelen eş için bu yol geçerlidir.
- Yabancı belgeler: yeminli tercüman çevirisi ve AB dışından apostil ya da tasdik. Fransa'da apostili 1 Mayıs 2025'ten beri noterler, tasdiki 1 Eylül 2025'ten beri noterler verir.
Maliyet ve karşılanma
Tören ücretsizdir. Yalnızca noter işlemleri (evlilik sözleşmesi, eşler arası bağış — birkaç yüz euro) ücretlidir. Konsoloslukta certificat de coutume ve tescil harca tabidir.
Son değişiklikler
1 Mayıs 2025'ten beri Fransız belgelerinde apostili istinaf mahkemeleri yerine noterler veriyor; Türk belgeleri için uluslararası formüller apostilden muaf kalıyor.
Nereye başvurulur
- Tören belediyesinin nüfus dairesi.
- Evlilik sözleşmesi ve eşler arası bağış için noter.
- T.C. Başkonsoloslukları (Paris, Lyon, Marsilya, Strazburg, Nantes, Bordeaux) — certificat de coutume, ehliyet belgesi, konsolosluk nikâhı, tescil.
- Service-public.fr — belge listesi ve formlar.
Bilmekte fayda var
Fransa'daki bir camide kıyılan nikâhın yalnızca dinî değeri vardır ve önceden belediye nikâh belgesi gerekir — belgesiz nikâh kıyan imam suç işler. Yalnızca imam nikâhıyla yaşayan çift Fransa'da ve Türkiye'de bekârdır. Yurt dışında yapılan evlilik Fransa'da ancak Fransız nüfusuna kaydedilince sonuç doğurur; Türkiye'de yapılan nikâhı Fransa'da tanıtmak için Nantes'taki merkezî nüfus dairesine başvurulur.
Sık sorulan sorular
Türkiye'deki gibi önce dinî nikâh yapabilir miyiz?
Hayır. Fransa'da dinî nikâh yalnızca belediyedeki resmî nikâhtan sonra yapılabilir; resmî belge olmadan nikâh kıyan din görevlisi cezalandırılır (Ceza Kanunu madde 433-21). Türkiye'de de kural aynıdır (TCK 230).
Türk vatandaşı belediyede nikâh için hangi belgelere ihtiyaç duyar?
Pasaport ya da kimlik, uluslararası formatta doğum kayıt örneği (yabancı belgeler için 6 aydan yeni), Fransa'da ikamet belgesi, konsolosluktan certificat de coutume ve certificat de célibat (ya da nüfus müdürlüğünden Formül B evlenme ehliyet belgesi), önceki evlilik varsa boşanma şerhli kayıt örneği. Belediye dinlemeye çağırabilir — karma çiftlerde rutindir.
Kaynaklar
- service-public.fr — mariage — haklar ve işlemler resmî portalı
- Légifrance — yasa ve kanunların resmî metni
- T.C. Paris Başkonsolosluğu — nüfus ve evlilik işlemleri
Kayıtlı birliktelik ve birlikte yaşama
15 Kasım 1999 yasasıyla kurulan PACS, Medeni Kanun madde 515-1'de tanımlanır; 1 Kasım 2017'den beri mahkemede değil belediyede ya da noterde kaydedilir. Birlikte yaşam madde 515-8'de istikrarlı ve sürekli ortak yaşamla nitelenen fiilî birlik olarak tanımlanır.
Türk hukuku hiçbir kayıtlı birlik tanımaz: Fransa'da yapılan PACS Türkiye'de sonuç doğurmaz — Türk nüfus, SGK ve vergi dairesi için ortaklar birbirine yabancıdır. Fransa'daki pek çok Türk çift ortak vergilendirme ve kiracı hakları için PACS yapar; Türkiye'ye dönmeyi planlayan ya da Türkiye'de malı olan, orada PACS'ın korumadığını bilmeli. Yalnızca imam nikâhlı çiftler Fransız hukukunda „birlikte yaşayan” kategorisindedir: hiçbir hak.
Temel noktalar
| PACS kaydı | Ortak ikamet belediyesi ya da noter; yazılı sözleşme zorunlu |
|---|---|
| Vergi | Yapıldığı yıldan itibaren evli çiftler gibi ortak vergilendirme |
| Miras | PACS ortağı vasiyet olmadan miras almaz — ama lehine vasiyet varsa veraset vergisinden muaftır |
| Konut | Ortak konutun korunması; hayatta kalan ortağın bir yıllık geçici hakkı |
| Sona erme | Diğer ortağa tebliğ edilen basit beyanla tek taraflı mümkün |
| Birlikte yaşam | Otomatik malvarlığı hakkı yok; bazı belediyelerin verdiği basit birlikte yaşam belgesi |
| PACS sözleşmesi | Yazılı ve zorunlu; mal rejimini belirler: varsayılan ayrılık ya da paylı mülkiyet |
| Türkiye'de tanınma | Yok — PACS Türkiye'de sonuç doğurmaz |
| Kira | Sözleşme PACS sırasında imzalanmışsa PACS ortağı kanunen ortak kiracıdır |
Uygulamada
- PACS sözleşmesini hazırlayın: mal ayrılığı rejimi (varsayılan) ya da paylı mülkiyet.
- Dosyayı kimlik belgeleri ve doğum kayıt örnekleriyle belediyeye verin; yurt dışında doğan yabancı için konsolosluktan certificat de coutume ve certificat de non-PACS.
- Vasiyet yapın: hayatta kalan ortağı ya da birlikte yaşayanı korumanın tek yolu.
- Hayat sigortası ve prévoyance lehtar hükümlerini kontrol edin.
- Birlikte satın alıyorsanız sözleşmeyi notere yaptırın: belediyenin tip sözleşmesi paylı mülkiyeti düzenlemez.
- Türkiye'de malvarlığı varsa ayrı bir Türk noter vasiyeti yapın — PACS ortağa Türkiye'de miras hakkı vermez ve Türk veraset vergisi yabancı kişi için yüksek dilimdedir.
Maliyet ve karşılanma
Belediyede kayıt ücretsizdir; noterde PACS birkaç yüz euro tutar. Konsoloslukta certificat de coutume harca tabidir.
Son değişiklikler
2017'den beri PACS mahkemede değil belediyede kaydediliyor; PACS sayısı (yılda yaklaşık 200 000) evlilik sayısına yaklaşıyor.
Nereye başvurulur
- Ortak ikamet belediyesinin nüfus dairesi.
- Özel sözleşme ve vasiyet için noter.
- Resmî formlar için Service-public.fr.
- T.C. Başkonsoloslukları — certificat de coutume ve certificat de non-PACS.
Bilmekte fayda var
PACS hiçbir miras hakkı yaratmaz: vasiyet olmadan ortağınız yirmi yıl birlikte yaşasanız bile hiçbir şey almaz. Türkiye'de ise hiç yoktur: PACS'lı Türk çift Türkiye'deki tüm kurumlar için birbirine yabancı iki kişidir.
Sık sorulan sorular
PACS Türkiye'de geçerli mi?
Hayır. Türk hukuku hiçbir kayıtlı birlik biçimi öngörmez; PACS'ın Türkiye'de vergisel, mirasa ilişkin ya da SGK bakımından hiçbir sonucu yoktur. Fransa'da ortak vergilendirme, kiracı koruması ve vasiyette veraset vergisi muafiyeti sağlar.
Türk vatandaşı PACS için hangi belgelere ihtiyaç duyar?
Pasaport ya da kimlik, 6 aydan yeni uluslararası doğum kayıt örneği, akrabalık olmadığına ve ortak adrese ilişkin yeminli beyan, PACS sözleşmesi ve yurt dışında doğan için konsolosluktan certificat de coutume ile certificat de non-PACS.
Kaynaklar
- service-public.fr — PACS — haklar ve işlemler resmî portalı
- Légifrance — yasa ve kanunların resmî metni
Evlilikte mal rejimi
Varsayılan olarak edinilmiş mallar ortaklığı (communauté réduite aux acquêts), çocukların saklı payı ve 2001 yasasıyla korunan hayatta kalan eş.
Sözleşme yoksa eşler edinilmiş mallar ortaklığına tabidir (Medeni Kanun madde 1400 vd.): evlilik süresince edinilen mallar ortaktır, öncesinde sahip olunan ya da mirasla alınan kişisel kalır. Miras hukukunda 3 Aralık 2001 yasası hayatta kalan eşi gerçek bir mirasçı yaptı, 23 Haziran 2006 yasası bağış ve vasiyetleri modernleştirdi.
29 Ocak 2019'dan sonra evlenip Fransa'ya yerleşen iki Türk vatandaşı için Fransız mahkemesi Fransız hukukunu (ilk ortak mutat mesken), Türk mahkemesi ise MÖHUK m. 15 uyarınca Türk hukukunu (ortak millî hukuk) uygular. İki rejim arasında önemli fark vardır: Fransız ortaklığında evlilikte edinilen mallar gerçekten ortak mülkiyettedir ve bir eşin borcu ortak malları bağlayabilir; Türk edinilmiş mallara katılma rejiminde mallar ayrı kalır, tasfiyede yalnızca artık değer alacağı doğar. Noterde hukuk seçimi (Fransız ya da Türk hukuku) belirsizliği giderir.
Temel noktalar
| Yasal rejim | Edinilmiş mallar ortaklığı (communauté réduite aux acquêts) |
|---|---|
| Sözleşmeyle rejimler | Mal ayrılığı, edinilmiş mallara katılma (participation aux acquêts), genel ortaklık — noter senediyle |
| Rejim değişikliği | 23 Mart 2019 yasasından beri asgari süre olmadan her zaman mümkün; yalnızca itirazda mahkeme onayı |
| Saklı pay | Bir çocuk için yarısı, iki için üçte ikisi, üç ve fazlası için dörtte üçü |
| Hayatta kalan eş | Ortak çocuklar varsa: tamamının intifası ile dörtte birin tam mülkiyeti arasında seçim |
| Veraset vergisi | Eş ve PACS ortağı için tam muafiyet; çocuk başına 100 000 euro istisna |
| Konut | Eşin ana konutta ömür boyu oturma hakkı ve bir yıl ücretsiz kullanım |
| Son hayatta kalana bağış | Hayatta kalan eşin seçeneklerini yasanın ötesine genişletir |
| Hayat sigortası | Belirlenen lehtara mirasın dışında, kendi vergilendirmesiyle geçer |
| Miras beyanı | Ölümden itibaren altı ay içinde verilir |
Uygulamada
- Biriniz girişimciyse ya da başka ilişkiden çocuğu varsa evlilikten önce noterle durum değerlendirmesi yapın; iki ülkede malvarlığınız varsa sözleşmeye hukuk seçimi (Fransız ya da Türk) yazdırın.
- Eşler arası bağış („donation au dernier vivant”) hayatta kalanın seçeneklerini genişletir.
- Vasiyet, özellikle PACS ortağı ya da birlikte yaşayan lehine tasarruf edilebilir payı (quotité disponible) kullanmaya olanak verir.
- 2021'den beri Medeni Kanun madde 913, yabancı hukuk saklı payı tanımadığında Fransa'daki mallardan telafi edici alma hakkı öngörür — Türk hukuku saklı payı tanıdığı için bu Türk vatandaşlarını genellikle etkilemez.
- Sigorta sözleşmelerinin lehtar hükümlerini kontrol edin: vasiyetten önce gelir.
- El yazısı vasiyet (olographe) tamamı elle yazılmış, tarihli ve imzalı olmalıdır — Türkiye'deki gibi.
Maliyet ve karşılanma
Evlilik sözleşmesi: birkaç yüz euro. Rejim değişikliği: yaklaşık 1 000–2 000 euro artı ilan. Miras tasfiyesi: tarifeyle düzenlenmiş orantılı ücretler.
Son değişiklikler
2021 miras reformu (madde 913) ve uluslararası miraslarda saklı pay içtihadı; Avrupa Birliği Adalet Divanı bu mekanizmanın miras tüzüğüyle uyumunu inceledi.
Nereye başvurulur
- Noter — evlilik sözleşmesi ve taşınmazlı miras tasfiyesi için zorunlu; Paris, Lyon ve Strazburg'da Türkçe konuşan noterler.
- Merkezî vasiyet dosyası (Fichier central des dispositions de dernières volontés) — vasiyet araştırması.
- Vergi dairesi — altı ay içinde miras beyanı.
Bilmekte fayda var
Mal rejimi çiftin tüm yaşamı için seçilir, düğün günü için değil: girişimciler, karma aileler ve malvarlıkları çok eşitsiz çiftlerin neredeyse her zaman sözleşmede yararı vardır. Türkiye'de noterde yapılan mal ayrılığı sözleşmesi Fransa'da şekil bakımından geçerlidir, ancak Fransız alacaklılara karşı ancak evlilik kaydına şerh ya da ilanla işler.
Sık sorulan sorular
Türk edinilmiş mallara katılma rejimi Fransa'da geçerli mi?
Fransız mahkemesi Türk hukukunu yalnızca evlilik 2019'dan önce Türkiye'de ilk ortak ikametle yapılmışsa (1978 Lahey Sözleşmesi) ya da sözleşmede Türk hukuku seçilmişse uygular. 29 Ocak 2019'dan sonra evlenip Fransa'da oturan çiftler için Fransız hukukunu uygular. İki rejim boşanmada farklı sonuç verir — noterde hukuk seçimi kesinlik sağlar.
Fransa'da yaşayan Türk vatandaşına hangi miras hukuku uygulanır?
Fransız mahkemesinde son mutat mesken hukuku olarak Fransız hukuku (650/2012 tüzüğü) — Türkiye'deki daire için de; bu, çocukların saklı payı (1/2, 2/3, 3/4) ve eşin tamamının intifası ile 1/4 mülkiyet arasında seçimi demektir. Vasiyette Türk hukuku seçilebilir. Türk mahkemesi ise MÖHUK m. 20 uyarınca Türkiye'deki taşınmazlara Türk hukukunu uygular; iki ülke için uyumlu iki vasiyet en güvenlisidir.
Kaynaklar
- service-public.fr — haklar ve işlemler resmî portalı
- Légifrance — yasa ve kanunların resmî metni
- Notaires de France — mal rejimleri, bağışlar, miraslar
Boşanma
Dört usul; 2017'den beri hâkimsiz anlaşmalı boşanma ve eşin rızası olmadan boşanmaya yeten bir yıllık ayrılık.
Medeni Kanun'un 229 ve devamı maddeleri dört boşanma düzenler: anlaşmalı, ayrılık ilkesinin kabulüyle, evlilik bağının kesin bozulması nedeniyle ve kusurla. 18 Kasım 2016 yasası, avukatlar senediyle noterde tevdi edilen hâkimsiz anlaşmalı boşanmayı yarattı. 1 Ocak 2021'de yürürlüğe giren reform uzlaştırma duruşmasını kaldırdı ve bağın kesin bozulması için aranan ayrılığı iki yıldan bir yıla indirdi.
Fransa'da yaşayan iki Türk vatandaşı için Fransız mahkemesi yetkilidir, ancak Roma III tüzüğü uyarınca eşler Fransız hukukunu seçmediyse ortak millî hukuk olarak Türk Medeni Kanunu'nu uygular: anlaşmalı boşanmada en az bir yıl evlilik koşulu ve hâkim onayı aranır, hâkimsiz noter boşanması mümkün olmaz. Fransız hukukunun seçimi (dava sırasında bile mümkün) birkaç haftada noterde anlaşmalı boşanmanın yolunu açar. Kesinleşen Fransız kararı 2018'den beri (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A) her iki eş birlikte ya da 90 gün içinde ayrı ayrı başvurursa konsoloslukta doğrudan tescil edilir; aksi hâlde Türkiye'de tanıma-tenfiz davası gerekir. Hâkimsiz noter boşanmasının 27/A kapsamında tescili tartışmalıdır — konsolosluğa önceden sorun; gerekirse Türkiye'de tanıma davası açılır.
Temel noktalar
| Anlaşmalı | Hâkimsiz: her eşin avukatı vardır, anlaşma noterde tevdi edilir. İstisna: küçük çocuk dinlenmek isterse hâkim devralır |
|---|---|
| Bağın bozulması | Bir yıl ayrılık yeter; eşin rızası gerekmez |
| Kusur | Hâlâ mümkün ama azınlıkta kaldı |
| Denkleştirici ödence | Yaşam düzeyi farkını gidermek için kural olarak sermaye biçiminde ödenir |
| Çocuklar | Neredeyse tüm durumlarda ortak velayet; nafaka gösterge tablosuna göre |
| Süre | Anlaşmalıda birkaç hafta ile birkaç ay; çekişmelide bir ila iki yıl |
| Dönüşümlü ikamet | En küçük yaştan itibaren mümkün, anlaşmayla ya da hâkim kararıyla |
| Konut | Hâkim mülkiyetten bağımsız olarak konutun kullanımını verebilir |
| Soyadı | Herkes doğum soyadına döner, anlaşma ya da hâkim izni dışında |
| Türkiye'de tanınma | Mahkeme kararı için konsoloslukta 27/A; noter boşanması için konsolosluğa danışın |
Uygulamada
- Her eş kendi avukatını seçer — hâkimsiz boşanmada bile zorunludur; Paris, Lyon ve Strazburg'da Türkçe konuşan avukatlar işi kolaylaştırır.
- Taşınmaz söz konusuysa — Türkiye'deki de — mal rejiminin tasfiye durumu noterce hazırlanır.
- Aile işleri hâkimine (JAF) geçici tedbirler için acilen başvurulabilir.
- Boşanma nüfus kayıtlarının kenarına işlenir: bu şerh onu üçüncü kişilere karşı geçerli kılar; Türk konsolosluğuna kesinleşmiş kararın apostilli ve yeminli tercümeli örneği sunulur.
- Karardan sonra vasiyeti, hayat sigortası sözleşmelerini ve lehtar hükümlerini güncellemeyi unutmayın.
- Hâkimsiz boşanma için iki Türk vatandaşının anlaşmada Fransız hukukunu seçmesi gerekir — aksi hâlde noter reddeder, çünkü Türk hukuku bu biçimi tanımaz.
Maliyet ve karşılanma
Usule göre birkaç yüz ile birkaç bin euro avukat ücreti artı noter masrafı (anlaşmanın tevdii için yaklaşık 50 euro). Adli yardım (aide juridictionnelle) gelire göre ücretlerin tamamını ya da bir kısmını karşılar.
Son değişiklikler
1 Ocak 2021'den beri uzlaştırma duruşması yok ve bağın bozulması için aranan ayrılık bir yıl; usul tamamen elektronik.
Nereye başvurulur
- Aile hukuku uzmanı avukatlar; maisons de justice et du droit'da ücretsiz danışma.
- Noterler — mal rejiminin tasfiyesi ve boşanma anlaşmasının tevdii.
- Points-justice ve belediyelerdeki ücretsiz hukuk nöbetleri.
- Başkonsoloslukları.
Bilmekte fayda var
Şiddet hâlinde koruma kararı (ordonnance de protection) boşanmadan bağımsız olarak istenir ve birkaç günde alınabilir: usulün sonucunu beklemeyin. Çocukla Türkiye'ye diğer ebeveynin ya da hâkimin izni olmadan gitmek Lahey Sözleşmesi anlamında kaçırmadır — Türkiye sözleşmeye taraftır ve Türk mahkemeleri iadeye karar verir.
Sık sorulan sorular
Nerede boşanmak daha iyi: Fransa'da mı Türkiye'de mi?
Fransız anlaşmalı boşanma (Fransız hukuku seçildikten sonra) birkaç hafta sürer ve hâkim gerektirmez; çekişmeli bir ila iki yıl, ama bir yıl ayrılıktan sonra kusursuz. Türk mahkemesi daha ucuzdur, kusura karar verebilir ve daha uzun sürer; Fransa'da yaşayan çocukların işleri zaten Fransız mahkemelerine tabidir. Kim önce başvurursa mahkemeyi seçer.
Hâkimsiz noter boşanması Türkiye'de tanınır mı?
Belirsizdir: 27/A usulü „yabancı mahkeme kararları” için düzenlenmiştir ve konsolosluklar noter senediyle boşanmayı tescil etmekte tereddüt edebilir; tanınmasa Türkiye'de aile mahkemesinde tanıma davası gerekir ve mahkemenin senedi „kesinleşmiş karar” sayıp saymayacağı içtihada bağlıdır. Türkiye'de tescili garanti etmek isteyen çift, Fransa'da hâkimli bir usul (ayrılık ilkesinin kabulü) seçebilir.
Kaynaklar
- service-public.fr — divorce — haklar ve işlemler resmî portalı
- Légifrance — yasa ve kanunların resmî metni
- T.C. Paris Başkonsolosluğu — boşanma tescili — yabancı boşanma kararlarının nüfusa tescili