Resmî nikâh
Evliliği Ehegesetz düzenler.
Avusturya on sekiz yaşından itibaren evliliğe izin verir; diğer kişi reşitse ve mahkeme evlenme ehliyetine karar verirse on altıdan itibaren yargısal istisna vardır. Başvuru Standesamt'a yapılır; yabancı unsur varsa ek belgeler istenir. Sahte evlilik (Aufenthaltsehe) şüphesinde yabancılar dairesine bildirim yapılır — iki uyruklu çiftler için gerçek bir nokta.
Avusturya, AB üyesi olarak eşin oturma hakkına ilişkin 2004/38/AT direktifini uygular. Türkiye AB üyesi olmadığı için Türk belgelerinde kural olarak apostil ve yeminli tercüme aranır; ancak Türkiye ile Avusturya arasında geçerli CIEC sözleşmeleri sayesinde çok dilli uluslararası nüfus kayıt örnekleri (Formül A, B) apostil ve tercümeden muaftır. İki Türk vatandaşı Viyana, Salzburg ya da Bregenz Başkonsolosluğu'nda da evlenebilir; bu nikâh Türkiye'de doğrudan tescil edilir ve Avusturya tarafından tanınır.
Temel noktalar
| Yaş | 18; 16'dan itibaren mahkemenin reşit kılma kararıyla |
|---|---|
| Çok eşlilik | Yasak; çifte evlilik suçtur |
| Herkes için evlilik | 1 Ocak 2019'dan beri |
| Başvuru | İki nişanlı şahsen Standesamt'a |
| Belgeler | Doğum belgesi, vatandaşlık belgesi, Meldezettel (ikamet kaydı), önceki evliliklerin belgesi |
| Şahitler | İki gerekli |
| Soyadı | Ortak aile soyadı ya da kendi soyadını koruma; tireli çift soyadı mümkün |
| Başvurunun geçerliliği | Evlenme ehliyeti tespiti altı ay geçerli |
| Nikâh yeri | Nikâh dairesi dışında tören ücret karşılığı mümkün |
| Yabancı belgeler | Türk uluslararası formülleri muaf; diğerleri için tasdik ya da apostil |
Uygulamada
- Eksiksiz belgelerle başvuru; Türk belgeleri uluslararası formatta (Formül A doğum kaydı, Formül B evlenme ehliyet belgesi) alınırsa tercüme gerekmez.
- Yasal mal rejiminden sapılacaksa noterde Ehepakt (evlilik sözleşmesi) yapın.
- Nikâhtan sonra ikamet kaydını, sigortaları ve lehtarları güncelleyin.
- Belge listesini yetkili Standesamt'tan isteyin: köken ülkeye göre değişir.
- Mal rejimini önceden konuşun — sözleşme yoksa mal ayrılığı (Gütertrennung) uygulanır, Türkiye'dekinin aksine.
- Nikâhtan sonra evliliği 30 gün içinde Türk konsolosluğuna bildirin; Avusturya evlilik belgesi uluslararası formatta alınırsa apostil ve tercüme gerekmez.
Maliyet ve karşılanma
Başvuru ve nikâh belediyeye ve yere göre toplam yaklaşık 50–300 euro. Yeminli tercümeler ve apostil yabancı unsurda daha büyük kalemdir — uluslararası formüllerle Türk vatandaşları için büyük ölçüde gereksiz. Konsoloslukta tescil harca tabidir.
Son değişiklikler
Nüfus daireleri dijital olarak daha sıkı bağlı ve AB ülkelerinden belgeler AB tüzüğü sayesinde apostil gerektirmiyor; Türkiye gibi üçüncü ülkeler için uluslararası formüller ya da tasdik gerekli kalıyor.
Nereye başvurulur
- İkamet belediyesinin Standesamt'ı (Viyana'da Magistratsabteilung 35 / Standesamt Wien).
- Evlilik sözleşmeleri için Notariatskammer.
- Reşit kılma kararları için Bezirksgericht.
- T.C. Viyana, Salzburg ve Bregenz Başkonsoloslukları — ehliyet belgesi, konsolosluk nikâhı, tescil.
Bilmekte fayda var
Avusturya'da yasal mal rejimi mal ayrılığıdır — bu, edinilmiş mallara katılma rejimini bilen Türk çiftleri şaşırtır. Evlilikte edinilenin otomatik olarak ikisine ait olduğunu sanan yanılır: paylaşım ancak boşanmada ve yalnızca hakkaniyete göre (nach Billigkeit) yapılır. Edinilenden pay isteyen sözleşmeyle önlem almalıdır.
Sık sorulan sorular
Avusturya'da on altı yaşında evlenilebilir mi?
Yalnızca mahkemenin evlenme ehliyeti kararıyla ve yalnızca diğer kişi reşitse. Mahkeme olgunluğu ve koşulları inceler. Pratikte nadirdir; kural on sekiz yaştır.
Türkiye'den gelen kişi hangi belgelere ihtiyaç duyar?
Pasaport, uluslararası formatta yeni tarihli doğum kayıt örneği, nüfus müdürlüğü ya da konsolosluktan evlenme ehliyet belgesi (Formül B, altı ay geçerli), Meldezettel, önceki evlilik varsa sona erdiğinin belgesi ve yasal ikamet belgesi. Uluslararası formüller tercüme ve apostil gerektirmez; diğer belgeler için apostil ve yeminli tercüme şarttır. Ehliyet belgesiyle başlayın — en yavaş kısımdır.
Kaynaklar
- oesterreich.gv.at — resmî işlem portalı
- Rechtsinformationssystem des Bundes — yürürlükteki mevzuat
- T.C. Viyana Büyükelçiliği — konsolosluk işlemleri — evlenme ehliyet belgesi, nikâh, tescil
Kayıtlı birliktelik ve birlikte yaşama
Avusturya, evlilik ile kayıtlı ortaklığın yan yana var olduğu ve ikisinin de tüm çiftlere açık olduğu az sayıdaki devletten biridir. Ortaklık büyük ölçüde evlilikle eşitlenmiştir; farklar özellikle sona erme usulünde ve şekil şartlarında yatar. Kayıtsız birlikte yaşam büyük ölçüde düzenlenmemiştir.
Kayıtsız birlikte yaşam için ise neredeyse hiçbir şey geçerli değildir — miras hakkı yok, nafaka yok, temsil yok.
Türk hukuku kayıtlı birlik tanımaz: Avusturya'daki ortaklık Türkiye'de sonuç doğurmaz — Türk nüfus, SGK ve vergi dairesi için ortaklar birbirine yabancıdır. Yalnızca imam nikâhıyla yaşayan çiftler Avusturya hukukunda „kayıtsız birlikte yaşayan” kategorisindedir: hiçbir hak.
Temel noktalar
| Kayıtlı ortaklık | 2019'dan beri tüm çiftler için mümkün |
|---|---|
| Hukukî sonuçlar | Evlilikle büyük ölçüde eşit |
| Sona erme | Kendi kuralları, ilke olarak boşanmaya benzer |
| Birlikte yaşam | Nafaka yok, yasal miras hakkı yok |
| Olağanüstü miras hakkı | Birlikte yaşayanlar yalnızca başka mirasçı yoksa miras alır |
| Oturma hakkı | Ölümden sonra birlikte yaşayanın süreli oturma hakkı |
| Kira | Koşullarla kira sözleşmesine girme hakkı |
| Türkiye'de tanınma | Yok — kayıtlı ortaklık Türkiye'de sonuç doğurmaz |
| Sözleşme | Ortaklık sözleşmesi malvarlığını ve katkıları düzenler |
Uygulamada
- Noterde ortaklık ya da birlikte yaşam sözleşmesi yapın.
- Partneri güvence altına almak için vasiyet düzenleyin — olağanüstü miras hakkı pratikte hiç yardımcı olmaz.
- Bakım vekâleti ve hasta talimatını Avusturya Merkezî Temsil Kaydı'na (ÖZVV) kaydettirin.
- Sigortalardaki lehtarları kontrol edin.
- Ortak konutta kira sözleşmesindeki girme haklarını kontrol edin.
- Türkiye'de malvarlığı varsa ayrı bir Türk noter vasiyeti yapın — ortaklık orada partnere hiçbir hak vermez.
Maliyet ve karşılanma
Noterde ortaklık sözleşmesi emeğe ve malvarlığına göre ücretlendirilir; bakım vekâleti ve hasta talimatı çok daha ucuzdur ve ÖZVV'ye kaydedilir.
Son değişiklikler
2019'dan beri kayıtlı ortaklık tüm çiftlere açık; tartışma artık hiçbir kaydı olmayan birlikte yaşamların güvence altına alınmasına odaklanıyor.
Nereye başvurulur
- Kayıtlı ortaklık için Standesamt.
- Sözleşmeler ve bakım vekâletleri için Notariatskammer.
- Genel sorular için aile danışma merkezleri (Familienberatungsstellen).
Bilmekte fayda var
Birlikte yaşayanın olağanüstü miras hakkı ancak ne çocuk, ne ebeveyn, ne kardeş varsa işler — pratikte anlamsızdır. Vasiyet olmadan partner düzenli olarak eli boş kalır. İmam nikâhı Avusturya hukukunda hiçbir hak yaratmaz.
Sık sorulan sorular
Kayıtlı ortaklık evlilikten ne farklıdır?
Az. İkisi de tüm çiftlere açıktır ve büyük ölçüde aynı sonuçları doğurur; farklar kurulmada, bazı soyadı kurallarında ve sona ermededir. Seçim bugün esasen kişiseldir, hukukî değil — bir istisnayla: Türkiye'de ve pek çok ülkede yalnızca evlilik geçerlidir.
Kaynaklar
- oesterreich.gv.at — resmî işlem portalı
- Rechtsinformationssystem des Bundes — yürürlükteki mevzuat
Evlilikte mal rejimi
Yasal mal rejimi olarak mal ayrılığı, 2017'de modernleştirilen saklı pay — ve veraset vergisi yok.
Avusturya'da yasal mal rejimi mal ayrılığıdır (Gütertrennung): evlilik süresince her şey ayrı kalır, borçlar da. Ancak boşanmada evlilik kullanım malvarlığı ve tasarruflar hakkaniyete göre paylaştırılır. 2017'den beri yürürlükteki Miras Hukuku Değişiklik Yasası saklı pay hukukunu reforme etti.
Avusturya mal ayrılığını yasal rejim olarak tanır: herkese ait olan onun kalır, evlilik süresince de. Boşanmada yalnızca evlilik kullanım malvarlığı (eheliches Gebrauchsvermögen) ve tasarruflar paylaştırılır. Malvarlığı olan çiftler için önemli bir özellik: Avusturya veraset ve intikal vergisi almaz — ama taşınmaz devirlerinde tapu harcı (Grunderwerbsteuer) alır.
29 Ocak 2019'dan sonra evlenip Avusturya'ya yerleşen iki Türk vatandaşı için Avusturya mahkemesi Avusturya hukukunu (hakkaniyete göre paylaşımlı mal ayrılığı), Türk mahkemesi ise MÖHUK m. 15 uyarınca Türk hukukunu (edinilmiş mallara katılma) uygular. Fark önemlidir: Türk rejiminde edinilmiş mallar üzerinde yarı yarıya artık değer alacağı doğar, Avusturya'da hâkim katkılara ve koşullara göre serbestçe paylaştırır. Noterde Ehepakt'la hukuk seçimi ikiliği giderir.
Temel noktalar
| Yasal rejim | Mal ayrılığı (Gütertrennung) |
|---|---|
| Boşanmada paylaşım | Evlilik kullanım malvarlığı ve tasarruflar hakkaniyete göre |
| Eşin miras payı | Çocukların yanında üçte bir |
| Saklı pay | Yasal payın yarısı; ebeveynler 2017'den beri saklı pay hakkına sahip değil |
| Erteleme | Saklı pay beş yıla kadar ertelenebilir |
| Birlikte yaşayanlar | Olağanüstü miras hakkı ve süreli oturma hakkı |
| Veraset vergisi | 2008'den beri kaldırıldı; taşınmazlarda tapu harcı |
| Hakkaniyete göre paylaşım | Yarı yarıya değil, katkılara ve somut olayın koşullarına göre |
| İşletme | İşletme malvarlığı kural olarak paylaşımın dışında |
| Miras süreci | Zorunlu olarak mahkeme komiseri (Gerichtskommissär), yani noter üzerinden |
| Türk çift | Avusturya mahkemesi: Avusturya hukuku; Türk mahkemesi: Türk hukuku — Ehepakt'ta hukuk seçilmediyse |
Uygulamada
- Yasal rejimden sapılacaksa noterde Ehepakt yapın — örneğin Türk hukukunu ya da edinilmiş mallara katılmayı seçin; iki ülkede malvarlığı varsa hukuk seçimini yazdırın.
- Vasiyet düzenleyin — el yazısıyla ya da üç şahitle başkasının yazısıyla.
- Noterler Odası'nın Merkezî Vasiyet Kaydı'na kaydettirin.
- Bakım vekâletini ÖZVV'ye kaydettirin.
- Ortak malvarlığına katkıları belgeleyin — paylaşım onları izler, tapuyu değil.
- Noterde saklı pay indiriminin söz konusu olup olmadığını inceletin.
Maliyet ve karşılanma
Noterde evlilik sözleşmesi işlem değerine göre ücretlendirilir. El yazısı vasiyet ücretsizdir; Merkezî Vasiyet Kaydı'na tevdi ucuzdur ve sonradan bulunamamasını önler.
Son değişiklikler
2017 miras hukuku reformu saklı pay hakkı sahiplerinin çevresini küçülttü, saklı payın ertelenmesini mümkün kıldı ve birlikte yaşayanların olağanüstü miras hakkını getirdi.
Nereye başvurulur
- Notariatskammer ve Merkezî Vasiyet Kaydı; Viyana'da Türkçe konuşan noter ve avukatlar.
- Miras mahkemesi olarak Bezirksgericht.
- Miras uyuşmazlıkları için Rechtsanwaltskammer.
Bilmekte fayda var
Mal ayrılığı geçerli olduğu için daha az kazanan eş malvarlığı artışından otomatik yararlanmaz. Bunu değiştirmek isteyen Ehepakt'a ihtiyaç duyar. Avusturya'da miras otomatik geçmez: ancak mahkemenin devir kararı (Einantwortung) mirasçıları malik yapar — o zamana kadar tasarruflar geçersizdir.
Sık sorulan sorular
Avusturya'da veraset vergisi ödenir mi?
Hayır, 2008'de kaldırıldı. Ancak taşınmaz devrinde kademeli oranlı tapu harcı alınır ve belli tutarların üstündeki bağışlar bildirime tabidir. Türkiye ise Türkiye'deki malları ve Türk vatandaşı ölenin tüm dünya mallarını yüzde 1–10 dilimleriyle vergilendirir.
Türk edinilmiş mallara katılma rejimi Avusturya'da geçerli mi?
Avusturya mahkemesi Türk hukukunu yalnızca Ehepakt'ta seçilmişse ya da evlilik 2019'dan önce Türkiye'de ilk ortak ikametle yapılmışsa uygular. 29 Ocak 2019'dan sonra evlenip Avusturya'da oturan çiftler için Avusturya hukukunu — mal ayrılığını — uygular. Türk mahkemesi ise Türk hukukuna göre karar verir. Noterde hukuk seçimi iki ülkede kesinlik sağlar.
Kaynaklar
- oesterreich.gv.at — resmî işlem portalı
- Rechtsinformationssystem des Bundes — yürürlükteki mevzuat
- Österreichische Notariatskammer — vasiyet, Ehepakt, vasiyet kaydı
Boşanma
Altı ay ayrılıktan sonra anlaşmalı boşanma — ve hâlâ var olan kusur ilkesi.
Ehegesetz, evlilik yaşam birliği en az altı aydır kaldırılmışsa, ikisi de onarılamaz sarsıntıyı kabul ediyorsa ve sonuçlar üzerinde anlaşıyorsa anlaşmalı boşanmayı (§ 55a) öngörür. Yanında kusurlu boşanma (§ 49) ve üç yıllık ev içi birliğin kaldırılmasından sonra boşanma (§ 55) vardır.
Avusturya üç yol tanır: altı ay ayrılıktan sonra anlaşmalı boşanma, kusurlu boşanma ve üç yıllık ev içi birliğin kaldırılmasından sonra boşanma. Kusur ilkesi bu nedenle sürer ve pratik sonuçları vardır: boşanma sonrası nafakayı önemli ölçüde etkiler. Anlaşmalı boşanmada tüm sonuçlar — nafaka, velayet, malvarlığı — önceden düzenlenmiş olmalıdır.
Avusturya'da oturan iki Türk vatandaşının boşanmasına Avusturya mahkemesi bakar; eşler Avusturya hukukunu seçmemişse Roma III tüzüğü gereği ortak millî hukuk, yani Türk Medeni Kanunu uygulanır. İki hukuk da kusuru tanıdığından sonuç farkı diğer ülkelere göre dardır. 2018'den bu yana (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A) kesinleşmiş Avusturya kararı, iki eş birlikte ya da 90 gün içinde ayrı ayrı başvurduğunda konsoloslukta doğrudan işlenir; başvurulmazsa Türkiye'de tanıma-tenfiz davası açmak gerekir.
Temel noktalar
| Anlaşmalı boşanma | Altı ay ayrılıktan sonra, yazılı boşanma sonuçları anlaşmasıyla |
|---|---|
| Kusurlu boşanma | Hâlâ mümkün; kusur nafakayı etkiler |
| § 55 boşanması | Ev içi birliğin üç yıl kaldırılmasından sonra |
| Paylaşım | Evlilik kullanım malvarlığı ve tasarruflar hakkaniyete göre paylaştırılır |
| Emeklilik | Otomatik denkleştirme yok; gönüllü emeklilik bölüşümü (Pensionssplitting) talep edilmeli |
| Mahkeme | Bezirksgericht |
| Çocuklar | Velayet (Obsorge), kişisel ilişki ve nafaka anlaşmada düzenlenir |
| Paylaşım süresi | Paylaşım talebi kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde yapılmalı |
| Kusur kararı | Boşanma sonrası nafakayı etkiler |
| Türkiye'deki geçerliliği | Konsolosluk tescili (27/A) veya aile mahkemesi kararıyla tanıma-tenfiz |
Uygulamada
- Boşanma sonuçları anlaşmasını yazılı hazırlayın — anlaşmalı boşanmanın koşuludur.
- Bezirksgericht'e birlikte başvurun; avukat zorunlu değil ama alışılmıştır.
- Pensionssplitting'i inceleyin: aktif olarak talep edilmesi gerekir ve nadiren kullanılır.
- Düşük gelirde yargılama yardımı (Verfahrenshilfe) isteyin.
- Paylaşım talebi için bir yıllık süreyi takvime yazın — uyarısız düşer.
- Karar kesinleşince şerhli örneği apostil ve yeminli tercümeyle birlikte konsolosluğa verin; eşler birlikte gelirse Türkiye'de ayrıca dava açılmaz.
Maliyet ve karşılanma
Anlaşmalı boşanma götürü harç (yaklaşık 300 euro) ve avukat eşliğiyle çoğu zaman 1 000–3 000 euro tutar. Çekişmeli davalar çok daha pahalıdır; düşük gelirde Verfahrenshilfe vardır. Konsoloslukta tescil harca tabidir.
Son değişiklikler
Familiengerichtshilfe mahkemeleri velayet ve kişisel ilişki sorularında destekliyor ve küçük çocuklu anlaşmalı boşanmadan önce zorunlu ebeveyn danışmanlığı yerleşti.
Nereye başvurulur
- Son ortak ikametteki Bezirksgericht.
- Aile danışma merkezleri, ülke çapında ücretsiz.
- İlk danışma için Rechtsanwaltskammer; Viyana, Linz ve Graz'da Türkçe konuşan avukatlar.
- Familiengerichtshilfe ve destekli arabuluculuk merkezleri.
- Kararın tescili için T.C. Başkonsoloslukları.
Bilmekte fayda var
Pensionssplitting gönüllüdür ve talep edilmelidir. Bunu kaçıran, klasik rol dağılımında önemli hakları kaybeder — Almanya ve İsviçre'nin aksine. Paylaşım talebi için bir yıllık süre Avusturya boşanma hukukunun en sık tuzağıdır: kaçıran hakkını kesin olarak kaybeder.
Sık sorulan sorular
Avusturya'da kusur ne rol oynar?
Önemli bir rol: tek başına ya da ağırlıklı kusurlu boşanan kural olarak diğerinden nafaka alamaz ama nafaka ödemekle yükümlü olabilir. Bu yüzden kusur kararı için çoğu zaman boşanmanın kendisinden daha sert mücadele edilir. Anlaşmalı boşanma bu çekişmeden kaçınır. Türk hukuku da benzer işler — nafakayı kusura bağlar.
Çocuklara ne olur?
Velayet kural olarak ortak kalır; ana ikamet, kişisel ilişki ve nafaka düzenlenir. Mahkemeler çocuğun yararına göre karar verir ve belli bir yaştan sonra çocuğu dinler. Çocukla Türkiye'ye taşınmak diğer ebeveynin rızasını ya da mahkeme kararını gerektirir — rızasız gidiş Lahey Sözleşmesi anlamında kaçırmadır ve Türk mahkemeleri iadeye karar verir.
Kaynaklar
- oesterreich.gv.at — resmî işlem portalı
- Rechtsinformationssystem des Bundes — yürürlükteki mevzuat
- T.C. Viyana Büyükelçiliği — boşanma tescili — yabancı boşanma kararlarının nüfusa tescili