Resmî nikâh
Marriage and Civil Partnership (Minimum Age) Act 2022, İngiltere ve Galler'de asgari yaşı Şubat 2023'ten itibaren 18'e çıkardı; 16 yaşında ebeveyn rızasını kaldırdı ve hukuken bağlayıcı olmayan törenler dahil 18 yaş altındaki birinin evliliğini düzenlemeyi suç hâline getirdi.
Birleşik Krallık dört ayrı hukuk düzenidir: İngiltere ve Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'nın evlilik, boşanma ve miras kuralları farklıdır. İskoçya 16 yaşında ebeveyn rızası olmadan evliliğe izin verir ve hümanist törenleri tanır; İngiltere tanımaz.
Türk vatandaşları İngiliz ya da İrlandalı olmadıkları için bildirim yaptıklarında İçişleri Bakanlığı'na (Home Office) sevk edilebilir ve bekleme süresi 28 günden 70 güne çıkabilir; süresiz oturma izni (ILR) olanlar bu sevkten muaftır. Birleşik Krallık'ta yapılan nikâh kendiliğinden oturma hakkı vermez — yurt dışından gelen eş aile vizesine ihtiyaç duyar. İki Türk vatandaşı Londra Başkonsolosluğu'nda da evlenebilir; bu nikâh Türkiye'de doğrudan tescil edilir ve Birleşik Krallık tarafından tanınır.
Temel noktalar
| Yaş | İngiltere ve Galler'de istisnasız 18; İskoçya'da ebeveyn rızası olmadan 16 |
|---|---|
| Çok eşlilik | Yasak; çifte evlilik suçtur. Yurt dışında geçerli olarak yapılmış çok eşli evlilik, taraflar o sırada burada yerleşik değilse sınırlı amaçlarla tanınabilir |
| Bildirim | Nüfus dairesinde (register office) 28 gün; göçmenlik sevki varsa 70 güne kadar |
| Dinî törenler | Yalnızca bina kayıtlı ve yetkili kişi görevliyse hukuken bağlayıcı; cami nikâhı için caminin kayıtlı olması gerekir, aksi hâlde ayrı resmî nikâh şart |
| Şahitler | İki |
| Zorla evlilik | Suçtur; mahkemeden Zorla Evlilik Koruma Kararı (FMPO) alınabilir |
| Hümanist evlilik | İskoçya ve Kuzey İrlanda'da tanınır, İngiltere ve Galler'de tanınmaz |
| Kayıtlı binalar | İngiltere ve Galler'de Anglikan olmayan dinî nikâhlar kayıtlı bina gerektirir |
| İskoçya farkı | Binalar değil tören görevlileri yetkilendirilir; açık hava törenleri kolaydır |
Uygulamada
- En az yedi gün oturduğunuz bölgenin nüfus dairesine şahsen, asıl belgelerle bildirim yapın.
- Kimlik, adres belgesi ve önceki evlilik varsa nihai boşanma kararı (final order) ya da ölüm belgesi getirin; Türk belgeleri yeminli tercümesiyle.
- Eşlerden biri İngiliz ya da İrlandalı değilse ve süresiz oturma izni yoksa uzun bildirim süresini hesaba katın.
- Dinî mekânın nikâh için kayıtlı olup olmadığını kontrol edin — aksi hâlde ayrı bir resmî tören gerekir.
- Nüfus dairesi Türk vatandaşından evlenme ehliyet belgesi isteyebilir; nüfus müdürlüğünden ya da Londra Başkonsolosluğu'ndan alınır.
- Nikâhtan sonra evliliği Londra Başkonsolosluğu'na bildirerek Türk nüfusuna tescil ettirin; İngiliz evlilik belgesi apostil ve yeminli tercüme gerektirir.
Maliyet ve karşılanma
Bildirim ücreti kişi başı yasal bir tutardır (göçmenlik sevki varsa daha yüksek), nüfus dairesinde tören birkaç on ile birkaç yüz sterlin arasında; onaylı mekânların (approved premises) kendi ücretleri vardır. Apostil yaklaşık 30–45 sterlindir; konsoloslukta tescil harca tabidir.
Son değişiklikler
2023 değişikliği İngiltere ve Galler'i 18 yaş sınırına hiçbir istisna tanımayan az sayıdaki hukuk düzeninden biri hâline getirdi; dinî ve geleneksel törenler de hukukî olanlar gibi kapsandı.
Nereye başvurulur
- GOV.UK evlilik sayfaları ve yerel nüfus dairesi.
- Forced Marriage Unit — danışma ve koruma kararları.
- Citizens Advice — belge soruları.
- T.C. Londra Başkonsolosluğu — ehliyet belgesi, konsolosluk nikâhı, tescil.
Bilmekte fayda var
İngiltere'de camide kıyılan nikâh, bina nikâh için kayıtlı değilse ve yetkili kişi ya da nüfus memuru hazır bulunmuyorsa hukuken geçersizdir. Yalnızca dinî nikâhla yaşayan pek çok çift İngiliz hukukunda — ve Türkiye'de — bekâr sayılır; miras, nafaka ve oturma hakkı bakımından bunun ağır sonuçları vardır. Camilerin bir kısmı kayıtlıdır; tarihten önce mutlaka sorun.
Sık sorulan sorular
Süresiz oturma izni olan Türk vatandaşı Home Office sürecinden geçer mi?
Hayır. Süresiz oturma izni (ILR) ya da yerleşik statü sahipleri bildirimde İngiliz vatandaşları gibi işlem görür: 28 gün, sevk yok. Geçici vizeyle bulunanlar sevke tabidir ve süre 70 güne çıkabilir.
Türkiye'den gelen kişi hangi belgelere ihtiyaç duyar?
Pasaport, Birleşik Krallık'ta adres belgesi, göçmenlik statüsünün kanıtı (share code ya da vize), önceki evlilik varsa sona erdiğine ilişkin tercümeli belge. Nüfus dairesi Türk evlenme ehliyet belgesi isteyebilir. Nikâhtan sonra evlilik belgesini apostil ve tercümeyle Türk nüfusuna tescil ettirmek gerekir.
Kaynaklar
- GOV.UK — resmî portal: evlilik ve hayat ortaklıkları
- legislation.gov.uk — yasaların kabul edilmiş ve güncellenmiş metinleri
- T.C. Londra Başkonsolosluğu — nüfus ve evlilik işlemleri
Kayıtlı birliktelik ve birlikte yaşama
Buna karşılık birlikte yaşam İngiltere ve Galler'de hiçbir genel hak vermez — „örf ve âdet evliliği” (common-law marriage) diye bir şey yoktur. İskoçya farklıdır: Family Law (Scotland) Act 2006 birlikte yaşayanlara ayrılıkta ve ölümde sınırlı malî talepler tanır.
İngiliz hayat ortaklığı, İngiliz hukukunda neredeyse evlilikle aynı sonuçları doğurur. Türkiye'de ise hiçbir sonucu yoktur: Türk hukuku kayıtlı birlik tanımaz; nüfus müdürlüğü, SGK ve vergi dairesi için ortaklar birbirine yabancıdır. Birliğin her iki ülkede geçerli olmasını isteyen Türk-İngiliz çiftler evliliği seçmelidir.
Temel noktalar
| Hayat ortaklığı | Aralık 2019'dan beri tüm çiftlere açık; hukukî sonuçları evlilikle neredeyse aynı |
|---|---|
| Dönüştürme | Ortaklar evliliğe dönüştürebilir |
| Birlikte yaşam (İngiltere ve Galler) | Nafaka yok, mal paylaşımı yok, otomatik miras yok |
| Birlikte yaşam (İskoçya) | Ayrılıkta (bir yıllık süre) ve vasiyetsiz ölümde (altı ay) sınırlı malî talep |
| Çocuklar | Children Act Schedule 1 talepleri çocuğa konut sağlayabilir, partnere değil |
| Ölüm | Malî bakımdan bağımlı partner Inheritance (Provision for Family and Dependants) Act uyarınca talepte bulunabilir |
| Emeklilik | Pek çok plan evli olmayan partner için açık lehtar bildirimi ister |
| Common-law marriage yok | Ne kadar uzun birlikte yaşansa da İngiltere ve Galler'de yoktur |
| Türkiye'de tanınma | Yok — civil partnership Türkiye'de sonuç doğurmaz |
Uygulamada
- Katkıları, mülkiyet paylarını ve ayrılıkta olacakları kapsayan bir birlikte yaşam sözleşmesi (cohabitation agreement) imzalayın.
- Mülkiyeti doğru kaydedin: payları belirleyen bir declaration of trust, gayriresmî anlaşmadan çok daha güçlüdür.
- Vasiyet yapın — vasiyetsiz ölümde İngiltere ve Galler'de evli olmayan partnere hiçbir şey kalmaz.
- Emeklilik ve hayat sigortası lehtar bildirimlerini kontrol edip güncelleyin.
- İskoçya'da ayrılıktan itibaren bir yıl içinde başvurun; süre kesindir.
- Türkiye'de malvarlığı varsa Türk hukukunun İngiliz ortaklık sözleşmesini miras dayanağı olarak tanımayacağını unutmayın — Türk noterinde vasiyet gerekir.
Maliyet ve karşılanma
Birlikte yaşam sözleşmesi ve declaration of trust birkaç yüz sterlin tutar — aynı konuyu sonradan dava etmenin maliyetinin küçük bir kısmı.
Son değişiklikler
Law Commission'ın birlikte yaşayanların haklarını düzenleme önerileri yıllardır masada; ardışık hükûmetler yasa çıkarmadı, boşluk sürüyor.
Nereye başvurulur
- Citizens Advice ve Advicenow birlikte yaşam rehberleri.
- Resolution — aile hukukçuları derneği, akredite uygulayıcılar.
- HM Land Registry — mülkiyet paylarının kaydı.
Bilmekte fayda var
Birleşik Krallık'taki pek çok Türk, birkaç yıl birlikte oturduktan sonra „common-law marriage” oluştuğuna inanır. Bu bir efsanedir: İngiltere ve Galler'de nikâhsız ve civil partnership'siz partner miras almaz, nafaka alamaz ve diğerinin adına kayıtlı evde payı yoktur — on yıl taksit ödemiş olsa bile. Yalnızca dinî nikâh da bu tabloyu değiştirmez.
Sık sorulan sorular
Birleşik Krallık'ta yapılan hayat ortaklığı Türkiye'de geçerli mi?
Hayır. Birleşik Krallık'ta ise ortaklık neredeyse tam evlilik hakları verir.
Nikâhsız birlikte ev alıyorsak ne yapmalıyız?
Payları belirleyen (örneğin katkılara göre 60/40) bir declaration of trust imzalayın ve Land Registry'ye iki kişiyi tenants in common olarak kaydettirin. Aksi hâlde mahkeme eşit pay varsayar ya da — mülkiyet tek kişideyse — diğeri hiçbir şey alamayabilir.
Kaynaklar
- GOV.UK — kamu hizmetleri ve haklar için resmî portal
- legislation.gov.uk — yasaların kabul edilmiş ve güncellenmiş metinleri
- Advicenow — living together — birlikte yaşayanların hakları hakkında ücretsiz rehberler
Evlilikte mal rejimi
İngiltere ve Galler'de evlilik mal rejimi ve saklı pay yok — yerine geniş yargıç takdiri ve ölümden sonra aile talepleri. Türk çiftler için bu, Türkiye'deki edinilmiş mallara katılma kurallarının burada işlemediği anlamına gelir.
İngiltere ve Galler'de evlilik süresince mal ayrılığı ve boşanmada Matrimonial Causes Act section 25 uyarınca, ihtiyaç, denkleştirme ve paylaşım etrafında içtihatla şekillenen geniş bir mahkeme takdiri vardır. Saklı pay yoktur: başlangıç noktası vasiyet serbestisidir; Inheritance (Provision for Family and Dependants) Act 1975 bunu yumuşatır. İskoçya farklıdır: taşınır malvarlığı üzerinde sabit „legal rights” vardır.
İngiltere'de yaşayan Türk çift Türk hukukuna göre edinilmiş mallara katılma rejimindedir, ancak İngiliz mahkemesi boşanmada Türk mal rejimini uygulamaz — kimin adına kayıtlı olduğuna bakmadan malvarlığını kendi takdiriyle paylaştırır. Türkiye'de noterde yapılan mal ayrılığı sözleşmesi, özgür iradeyle ve malvarlığı açıklanarak yapılmışsa „nuptial agreement” olarak dikkate alınır, ancak mahkemeyi otomatik bağlamaz.
Temel noktalar
| Evlilik süresince | Mal ayrılığı; mal ortaklığı yok |
|---|---|
| Boşanmada | Takdire bağlı yeniden dağıtım; aile konutu ve emeklilikler genellikle paylaşılır |
| Evlilik sözleşmeleri | Otomatik bağlayıcı değil, ama özgürce, malvarlığı açıklanarak ve hukukî danışmanlıkla yapılmışsa belirleyici ağırlıkta (Radmacher) |
| Vasiyet serbestisi | İngiltere ve Galler'de geniş; saklı pay yok |
| Aile talepleri | Eşler, çocuklar ve bakmakla yükümlü olunanlar 1975 Yasası uyarınca, probate kararından itibaren altı ay içinde makul geçim talep edebilir |
 İskoçya | Legal rights eşe ve çocuklara taşınır malvarlığında vasiyetle kaldırılamayan sabit paylar verir |
| Veraset vergisi | Vergisiz dilim (325 000 sterlin) üzerinde yüzde 40; eş muafiyeti ve konut için ek dilim |
| Paylaşım ilkesi | Evlilik süresince oluşan malvarlığı eşit paylaşımın başlangıç noktasıdır |
| Vasiyetsiz miras | Çocuk varsa eş her şeyi almaz |
Uygulamada
- Evlilik öncesi ya da sonrası sözleşme malvarlığı açıklaması, her taraf için bağımsız hukukî danışmanlık ve düğünden en az 28 gün önce imza içermelidir.
- Emeklilik değerlemelerini erken alın: emeklilikler çoğu zaman evden sonraki en büyük varlıktır.
- Evlilikten sonra vasiyetleri gözden geçirin — İngiltere ve Galler'de evlilik önceki vasiyeti geçersiz kılar.
- Evi altsoya bırakırken konut dilimini (residence nil-rate band) hesaba katın.
- Türkiye'de noterde yapılan mal rejimi sözleşmesi İngiltere'de ancak her ikisinin hukukî danışmanlık aldığı ve karşı tarafın malvarlığını bildiği durumda işe yarar — İngiliz postnuptial agreement ile teyit ettirin.
- Türkiye'deki mallar Türk veraset ve intikal vergisine, ölen Birleşik Krallık'ta yerleşikse ayrıca İngiliz IHT'ye tabidir; iki ülke arasında miras vergisi anlaşması yoktur ama tek taraflı mahsup uygulanır.
Maliyet ve karşılanma
Sözleşme ve vasiyetler için avukat (solicitor) ücretleri birkaç yüz ile birkaç bin sterlin arası; miraslarda probate ücretleri. Miras davaları pahalıdır ve özenli belge hazırlamayla kaçınmaya değer.
Son değişiklikler
Law Commission boşanmada malî çözümleri ve vasiyet hukukunu inceledi, daha fazla belirlilik önerdi; yasa çıkmadı.
Nereye başvurulur
- HM Courts and Tribunals Service — probate.
- Resolution ya da STEP akrediteli avukatlar; Londra'da Türkçe konuşan bürolar.
- MoneyHelper — emeklilik paylaşımı rehberliği.
Bilmekte fayda var
İngiltere ve Galler'de evlilik, „bu evlilik düşünülerek” yapılmış olduğu belirtilmedikçe önceki vasiyeti geçersiz kılar. Türkiye'de vasiyet yazıp sonra İngiltere'de evlenen kişi, İngiltere'deki malları bakımından İngiliz hukuku gözünde vasiyetsiz kalabilir.
Sık sorulan sorular
Türk edinilmiş mallara katılma rejimi İngiltere'de geçerli mi?
Pratikte hayır. İngiliz mahkemesi boşanmada kendi ölçütlerini (ihtiyaç, denkleştirme, paylaşım) uygular ve çiftin sahip olduğu her şeyi — hakkaniyetli bulursa Türkiye'deki malları da — nasıl paylaştıracağına kendisi karar verir. Türk mahkemesi ise Türk rejimini uygular. Bu yüzden hangi ülkede dava açıldığı çok önemlidir.
İngiltere'de yaşayan Türk vatandaşına hangi miras hukuku uygulanır?
İngiliz hukuku taşınmazlara bulundukları yerin hukukunu, taşınırlara ölenin yerleşim yeri (domicile) hukukunu uygular. Türk hukuku (MÖHUK m. 20) ise Türkiye'deki taşınmazlara Türk hukukunu, taşınırlara ölenin millî hukukunu — Türk vatandaşı için yine Türk hukukunu — uygular. Çatışmayı önlemek için en güvenlisi: Birleşik Krallık'taki mallar için İngiliz vasiyeti, Türkiye'deki mallar için Türk noterinde ayrı bir vasiyet; ikisinin birbirini iptal etmemesine dikkat edin.
Kaynaklar
- GOV.UK — kamu hizmetleri ve haklar için resmî portal
- legislation.gov.uk — yasaların kabul edilmiş ve güncellenmiş metinleri
- GOV.UK — Inheritance Tax — veraset vergisi dilimleri ve kuralları
Boşanma
İngiltere ve Galler'de Nisan 2022'den beri kusursuz boşanma; başvurudan nihai karara yaklaşık altı aylık asgari takvim.
Divorce, Dissolution and Separation Act 2020, 6 Nisan 2022'de yürürlüğe girdi ve İngiltere ile Galler'de kusuru tamamen kaldırdı: eşlerden biri ya da ikisi evliliğin onarılamaz biçimde çöktüğünü beyan eder ve buna itiraz edilemez. İskoçya'nın kendi kuralları vardır; Kuzey İrlanda eski kusura dayalı çerçeveyi korur.
Türkiye'de yaşayanların bildiği kurallardan farklar: İngiltere'de kusur, zina ya da şiddetli geçimsizlik ispatı yoktur; tek taraflı beyan yeter ve karşı taraf itiraz edemez. Malî konular boşanmadan ayrı yürür ve mahkeme kararı olmadan malî talepler yıllar sonra bile geri gelebilir.
İngiliz mahkemesi, eşlerden birinin İngiltere'de bir yıllık mutat meskeni ya da domicile'i varsa yetkilidir. İngiltere'de yaşayan iki Türk vatandaşı Türkiye'de de boşanabilir (son ortak ikamet yeri yoksa Ankara, İstanbul ya da İzmir aile mahkemesi). Kesinleşen İngiliz kararı 2018'den beri (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A) her iki eş birlikte ya da 90 gün içinde ayrı ayrı başvurursa Londra Başkonsolosluğu'nda doğrudan tescil edilir; aksi hâlde Türkiye'de tanıma-tenfiz davası gerekir. Türkiye'de alınan karar da İngiltere'de Family Law Act 1986 uyarınca tanınır.
Temel noktalar
| İngiltere ve Galler | Kusursuz beyan; conditional order için 20 hafta, sonra final order için 6 hafta |
|---|---|
| Ortak başvuru | Mümkün, 2022 reformunun yeniliği |
| İtiraz | Yetki ya da geçerlilik itirazları dışında fiilen kaldırıldı |
| İskoçya | Rızayla bir yıl, rızasız iki yıl ayrılık; kusur nedenleri de kalır |
 Kuzey İrlanda | Hâlâ zina, katlanılmaz davranış ya da ayrılık gibi bir olgu ister |
| Para | Boşanmadan ayrı ele alınır: malî çözüm davası, emeklilik paylaşım kararları, mümkünse clean break |
| Emeklilikler | Çoğu zaman evden sonraki en büyük varlık ve rutin olarak paylaşılır |
| Malî konular ayrıdır | Boşanma malî talepleri bitirmez; yalnızca mahkeme kararı bitirir |
| Türkiye'de tanınma | Konsoloslukta 27/A tescili ya da aile mahkemesinde tanıma-tenfiz |
Uygulamada
- Çevrim içi başvurun; help with fees hakkınız yoksa 612 sterlin mahkeme ücreti ödenir.
- Malî konuları consent order ile bağlayın — boşanma tek başına malî talepleri bitirmez, yıllar sonra geri gelebilir.
- Malî başvurudan önce arabuluculuk bilgilendirme toplantısı (MIAM) normalde zorunludur; ev içi şiddet varsa aranmaz.
- Herhangi bir şeyi kabul etmeden önce emeklilik paylaşım değerlemesi alın.
- Emeklilik paylaşımı görüşülüyorsa final order'ı geciktirin — zamanlama hakları etkiler.
- Kesinleşme şerhli final order'ı apostil (Legalisation Office, yaklaşık 30–45 sterlin) ve yeminli tercümeyle Londra Başkonsolosluğu'na sunun; iki eş birlikte başvurursa Türkiye'de dava gerekmez.
Maliyet ve karşılanma
Başvuru için mahkeme ücreti (612 sterlin) artı hukukî masraflar; malvarlığı uyuşmazlığı olmayan anlaşmalı boşanma çoğu zaman 1 000–3 000 sterline kapanır, malî uyuşmazlık katbekat fazladır. İngiltere ve Galler'de aile davalarında adli yardım büyük ölçüde ev içi şiddet kanıtı olan davalarla sınırlıdır.
Son değişiklikler
2022 reformu, daha hızlı boşanma için davranış iddiaları uydurma uygulamasına son verdi; bu uygulama on yıllardır eleştiriliyordu.
Nereye başvurulur
- GOV.UK çevrim içi boşanma hizmeti.
- Aile arabuluculuk hizmetleri ve arabuluculuk kupon programı (500 sterline kadar).
- Citizens Advice ve Rights of Women — ücretsiz rehberlik.
- Her iki ülkede malvarlığı varsa Türkçe konuşan aile hukukçuları (Londra, Birmingham, Manchester).
Bilmekte fayda var
Consent order olmadan boşanma İngiltere'de saatli bombadır: eski eş yıllar sonra malvarlığının, hatta mirasın ya da ikramiyenin paylaşımını isteyebilir; malî talepler mahkeme kararı olmadan zamanaşımına uğramaz. Türkiye'de alınan boşanma kararı da malvarlığı tasfiyesine karar vermemişse bu talepleri kapatmaz.
Sık sorulan sorular
Nerede boşanmak daha iyi: İngiltere'de mi Türkiye'de mi?
Malvarlığına ve çocuklara bağlı. İngiliz mahkemesi malvarlığını takdirle ve geniş biçimde, emeklilikler dahil paylaştırır ve kusura bakmaz; Türk mahkemesi edinilmiş mallara katılma rejimini uygular, kusura hükmedebilir (bu nafakayı etkiler) ve daha ucuzdur. İngiltere'de yaşayan çocuklar boşanma nereden alınsa da İngiliz mahkemelerine tabidir. Genellikle ilk başvuran mahkemeyi seçer — başvurmadan önce danışın.
Çocuklara ne olur?
Ebeveyn sorumluluğu (parental responsibility) ortak kalır; mahkeme yalnızca uyuşmazlıkta çocuğun yararına göre child arrangements order verir. Çocukla kalıcı olarak Türkiye'ye taşınmak diğer ebeveynin rızasını ya da mahkeme iznini (leave to remove) gerektirir; rızasız götürme 1980 Lahey Sözleşmesi anlamında kaçırmadır ve Türkiye de sözleşmeye taraf olduğu için Türk mahkemeleri çocuğun iadesine karar verir.
Kaynaklar
- GOV.UK — divorce — çevrim içi başvuru, ücretler, aşamalar
- legislation.gov.uk — yasaların kabul edilmiş ve güncellenmiş metinleri
- T.C. Londra Başkonsolosluğu — boşanma tescili — yabancı boşanma kararlarının nüfusa tescili