Çocuklar, aile ve miras — Birleşik Krallık

Evlat edinme

İngiltere ve Galler'de evlat edinme Adoption and Children Act 2002, İskoçya'da Adoption and Children (Scotland) Act 2007, Kuzey İrlanda'da 1987 düzenlemesinin yerini nihayet alan Adoption and Children Act (Northern Ireland) 2022 ile düzenlenir. Tek bir evlat edinme biçimi vardır: adoption order ebeveyn sorumluluğunu tamamen ve kalıcı olarak devreder. Başvuranlar evli, hayat ortaklığında, birlikte yaşayan ya da bekâr olabilir; üst yaş sınırı yoktur, yalnızca çocukla orantılı sağlık ve enerji beklenir.

İngiliz sistemi zaten koruma altındaki çocuklar etrafında kurulmuştur. Büyük çoğunluk eve güvenle dönemedikleri için verilen bir placement order sonrasında yerleştirilir; bu, öz ebeveynlerin genellikle rıza göstermediği ve mahkemenin bu rızadan vazgeçtiği anlamına gelir. Bu her şeyi şekillendirir: çocuklar evlat edinenlerin beklediğinden ortalama daha büyüktür, çoğunun kardeşi vardır ve çoğu ihmal ya da doğum öncesi alkol-madde maruziyetinin etkilerini taşır.

2005'te getirilen special guardianship evlat edinmeden hızlı büyüdü. Bakıcıya — çok sık bir anneanne ya da teyzeye — yasal soybağını korurken günlük ebeveyn sorumluluğu verir ve bir destek paketiyle gelir. Akraba durumlarında artık varsayılan yoldur ve mahkemeler neden yerine evlat edinme istendiğini sorar.

Evlat edinme sonrası ilişki değişti. Tam kapanma artık norm değil: pek çok yerleştirme ajans aracılığıyla mektup teması içerir ve politika açıkça daha açık düzenlemelere kayıyor; çünkü evlat edinilen gençler plan ne derse desin öz ailelerini sosyal medyada buluyor.

Birleşik Krallık'ta yaşayan Türk vatandaşlarının Türkiye'den çocuk evlat edinmesi Lahey Sözleşmesi'ne göre ülkeler arası evlat edinmedir: Birleşik Krallık'ta home study, Department for Education ücreti, Türk tarafında merkezî makam olarak Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Türkiye'de yaşayan ailelere öncelik verilir ve akraba çocuğu bile aynı iki taraflı usulden geçer; Türkiye'deki bir mahkemeden alınan evlat edinme kararı Birleşik Krallık'ta ancak Lahey usulü izlenmişse otomatik tanınır.

Temel noktalar

Uygulamada

• Yerel yönetimin evlat edinme servisine ya da gönüllü bir evlat edinme ajansına başvurun ve bilgilendirme etkinliğine katılın.
• Birinci aşamayı tamamlayın: kontroller, referanslar, sağlık raporu, DBS (sabıka kaydı) ve hazırlık eğitimi — genellikle iki ay; Türk vatandaşları Türkiye'den adli sicil kaydı da sunar.
• İkinci aşamayı tamamlayın: home study ve Prospective Adopter's Report, sonra ajansın evlat edinme panelince onay — genellikle dört ay.
• Ajans ya da ulusal kayıt aracılığıyla bir çocukla eşleştirilin, sonra eşleştirme paneli ve tanışma.
• Çocuk gereken süre boyunca sizinle yaşadıktan sonra aile mahkemesinden adoption order isteyin.
• Karardan sonra çocuğu Londra Başkonsolosluğu'na bildirin: Türk vatandaşlığı ve nüfus kaydı için tescil gerekir; İngiliz tam evlat edinmesi Türk hukukunda da evlat edinme olarak tanınır.

Maliyet ve karşılanma

Yerel yönetim aracılığıyla yurt içi evlat edinme başvurana ücretsizdir; evlat edinenler terapötik destek için Adoption Support Fund'a hak kazanabilir. Ülkeler arası evlat edinme, home study ücreti, Department for Education ücretleri, tercüme ve seyahat dahil 9 000–25 000 sterlin tutar. Yasal evlat edinme izni ve ödeneği annelik iznini yansıtır: 52 haftaya kadar, 39'u ücretli.

Nereye başvurulur

• Bölgenizdeki yerel yönetim evlat edinme servisi.
• Ofsted'e ya da İskoçya'da Care Inspectorate'e kayıtlı gönüllü evlat edinme ajansları.
• Adoption UK — karar öncesi ve sonrası destek.
• CoramBAAF — rehberlik ve araştırma.
• Intercountry Adoption Centre ve Department for Education ülkeler arası evlat edinme ekibi.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• GOV.UK — child adoption — evlat edinme aşamaları, kimler evlat edinebilir, ülkeler arası evlat edinme
• legislation.gov.uk — yasaların kabul edilmiş ve güncellenmiş metinleri
• Adoption UK — evlat edinen ailelere destek

Genel makale: Evlat edinme

Üremeye yardımcı tedavi

HFEA her kliniğe lisans verir ve sonuçlarını yayımlar; bağışçı anonimliği Nisan 2005'ten sonraki bağışlar için sona erdi ve bağışla doğan ilk yetişkinler 2023'te kimlik bilgisi isteyebildi.

Tüm ayrıntılar: Üremeye yardımcı tedavi

Çocukların velayeti

İngiltere'de finanse edilen saatler dokuz aylıktan itibaren çalışan ebeveynlere kademeli olarak genişletildi, yanında Tax-Free Childcare; İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'nın kendi programları var. Oturma izinli Türk aileler İngilizlerle aynı haklara sahip.

Birleşik Krallık'ta çocuk bakımı finanse edilen saatleri, bir vergi desteğini ve gelire bağlı yardımı birleştirir. İngiltere'de finanse edilen erken eğitim, üç ve dört yaşındakiler için uzun süredir var olan genel hakkın üstüne, dokuz aylıktan itibaren çalışan ebeveynlere kademeli olarak genişletildi (Eylül 2025'ten beri haftada 30 saat). Tax-Free Childcare yatırılan her 8 sterline 2 sterlin ekler, çocuk başına yılda 2 000 sterline kadar. Universal Credit düşük gelirli çalışan hanelerde masrafın büyük kısmını karşılar. İskoçya üç ve dört yaşındakiler ile uygun iki yaşındakiler için 1 140 saat finanse eder; Galler ve Kuzey İrlanda'nın ayrı programları vardır.

Finanse edilen saatler ücretsiz saatler değildir. Kurumlar sık sık sarf malzemesi, yemek ve hak dışındaki saatler için ücret alır; ücretsiz diye ilan edilen bir yer önemli bir aylık fatura getirebilir. Kabul etmeden önce tam ücret politikasını yazılı isteyin.

Asıl sorun bulunabilirlik oldu. Hakların genişletilmesi talebi artırırken kreşler personel bulmakta zorlanıyor; pek çok bölgede soru yerin kaça olduğu değil, istediğiniz saatlerde var olup olmadığı.

Ortak dadı (nanny share) Birleşik Krallık'ta en az kullanılan seçenektir. İki aile bir dadıyı iki evde ya da birinde çalıştırır; aile başına maliyet childminder düzeyine yaklaşır ve ev bakımının esnekliği korunur. İş sözleşmesinin yanında iki aile arasında yazılı anlaşma gerektirir.

Finanse edilen saatler ve Universal Credit hakkı göçmenlik statüsüne bağlıdır: süresiz oturma izni ya da kamu fonlarına erişim kısıtı (no recourse to public funds) olmayan vize sahibi Türk aileler İngilizlerle eşit yararlanır; NRPF kaydı olan vizelerde Universal Credit alınamaz ama üç-dört yaş için 15 saatlik genel hak herkese açıktır.

Temel noktalar

İngiltere	Finanse edilen saatler dokuz aylıktan itibaren çalışan ebeveynlere kademeli olarak genişletildi
İskoçya	3 ve 4 yaşındakiler ile uygun 2 yaşındakiler için yılda 1 140 finanse edilen saat
Tax-Free Childcare	Yatırılan her 8 sterline 2 sterlin, çocuk başına yılda 2 000 sterline kadar
Universal Credit	Uygun çalışan hanelerde bakım masrafının yüzde 85'ine kadar
Denetim	İngiltere'de Ofsted; İskoçya'da Care Inspectorate; Galler'de CIW
Seçenekler	Kreş (nursery), kayıtlı childminder, dadı ya da ortak dadı
Göçmenlik statüsü	NRPF kısıtı olan vizelerde Universal Credit yok; 3–4 yaş genel hakkı herkese açık

Uygulamada

• Hakkınızı hükûmetin çocuk bakımı hesaplayıcısında kontrol edin: programlar birbirini etkiler ve her zaman birleştirilemez.
• Finanse edilen saat kodunu yere ihtiyaç duyduğunuz dönemden bir dönem önce alın — kurumlar kod olmadan yer tutmaz.
• Universal Credit almıyorsanız Tax-Free Childcare hesabı açın; ikisi birlikte kullanılamaz.
• Birkaç kuruma kayıt yaptırın; şehirlerde bekleme listeleri hamilelikte başlar.
• Ofsted raporlarını inceleyin ve planlı gezi yerine sabah bırakma saatinde ziyaret edin.
• Türkçe hafta sonu okulları (Londra ve çevresinde çok sayıda) hafta içi bakımın yerini tutmaz ama dili korur; Kuzey Londra'da Türkçe konuşan personeli olan birkaç kreş vardır.

Maliyet ve karşılanma

İki yaş altı bir çocuk için tam zamanlı kreş yeri yılda yaklaşık 14 000–20 000 sterlin, Londra'da çok daha fazla. Kayıtlı childminder genellikle daha ucuz, dadı iki aile arasında paylaşılmazsa daha pahalıdır. Finanse edilen saatler, Tax-Free Childcare ve Universal Credit bu rakamları önemli ölçüde değiştirir ve hesaplayıcı karşılaştırmanın tek güvenilir yoludur.

Nereye başvurulur

• Childcare Choices — haklar ve kodlar için hükûmet portalı.
• Yerel yönetimin Family Information Service'i — kayıtlı kurumların listesi.
• Ofsted, Care Inspectorate ya da Care Inspectorate Wales — denetim raporları.
• Childcare.co.uk ve Koru Kids — childminder ve dadılar.
• Citizens Advice — Universal Credit bakım talepleri için yardım.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• GOV.UK — kamu hizmetleri ve haklar için resmî portal
• legislation.gov.uk — yasaların kabul edilmiş ve güncellenmiş metinleri
• Childcare Choices — hükûmet portalı: haklar, kodlar ve hesaplayıcı

Genel makale: Çocukların velayeti

Miras

İngiltere ve Galler neredeyse tam vasiyet serbestisi tanır, aile talepleriyle düzeltilir; İskoçya eş ve çocuklar için taşınır malvarlığında „legal rights” korur. Türkiye'deki mallar için ayrı bir Türk miras süreci gerekir.

İngiltere ve Galler'de saklı pay yoktur: malvarlığınızı dilediğinize bırakabilirsiniz. Düzeltici, Inheritance (Provision for Family and Dependants) Act 1975'tir: eş, eski eş, çocuk, iki yıllık birlikte yaşayan ya da bakmakla yükümlü olunan kişi mahkemeden makul malî geçim isteyebilir. İskoçya farklıdır: hayatta kalan eş ve çocukların taşınır malvarlığı üzerinde vasiyetle kaldırılamayan legal rights'ı vardır. Kuzey İrlanda kendi yasasına tabidir. Vasiyetsiz mirasta eş, yasal bir pay (statutory legacy) artı kalanın bir kısmını alır.

Çiftler için en zararlı kural: İngiltere ve Galler'de evlilik, vasiyet o evlilik düşünülerek yapıldığını belirtmedikçe önceki vasiyeti geçersiz kılar. Pek çok kişi yeniden evlenir ve farkında olmadan vasiyetsiz ölür.

1975 Yasası saklı payın pratik ikamesidir ve bir formalite değildir: mahkemeler birlikte yaşayanlara ve ihtiyaç içindeki yetişkin çocuklara önemli tutarlar vermiştir. Probate kararından itibaren altı aylık süre katıdır ve sık kaçırılır.

İskoçya'nın legal rights kuralı, İngiliz kurallarının tüm Birleşik Krallık'ta geçerli olduğunu sanan aileleri şaşırtır. Eş ve çocuklar taşınır malvarlığından — banka hesapları, yatırımlar, kişisel eşyalar — vasiyete bakılmaksızın sabit pay isteyebilir; araziden değil.

İngiltere'de yerleşik Türk vatandaşı, İngiltere'deki taşınır ve taşınmazları bakımından İngiliz hukukuna göre miras bırakır; Türkiye'deki daire pratikte Türk mahkemesine ve Türk hukukuna (çocuklar ve eş için saklı payla) tabidir. İngiliz grant of probate Türkiye'de işlemez, Türk mirasçılık belgesi de Birleşik Krallık'ta — iki ayrı süreç gerekir.

Temel noktalar

Yasalar	Wills Act 1837; Administration of Estates Act 1925; Inheritance (Provision for Family and Dependants) Act 1975
İngiltere ve Galler	Aile taleplerine tabi vasiyet serbestisi
İskoçya	Eş ve çocukların taşınır malvarlığında legal rights'ı
Vasiyetsiz miras	Eşe yasal pay (322 000 sterlin), sonra kalanın yarısı; diğer yarısı çocuklara
Birlikte yaşayanlar	Vasiyetsiz mirasta mirasçı değil; iki yıl sonra 1975 Yasası uyarınca talep edebilir
Veraset vergisi	325 000 sterlin vergisiz dilim artı 175 000 konut dilimi, eş muafiyeti, üzerinde yüzde 40
Türk-İngiliz miras	İki ayrı süreç: Birleşik Krallık'ta probate, Türkiye'de sulh hukuk mahkemesi ya da noterden mirasçılık belgesi

Uygulamada

• Vasiyeti bulun ve kayıtlı olup olmadığını kontrol edin; grant of probate, vasiyet yoksa letters of administration için başvurun.
• Ölümden önceki yedi yıl içindeki bağışlar dahil malvarlığını değerleyin.
• HMRC'ye bildirin ve karar verilmeden önce veraset vergisini ödeyin.
• Varlıkları toplayın, borçları ödeyin ve ancak ondan sonra dağıtın.
• Aile talebi için karar tarihinden itibaren altı aylık süreye dikkat edin.
• Türk vatandaşının ölümünü Londra Başkonsolosluğu'na bildirin (nüfus kaydı) ve Türkiye'deki mallar için Türk mahkemesinden mirasçılık belgesi ile veraset ve intikal vergisi beyanı sürecini başlatın.

Maliyet ve karşılanma

Probate başvuru ücreti sabittir (273 sterlin), çok küçük miraslarda ücret yoktur. Avukatlar tam yönetim için genellikle mirasın yüzde 1–5'ini alır. Veraset vergisi vergisiz dilim üzerinde yüzde 40'tır; eşler ve hayat ortakları arasındaki geçişler tam muaftır, ev doğrudan altsoya geçerse ek dilim uygulanır.

Nereye başvurulur

• HM Courts and Tribunals Service — probate başvuruları.
• HMRC veraset vergisi yardım hattı ve formları.
• Certainty, the National Will Register — vasiyet kaydı.
• Citizens Advice — ücretsiz ilk rehberlik.
• Çekişmeli ya da sınır ötesi miraslarda probate uzmanı avukat; Londra'da Türkçe konuşan bürolar.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• GOV.UK — vasiyet, probate ve miras
• legislation.gov.uk — yasaların kabul edilmiş ve güncellenmiş metinleri
• HMRC — Inheritance Tax — dilimler ve formlar

Genel makale: Miras