Çocuklar, aile ve miras — Bulgaristan

Evlat edinme

Bulgaristan'da yalnızca 18 yaşından küçükler evlat edinilir ve evlat edinen çocuktan en az 15, en fazla 50 yaş büyük olmalıdır. Tam evlat edinmede aday Aralık 2023'ten beri elektronik bir sisteme kaydolur, Sosyal Yardım Müdürlüğü'nün incelemesinden geçer ve kararı il mahkemesi verir. Türk vatandaşı evlat edinen için Türk Medeni Kanunu'nun koşulları da aranır.

Tüm ayrıntılar: Evlat edinme

Üremeye yardımcı tedavi

Bulgaristan'da üremeye yardımcı tedavi evlilik şartına bağlı değildir; sperm ve yumurta bağışı yasaldır, bağışçıya yalnızca makul masrafları karşılanabilir ve bağış kural olarak anonimdir, taşıyıcı annelik ise yasaktır. Devletin Yardımcı Üreme Merkezi, 43 yaşını doldurmamış Bulgar vatandaşı ya da daimî oturumlu kadınlara dört denemeye kadar, deneme başına 3 067,75 avroya kadar ödeme yapar; bağışlı tedavileri karşılamaz.

Tüm ayrıntılar: Üremeye yardımcı tedavi

Çocukların velayeti

Aile Kanunu'na göre velayet iki ebeveynindir ve evli olmasalar da hak ve yükümlülükleri eşittir (m. 122); anlaşmazlıkta arabulucuya ya da çocuğun adresindeki bölge mahkemesine gidilir (m. 123). Ayrılan ebeveynler çocuğun yaşayacağı yer, velayet, yurt dışı seyahat, kişisel ilişki ve nafaka konusunda anlaşıp anlaşmayı mahkemeye onaylatabilir; onaylanan anlaşma icra edilebilir (m. 127). Anlaşma yoksa mahkeme çocuğun üstün yararına göre karar verir: ebeveynlerin eğitici nitelikleri, şimdiye kadarki bakım, çocuğun bağlılığı ve yaşı, yakınların desteği ve maddî imkânlar tartılır (m. 59/6). İki ebeveyn de istiyorsa ve çocuğun yararınaysa mahkeme ortak velayete karar verir ve her ebeveynin somut görevlerini belirler (m. 59/3). 10 yaşını dolduran çocuk dinlenir (Çocuk Koruma Kanunu m. 15) ve Sosyal Yardım Müdürlüğü (дирекция „Социално подпомагане”) görüş verir. Çocuk nafakası boşanma öncesi yaşam düzeyini korumalı ve asgari ücretin dörtte birinden az olmamalıdır (m. 59/7, 142); düzenli öğrenim gören ergin çocuğa lisede 20, yükseköğretimde 25 yaşına kadar ödenir (m. 144).

Aralık 2025 reformu yabancılaştırıcı davranışı (отчуждаващо поведение) da düzenledi: bir ebeveynin çocuğu ötekinden uzaklaştırdığına dair belirti varsa mahkeme psikolog bilirkişiyi dinler, ebeveyne uyması zorunlu davranışlar yükler ve gerekirse görüşmeleri psikolog ya da sosyal çalışmacı gözetiminde yaptırır (m. 59/8, 59/10). Kararı icra memuru (съдебен изпълнител) Sosyal Yardım Müdürlüğü'nün ve gerekirse polisin yardımıyla uygular (Hukuk Usulü Kanunu, ГПК m. 528); kararın uygulanmasını engellemek suçtur (Ceza Kanunu m. 182/2).

Diaspora ailelerinde asıl sorun taşınmadır. Çocuğun yaşam merkezini değiştiren taşınma, mahkeme kararı olsa bile iki ebeveynin rızasını gerektirir (m. 126/1); rızasız başka şehre ya da yurt dışına taşınma kişisel ilişki düzeninin değiştirilmesi sebebidir (m. 59/11). Ebeveynlerinin seyahat izni olmayan çocuğun ülkeden çıkışına izin verilmeyebilir (Kimlik Belgeleri Kanunu m. 76/9); kaçırma riskinde bölge mahkemesi bir yıla kadar çıkış yasağı koyar ve Schengen Bilgi Sistemi'ne kayıt girilir (m. 127b). 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi Türkiye ile Bulgaristan arasında 1 Haziran 2004'ten beri yürürlüktedir. İki ülke 1996 Lahey Çocukların Korunması Sözleşmesi'ne de taraftır (Bulgaristan 2007, Türkiye 2017'den beri): çocuğun mutat meskeni ülkesinde verilen velayet kararı öteki ülkede kural olarak kendiliğinden tanınır, zorla icrası için orada icra edilebilirlik kararı gerekir.

Temel noktalar

Uygulamada

• Ayrılırken yazılı bir ebeveynlik anlaşması yapın: çocuğun yaşayacağı yer, hafta sonları, bayramlar, Türkiye'deki aileye yaz ziyaretleri, görüntülü görüşmeler, nafaka ve yurt dışı seyahat izni; bölge mahkemesine onaylatın.
• Velayet ve nafaka davalarında mahkeme, uyuşmazlığı uygun görürse tarafları arabuluculuk bilgilendirme toplantısına katılmakla yükümlü kılar; şiddet delili varsa bu yükümlülük yoktur ve aile içi şiddette arabulucuya gidilmez (ГПК m. 140a, Aile Kanunu m. 127/2).
• Çocukla Türkiye'ye tatile gitmeden önce öteki ebeveynin seyahat iznini noter onaylı beyanla alın ya da anlaşmaya yazın; izin yoksa sınırda çıkış reddedilebilir.
• Çocuk rızanız olmadan Türkiye'de alıkonursa hemen Bulgar Adalet Bakanlığı'na Lahey başvurusu yapın: bir yıl geçer ve çocuk yeni çevresine uyum sağlarsa iade reddedilebilir (Lahey m. 12).

Maliyet ve karşılanma

Nafaka davaları harçsızdır; yeterli geliri olmadığı mahkemece kabul edilenler diğer davalarda da harç ve masraftan muaftır (ГПК m. 83). Mahkemenin yönlendirdiği bilgilendirme toplantısı mahkeme bütçesinden karşılanır, mazeretsiz gelmeyen taraf bir saatlik ücreti öder (ГПК m. 78a).

Nereye başvurulur

• Çocuğun adresindeki bölge mahkemesi (районен съд): velayet, kişisel ilişki, nafaka, seyahat izni, çıkış yasağı.
• Sosyal Yardım Müdürlüğü: sosyal inceleme, çocuğun dinlenmesi, gözetimli görüşme.
• Bulgar Adalet Bakanlığı (Министерство на правосъдието): Lahey 1980 ve uluslararası nafaka merkezî makamı.
• Devlet Çocuk Koruma Ajansı'nın çocuk hattı 116 111, ücretsiz, 7/24.
• Türkiye'de aile mahkemesi ve Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve AB Genel Müdürlüğü: tanıma ve iade başvuruları.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Semeen Kodeks — Bulgar Aile Kanunu (lex.bg) — m. 59, 122–127b, 142–149
• Zakon za zakrila na deteto — Çocuk Koruma Kanunu (lex.bg) — m. 15
• Lahey Konferansı — 1980 Sözleşmesi — Türkiye: 1 Haziran 2004
• Bulgar Resmî Gazetesi — asgari ücret kararnamesi — 620,20 avro

Genel makale: Çocukların velayeti

Miras

Vasiyet yoksa sağ kalan eş Bulgaristan'da her çocuk kadar pay alır; çocuk yoksa anne-baba ya da kardeşlerle birlikte mirasın yarısını, evlilik on yılı aşmışsa üçte ikisini alır. Çocukların, eşin ve anne-babanın saklı payı vardır, mirasçılık belgesi belediyeden alınır ve eş ile altsoy-üstsoy miras vergisi ödemez. Yalnızca Türk vatandaşı olan, yani AB vatandaşlığı da bulunmayan mirasçı araziyi yalnızca yasal mirasçılık yoluyla edinebilir.

Tüm ayrıntılar: Miras