Şiddet ve rıza — Bulgaristan

Rıza ve cinsel rüşt yaşı

Cinsel suçlar 1968 tarihli Ceza Kanunu'nun (Nakazatelen kodeks, Наказателен кодекс) 149. ve devamı maddelerinde düzenlenir. 17 Mart 2026'da yayımlanan değişiklik (Bulgar Resmî Gazetesi, sayı 27/2026) koruma yaşını 14'ten 16'ya çıkardı: 16 yaşını doldurmamış kişiyle cinsel ilişki (m. 151) ve cinsel istek tatmini amaçlı eylemler (bludstvo, блудство, m. 149) suçtur; tecavüzün ağırlaştırılmış hâlinde (m. 152/4) ve ilgili diğer maddelerde de sınır 16'dır. Tecavüz (iznasilvane, изнасилване, m. 152), kendini savunamayan ve rıza vermeyen bir kadınla, zor ya da tehditle veya onu çaresiz duruma sokarak kurulan cinsel ilişkidir; temel ceza iki ila sekiz yıl, ağırlaştırılmış hâllerde yirmi yıla kadar hapistir. Yasa zorlamaya dayalı tanımı korur; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 4 Aralık 2003 tarihli M.C./Bulgaristan kararında her durumda fiziksel direniş arayan katı yaklaşımın Sözleşme'nin 3. ve 8. maddelerini ihlal ettiğine, rızasız her cinsel eylemin etkili biçimde kovuşturulması gerektiğine hükmetti. Hükümde eşler için istisna yoktur; eşin cinsel şiddeti aynı zamanda aile içi şiddettir (Aile İçi Şiddete Karşı Koruma Kanunu m. 2). Bulgarca bilmeyen kişi ceza muhakemesinde ana dilini kullanır ve kendisine tercüman atanır (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 21/2).

Türk Ceza Kanunu'nda 15 yaşını doldurmamış çocukla her cinsel eylem istismardır (TCK 103), 15–18 yaş arasındaki çocukla rızalı ilişki şikâyete bağlı suçtur (TCK 104); fiilî sınır 18'dir. Bulgaristan'da 16 yaşını dolduran kişinin rızası geçerlidir, bu yaşın altında rıza suçu ortadan kaldırmaz. Değişiklik yaşıtlar için istisna öngörmediğinden basında eleştirildi: 14 ve 15 yaşındaki iki gencin ilişkisi bile teorik olarak ceza hukukuna girebilir. Evlenme yaşı Aralık 2023'ten beri istisnasız 18'dir; zorla evlendirme ayrı bir suçtur.

Bulgaristan'da işlenen fiile Bulgar hukuku uygulanır; mağdur Türkiye'de yaşasa da şikâyet Bulgar polisine ya da savcılığına yapılır. Türkiye'de eşe karşı cinsel saldırı şikâyete bağlıdır; Bulgaristan'da eşin cinsel şiddetine uğrayan mağdur ayrıca bölge mahkemesinden koruma kararı isteyebilir. Mağdur ceza davasına katılıp tazminat isteyebilir; geliri yetersizse Ulusal Adlî Yardım Bürosu ücretsiz yardım eder, Suç Mağdurlarına Yardım ve Tazminat Ulusal Konseyi (Национален съвет за подпомагане и компенсация на пострадали от престъпления) psikolojik danışma ve ağır suçlarda devlet tazminatı sağlar.

Temel noktalar

Uygulamada

• Saldırıdan sonra güvenli bir yere gidin, 112'yi arayın ve mümkünse yıkanmadan hastanenin acil servisine başvurun; acil doğum kontrolü ve enfeksiyonlara karşı koruyucu tedavi zamana bağlıdır.
• İzleri belgeletin: aile içi şiddette her hekim, mağdurun isteğiyle bulguları yazılı belgelemek zorundadır (Aile İçi Şiddete Karşı Koruma Kanunu m. 4/4); delil değeri yüksek raporu (съдебномедицинско удостоверение) adlî tıp uzmanı düzenler.
• Şikâyeti polise ya da savcılığa yapın ve ifade için Türkçe tercüman isteyin.
• Ücretsiz hukukî yardım için Ulusal Adlî Yardım Bürosu'nu (0700 18 250), mağdur bir çocuksa 116 111 çocuk hattını arayın.

Maliyet ve karşılanma

Şikâyet, ulusal yardım hattı ve çocuk hattı ücretsizdir. Geliri yetersiz mağdurlara Ulusal Adlî Yardım Bürosu ücretsiz hukukî yardım sağlar; Suç Mağdurlarına Yardım ve Tazminat Ulusal Konseyi psikolojik danışma ve ağır suçlarda devlet tazminatı verir.

Nereye başvurulur

• Acil yardım 112: polis ve ambulans.
• Şiddet mağdurları için ulusal yardım hattı 0800 18 676: ücretsiz, 7/24.
• Ulusal Adlî Yardım Bürosu (Национално бюро за правна помощ): 0700 18 250, hafta içi 9.00–17.00.
• Hastanelerin acil servisleri ve adlî tıp bölümleri: muayene ve rapor.
• T.C. Sofya Büyükelçiliği, Filibe ve Burgaz Başkonsoloslukları: Türk vatandaşlarına konsolosluk yardımı.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Bulgar Resmî Gazetesi, sayı 27/2026 — Ceza Kanunu değişikliği — koruma yaşı 16
• Nakazatelen kodeks — Bulgar Ceza Kanunu (lex.bg) — m. 149–158a
• AİHM — M.C./Bulgaristan (39272/98), 4 Aralık 2003 — rıza ve direniş
• Sofya Şehir Savcılığı — şiddet mağdurlarına bilgi — yardım hatları
• Suç Mağdurlarına Yardım ve Tazminat Ulusal Konseyi — destek ve tazminat
• Mevzuat Bilgi Sistemi — TCK m. 102–105

Genel makale: Rıza ve cinsel rüşt yaşı

İlişkide şiddet

Bulgar Aile İçi Şiddete Karşı Koruma Kanunu eşleri, eski eşleri, birlikte yaşayan partnerleri ve en az 60 günlük yakın ilişkileri kapsar: bölge mahkemesi 3 ila 18 ay süreyle konuttan çıkarma, yaklaşma ve iletişim yasağı gibi önlemlere, doğrudan tehlikede 24 saat içinde karar verir. Başvuru olaydan itibaren üç ay içinde ve harçsızdır; kararı ihlal etmek suçtur. Yardım hattı 0800 18 676 ücretsiz ve 7/24 çalışır.

2005 tarihli Aile İçi Şiddete Karşı Koruma Kanunu (Zakon za zaştita ot domaşnoto nasilie, Закон за защита от домашното насилие) fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddeti ve kişisel özgürlüğün zorla kısıtlanmasını aile içi şiddet sayar; çocuğun gözü önünde uygulanan şiddet de psikolojik şiddettir (m. 2). Koruma eşe ve eski eşe, fiilî birliktelikteki ya da en az 60 gün süren yakın ilişkideki partnere, ortak çocuğun öteki ebeveynine ve akrabalara karşı tanınır (m. 3). Mahkeme failin ortak konuttan çıkarılmasına, mağdurun konutuna, iş yerine ve sosyal çevresine yaklaşma yasağına, her türlü iletişim yasağına, çocuğun geçici olarak mağdur ebeveynde kalmasına ve failin özel programlara katılmasına karar verebilir; bu önlemler 3 ila 18 ay sürer (m. 5). Başvuru, mağdurun adresinin bölge mahkemesine (районен съд) olaydan itibaren üç ay, bu objektif olarak imkânsızsa en geç altı ay içinde yapılır (m. 7, 10), harç alınmaz (m. 11). Doğrudan tehlikede mahkeme taraflar çağrılmadan 24 saat içinde acil koruma kararı (zapoved za nezabavna zaştita, заповед за незабавна защита) verir (m. 18). Karara uymamak suçtur: üç yıla kadar hapis ya da 5 000 levaya (yaklaşık 2 556 avro) kadar para cezası (Ceza Kanunu m. 296). Aile içi şiddet koşullarında işlenen yaralama, zorlama ve tehdit ağırlaştırılmış hâllerdir; Ağustos 2023'ten beri şiddetin „sistematik” olması aranmaz (Ceza Kanunu m. 93/31).

Kanun 2023'te köklü biçimde değişti: yakın ilişki kapsama alındı, başvuru süresi bir aydan üç aya çıktı, mahkemeler risk değerlendirmesi yapıyor (m. 15/4) ve Bakanlar Kurulu'na bağlı Aile İçi Şiddeti Önleme ve Koruma Ulusal Konseyi kuruldu; bu davalarda arabuluculuk uygulanmaz. Her hekim, mağdurun isteği üzerine yaralanmaları yazılı olarak belgelemek zorundadır (m. 4/4) ve uzman hizmetler 2024'ten beri mağdura anlayabileceği bir dilde bilgi verir (m. 6i).

İki ülke de İstanbul Sözleşmesi'nin dışındadır: Bulgaristan'da Anayasa Mahkemesi sözleşmeyi 2018'de Anayasa'ya uygun bulmadı ve sözleşme onaylanmadı; Türkiye 2021'de çekildi. Bulgaristan AB'nin 2024/1385 sayılı direktifini Haziran 2027'ye kadar aktarmak zorundadır. Bulgar koruma kararı Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz: fail Türkiye'deyse ya da mağdur Türkiye'ye taşınıyorsa koruma 6284 sayılı Kanun'a göre aile mahkemesinden ya da acil durumda kolluktan yeniden istenir; 6284 uyruk ayrımı yapmaz.

Bulgar vatandaşının aile üyesi olarak uzun süreli oturma hakkı alan Türk vatandaşı eş, evlilik sona erdiğinde çalışıyor ya da kendi işini yapıyor, sağlık sigortası ve geçim imkânı varsa ve örneğin evlilik sona ermeden önce aile içi şiddete uğramışsa bu hakkı korur (Yabancılar Kanunu m. 24/11).

Temel noktalar

Uygulamada

• Acil tehlikede ve karar ihlal edildiğinde 112'yi arayın.
• Yaralanmaları hemen bir hekime belgeletin; adlî tıp uzmanının raporu (съдебномедицинско удостоверение) mahkemede güçlü bir delildir.
• Koruma kararı için adresinizin bölge mahkemesine dilekçe verin; hayatınız tehlikedeyse acil koruma kararı da isteyin. Ücretsiz yardım için Ulusal Adlî Yardım Bürosu'nu (0700 18 250) arayın.
• Ayrılmadan önce güvenlik planı hazırlayın: kimlik, pasaport, çocukların belgeleri, biraz para ve yedek anahtar güvendiğiniz birinde dursun.

Maliyet ve karşılanma

Koruma kararı başvurusu harçsızdır; yardım hattı, 112 ve 116 111 çocuk hattı ücretsizdir. Ulusal Adlî Yardım Bürosu geliri yetersiz mağdurlara danışma ve dilekçe hazırlamada ücretsiz yardım eder; mahkeme de adlî yardım kararı verebilir.

Nereye başvurulur

• Acil yardım 112; şiddet mağdurları için ulusal yardım hattı 0800 18 676, ücretsiz, 7/24.
• Bölge mahkemesi (районен съд): koruma kararı ve acil koruma kararı.
• Ulusal Adlî Yardım Bürosu: 0700 18 250, hafta içi 9.00–17.00.
• Sosyal Yardım Müdürlüğü (дирекция „Социално подпомагане”): kriz merkezi, sığınak, çocuk koruma; çocuk hattı 116 111.
• T.C. Sofya Büyükelçiliği, Filibe ve Burgaz Başkonsoloslukları; Türkiye'de ALO 183 ve KADES.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Zakon za zaştita ot domaşnoto nasilie — Aile İçi Şiddete Karşı Koruma Kanunu (dela.bg) — m. 2–11, 18
• Sofya Şehir Savcılığı — aile içi şiddet mağdurlarına bilgi — yardım hatları, m. 296
• Nakazatelen kodeks — Bulgar Ceza Kanunu (lex.bg) — m. 93/31, 296
• Bulgar Resmî Gazetesi, sayı 74/2024 — uygulama yönetmeliği
• Zakon za çujdentsite — Bulgar Yabancılar Kanunu (ciela.net) — m. 24/11
• Bulgaristan Anayasa Mahkemesi — karar 13/2018 — İstanbul Sözleşmesi
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 6284 sayılı Kanun

Genel makale: İlişkide şiddet