Rıza ve cinsel rüşt yaşı
21 Mart 2022 tarihli, 1 Haziran 2022'de yürürlüğe giren kanun rızayı özgür iradeden kaynaklanan, koşullar içinde değerlendirilen gönüllü rıza olarak tanımladı; itiraz yokluğundan çıkarılamaz ve her an geri alınabilir. Kişi uyuyorsa, bilinçsizse, madde etkisindeyse ya da tehdit, şiddet, sürpriz veya zayıflığın kötüye kullanılması altındaysa rıza yoktur.
2022 reformu Belçika'yı AB'de olumlu rıza modeline (« evet evettir ») sahip ilk ülkelerden biri yaptı. Türkiye'de TCK m. 102 cinsel saldırıyı « rızaya aykırı » davranış olarak tanımlar ama ispat ve uygulama çoğunlukla direnç kanıtına dayanır. Yaş farkı önemlidir: Belçika'da 16, Türkiye'de 18 (TCK m. 104: 15–18 yaş arası şikâyete bağlı suç, 15 altı her hâlde suç, TCK m. 103). Belçika'da yasal olan 16–17 yaşındaki bir kişiyle ilişki, Türkiye'de tatilde sürdürülürse şikâyet üzerine suçtur — Türk vatandaşları için Türkiye'de yurt dışında işlenen suçlar da yargılanabilir (TCK m. 11).
Belçika reformu yetişkin seks işçiliğini de suç olmaktan çıkardı (Avrupa'da ilk ülke, 2022) ve 2024 kanunuyla seks işçileri için iş sözleşmesi düzenledi.
10 hastanedeki Cinsel Şiddet Mağdurları Bakım Merkezleri (CPVS/ZSG) şikâyet zorunluluğu olmadan 24 saat kabul eder — sigortasız Türk kadınları da.
Temel noktalar
| Metin | Ceza Kanunu m. 417/5 vd. (21 Mart 2022 tarihli kanun) |
|---|---|
| Rıza tanımı | Gönüllü, geri alınabilir, itiraz yokluğundan çıkarılamaz |
| Rıza yaşı | 16; 14–16 yaş arasında 3 yıla kadar yaş farkı ve otorite ilişkisi yoksa mümkün |
| Cinsel saldırı (viol) | Rızasız penetrasyon: 10–15 yıl hapis, ağırlaştırıcı hâllerde daha fazla |
| Cinsel bütünlüğe saldırı | Rızasız her cinsel eylem: 5 yıla kadar |
| Röntgencilik ve yayma | Ayrı suçlar, mahrem görüntülerin rızasız paylaşımı dahil |
| Zamanaşımı | 2019'dan beri küçüklere karşı cinsel suçlarda kaldırıldı |
 Türkiye | Rıza yaşı 18 (15–18 şikâyete bağlı); TCK m. 102–104 |
Uygulamada
- Saldırı sonrası: hastanelerdeki CPVS/ZSG (Brüksel, Gent, Liège, Anvers, Charleroi, Leuven, Namur, Roeselare, Genk, Arlon) — muayene, delil tespiti, destek, şikâyet zorunluluğu yok.
- Polise (101) ya da savcılığa şikâyet; saklanan delillerle sonradan da yapılabilir.
- « Pro deo » adlî yardım ve bilgi ile Mağdurlara Yardım Komisyonu'ndan tazminat hakkıyla mağdur statüsü.
- Türk vatandaşı polis ve mahkemede tercüman isteyebilir — bu AB hukukudur (2012/29 direktifi).
- Sigortasız mağdur: CPVS'de bakım ücretsiz.
- Türk kökenli mağdurlar için aile ve topluluk baskısı bilinir: CPVS ve dernekler (Garance, Ella vzw) tam gizlilik sağlar; kimse aileye bilgi vermez.
Maliyet ve karşılanma
CPVS'de bakım ücretsiz; ceza yargılaması mağdur için masrafsız; gelire göre « pro deo » avukat; Kasıtlı Şiddet Mağdurlarına Malî Yardım Komisyonu 125 000 avroya kadar öder.
Son değişiklikler
Rıza reformu Haziran 2022'den beri yürürlükte; CPVS ağının 10 merkeze genişletilmesi (2024); 2024 seks işçiliği kanunu.
Nereye başvurulur
- CPVS / ZSG — Centres de prise en charge des violences sexuelles.
- Polis: 101 (acil), 112.
- SOS Viol (02 534 36 36) ve nupraatikerover.be (1712).
- Mağdurlara malî yardım Komisyonu — tazminat.
- Ella vzw (Brüksel) — göçmen kökenli kadınlar için Türkçe konuşan danışmanlık.
Bilmekte fayda var
Rıza yaşı farkı: Belçika'da 16, Türkiye'de 18. Belçika'da 16–17 yaşındaki biriyle yasal ilişki Türkiye'de şikâyet üzerine suçtur (TCK m. 104) ve Türk vatandaşı Türkiye'de yargılanabilir. Ters yönde: Belçika'da 15 yaşındaki biriyle yetişkin ilişkisi suçtur — 14–16 istisnası yalnızca yaşıtlar (3 yıla kadar fark) içindir.
Sık sorulan sorular
Belçika'da rıza yaşı kaç?
16. 14 ile 16 yaş arasında yaş farkı üç yılı aşmıyorsa ve otorite ilişkisi yoksa eylem cezalandırılmaz. Türkiye'de sınır 18'dir (15–18 arası şikâyete bağlı) — Belçika'da Belçika hukuku geçerlidir, ancak Türk vatandaşı Türkiye'de de yargılanabilir.
CPVS ne sağlar?
Eğitimli adlî hemşire tarafından 24 saat tıbbî, psikolojik bakım ve delil tespiti, polise şikâyet zorunluluğu olmadan; deliller altı aya kadar saklanır, karar sonra verilebilir. Ücretsiz, sigortasız da.
Rıza geri alınabilir mi?
Evet, her an, eylem sırasında da — geri alındıktan sonra sürdürmek suçtur. Rıza sessizlikten, önceki ilişkilerden ya da evlilik bağından çıkarılmaz; evlilik içi cinsel saldırı Belçika'da 1989'dan, Türkiye'de 2005'ten beri suçtur.
Kaynaklar
- belgium.be — violences sexuelles — federal kamu hizmetlerinin resmî portalı
- Moniteur belge — loi du 21 mars 2022 — cinsel ceza hukuku reformu metni
- CPVS — violencessexuelles.be — cinsel şiddet mağdurları bakım merkezleri
İlişkide şiddet
Savcının 14 güne kadar koyduğu geçici konuttan uzaklaştırma, 1712 (Flandre) ve 0800 30 030 (Valonya-Brüksel) hatları, acilde 112. Belçika'daki Türk kadını Belçikalı kadınla aynı haklara, oturma izni koruması dahil, sahiptir.
15 Mayıs 2012 tarihli geçici konut yasağı kanunu Kral savcısına faili 14 gün konuttan uzaklaştırma yetkisi verir; aile mahkemesi üç aya kadar uzatabilir. Aile içi şiddet 1997'den beri ceza kanununda ağırlaştırıcı neden; aile mahkemesi mağdura konutun münhasır kullanımını verebilir. Ulusal eylem planı (NAP 2021–2025) federal, topluluk ve bölge servislerini koordine eder.
Belçika İstanbul Sözleşmesi'ni 2016'da onayladı; Türkiye 2021'de sözleşmeden çekildi, ancak 6284 sayılı Kanun yürürlüktedir. Olağanüstü karmaşık kurumsal yapı — federal polis ve mahkemeler, topluluk mağdur yardımı, bölgesel sığınma evleri — ilk teması en önemli kılar: Flandre'da 1712, Valonya-Brüksel Federasyonu'nda 0800 30 030, acilde 112.
Belçika'daki Türk kadını dil bilmeden polisi çağırabilir (112 İngilizce çalışır); mağdur yardım servisleri tercüman sağlar. Aile birleşimiyle gelen eş için en büyük korku oturma iznidir: Yabancılar Kanunu m. 11 § 2 ve m. 42quater § 4 uyarınca boşanma ya da ayrılık hâlinde aile içi şiddet kanıtlanırsa oturma izni geri alınmaz — polis raporu, hekim raporu ya da sığınma evi belgesi yeterlidir. Ayrıca 1/80 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı uyarınca bir yıl yasal çalışan Türk vatandaşı bağımsız oturma hakkı kazanır.
Belçika koruma kararları Türkiye'de kendiliğinden geçerli değildir (Türkiye 606/2013 tüzüğüne taraf değil); Türkiye'ye dönen mağdur 6284 sayılı Kanun uyarınca Türk aile mahkemesinden yeni tedbir kararı ister — Belçika kararının tercümesi delil olur.
Temel noktalar
| Geçici konut yasağı | Savcı kararıyla 14 gün, aile mahkemesince 3 aya kadar uzatılabilir |
|---|---|
| Ağırlaştırıcı neden | Partnere ya da eski partnere şiddet 1997'den beri cezaları artırır |
| Konut | Aile mahkemesi mağdura münhasır kullanım verebilir |
| Telefonlar | 1712 (Flandre), 0800 30 030 (Valonya-Brüksel), 112 acil |
| Sığınma evleri | Bölgesel ve topluluk, acil yerlerle; kadınlar ve çocuklar |
| Oturma izni | Aile birleşimiyle gelen eş: şiddet kanıtlanırsa izin korunur (m. 11 § 2, m. 42quater § 4); 1/80 sayılı Karar: çalışanlara bağımsız hak |
| Türkiye'de tanınma | Belçika kararı kendiliğinden geçerli değil; 6284 sayılı Kanun ile yeni tedbir |
| Family Justice Centers | Anvers, Limburg, Mechelen, Leuven, Gent: polis, savcılık, yardım tek yerde |
Uygulamada
- Acil tehlike: 112 ya da 101 (polis); polis geçici konut yasağı için savcıyı arayabilir.
- Aile hekiminden ya da acilden yaralanma raporu — dosya için.
- Polise şikâyet, tercüman isteyin; mağdurun kopya ve dava bilgisi hakkı vardır.
- Aile mahkemesine acil tedbir başvurusu: konut, çocuklar, yaklaşma yasağı; gelire göre ücretsiz « pro deo » avukat.
- Mağdur yardım servisiyle (services d'aide aux victimes / CAW) temas — destek, barınma, usuller.
- Çocuklarla Türkiye'ye gitmek diğer ebeveynin rızasını ya da mahkeme iznini gerektirir — şiddet durumunda da; aile mahkemesinden izin isteyin, yoksa çocukların dönüşü emredilebilir.
- Oturma izni kaygısı: ayrılıktan önce Yabancılar Dairesi'ne (Office des étrangers) şiddet belgeleriyle başvurun; kararsız kalmayın, ayrılık izni kaybettirmez.
- T.C. konsoloslukları aileyle temas, belgeler ve Türkçe konuşan avukat listesi konusunda yardım eder.
Maliyet ve karşılanma
Polis, savcılık, hekim raporu (mutualité ile), acil sığınma evi: ücretsiz. Düşük gelirde « pro deo » avukat. Kasıtlı Şiddet Mağdurlarına Malî Yardım Komisyonu tazminat öder.
Son değişiklikler
2023 kanunu « kadın cinayeti » (féminicide) kavramını Belçika hukukuna soktu (tanımlar, istatistik, koruma); Family Justice Centers'ın genişletilmesi; yeni NAP 2025–2029 hazırlanıyor.
Nereye başvurulur
- 1712 (Flandre, sohbet de) ve 0800 30 030 (Valonya-Brüksel) — yardım hatları.
- Polis: 101 / 112.
- CAW (Flandre) ve services d'aide aux victimes (Valonya-Brüksel) — mağdur yardımı.
- Family Justice Centers (Anvers, Gent, Leuven, Mechelen, Limburg).
- Ella vzw ve Garance — göçmen kökenli kadınlar, Türkçe danışmanlık.
- T.C. Brüksel ve Anvers Başkonsoloslukları — kriz durumunda vatandaşlara konsolosluk desteği.
Bilmekte fayda var
Diğer ebeveynin ya da Belçika mahkemesinin izni olmadan çocuklarla Türkiye'ye gitmek 1980 Lahey Sözleşmesi anlamında kaçırmadır — şiddet mağduru için de; Türkiye sözleşmeye taraftır ve Türk mahkemesi çocuk için ciddi risk kanıtlanmazsa dönüşü emreder. Önce aile mahkemesinde acil tedbir isteyin. Ve aile birleşimiyle gelen eş şiddet nedeniyle ayrılırsa oturma iznini kaybetmez — bu korku çoğu zaman failin baskı aracıdır.
Sık sorulan sorular
Aile birleşimiyle gelen Türk kadını şiddet uygulayan kocasından ayrılınca oturma iznini kaybeder mi?
Hayır. Yabancılar Kanunu (m. 11 § 2 ve m. 42quater § 4) aile içi şiddet mağduru eşin izninin geri alınmamasını öngörür; polis şikâyeti, hekim raporu ya da sığınma evi belgesi gibi kanıt gerekir. Bir yıl yasal çalışmış Türk vatandaşı ayrıca 1/80 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile bağımsız oturma hakkı kazanır. Yabancılar Dairesi'ne belgelerle başvurun.
Geçici konut yasağı nasıl işler?
Savcı bir günden diğerine faile 14 gün konutta bulunmayı ve mağdurla teması yasaklayabilir; aile mahkemesi 3 aya kadar uzatabilir. İhlal suçtur. Mağdur çocuklarla evde kalır.
Belçika yaklaşma yasağı Türkiye'de geçerli mi?
Kendiliğinden değil — Türkiye AB koruma tedbirleri tüzüğüne taraf değildir. Türkiye'ye dönen mağdur 6284 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesinden (ya da acilde kolluktan) yeni tedbir kararı ister; Belçika kararının yeminli tercümesi güçlü delildir ve karar genellikle aynı gün verilir.
Kaynaklar
- belgium.be — violences — federal kamu hizmetlerinin resmî portalı
- 1712.be — Flaman şiddet yardım hattı
- ecouteviolencesconjugales.be — Valonya-Brüksel Federasyonu 0800 30 030 hattı
- T.C. Brüksel Büyükelçiliği — konsolosluk yardımı — kriz durumunda vatandaşlara destek