Toestemming en seksuele meerderjarigheid
De wet van 21 maart 2022 herschreef Boek II, titel VIII van het Strafwetboek, overgenomen in het nieuwe Strafwetboek dat op 8 april 2026 in werking trad. Toestemming veronderstelt dat ze vrij is gegeven, kan op elk moment worden ingetrokken, en ontbreekt bij geweld, dwang, verrassing, misbruik van een kwetsbare toestand — slaap, dronkenschap, verdoving — of bij een kind onder 16 jaar; tussen 14 en 16 jaar wordt toestemming aanvaard als het leeftijdsverschil hoogstens drie jaar is en er geen gezagsverhouding is. Verkrachting is elke seksuele penetratie zonder toestemming (tot 15 jaar opsluiting, meer bij verzwarende omstandigheden), aanranding elke andere handeling. De wet stelt voyeurisme, het verspreiden van intieme beelden zonder toestemming en het aanzetten van minderjarigen tot seksuele handelingen strafbaar, en decriminaliseerde het sekswerk voor volwassenen. Zedenmisdrijven tegen minderjarigen verjaren niet sinds 2019. De tien Zorgcentra na Seksueel Geweld (ZSG) — Gent, Antwerpen, Leuven, Roeselare, Genk, Brussel, Luik, Charleroi, Namen, Aarlen — bieden 24 uur per dag medische, forensische, psychologische en politionele hulp onder één dak; 1712 is de Vlaamse hulplijn voor geweld en misbruik.
De kernpunten
| Toestemming | Centraal sinds 1 juni 2022; vrij, intrekbaar, afwezig bij slaap, dronkenschap, dwang of kwetsbaarheid |
|---|---|
| Seksuele meerderjarigheid | 16 jaar; 14-16 met leeftijdsverschil van hoogstens 3 jaar en zonder gezagsverhouding |
| Straffen | Verkrachting tot 15 jaar opsluiting; zwaarder bij minderjarigen, groep, wapen of verwantschap |
| Verjaring | Geen voor zedenmisdrijven tegen minderjarigen (sinds 2019) |
| Hulp | Tien Zorgcentra na Seksueel Geweld, 24/7; hulplijn 1712; nupraatikerover.be voor jongeren |
| Sekswerk | Gedecriminaliseerd voor volwassenen in 2022; arbeidsrecht voor sekswerkers sinds december 2024 |
In de praktijk
- Ga zo snel mogelijk naar een Zorgcentrum na Seksueel Geweld, ook zonder afspraak en zonder beslissing over een klacht: de sporen kunnen tot zeven dagen worden bewaard, de zorg is gratis, en een gespecialiseerde inspecteur kan ter plaatse de klacht opnemen.
- Een klacht kan bij elke politiedienst worden ingediend; vraag naar een inspecteur die gespecialiseerd is in zedenzaken en naar een verhoor in een aangepaste ruimte. Slachtoffers kunnen zich burgerlijke partij stellen en hebben recht op een advocaat via de juridische bijstand.
- Bij het verspreiden van intieme beelden: het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen helpt bij de klacht en de verwijdering; de platformen moeten de beelden na melding weghalen.
- Jongeren en ouders vinden op nupraatikerover.be en bij het JAC een vertrouwelijk gesprek; de leeftijdsregel van 14-16 jaar sluit relaties tussen leeftijdsgenoten uit van vervolging, niet relaties met een volwassene.
Kosten en vergoeding
De zorg in de ZSG, de klacht en de bijstand van 1712 zijn gratis; de advocaat van het slachtoffer wordt bij lage inkomens door de juridische tweedelijnsbijstand betaald; de Commissie voor financiële hulp aan slachtoffers kan een vergoeding toekennen.
Recente veranderingen
Het nieuwe Strafwetboek van 8 april 2026 nam het seksueel strafrecht van 2022 over; de ZSG groeiden van drie (2017) naar tien centra (2023); de wet van december 2024 gaf sekswerkers een arbeidscontract met sociale bescherming, een primeur in Europa.
Waar u terechtkunt
- Zorgcentra na Seksueel Geweld (seksueelgeweld.be): adressen, 24/7.
- 1712, de Vlaamse hulplijn voor geweld, misbruik en kindermishandeling.
- Nupraatikerover.be (voor jongeren) en het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.
Goed om te weten
De wet vraagt toestemming, geen bewijs van verzet: een slachtoffer dat bevroor of niet protesteerde, heeft niet toegestemd. Maar het bewijs blijft moeilijk — de snelle stap naar een Zorgcentrum, waar sporen en verklaring samen worden vastgelegd, is wat de meeste zaken doet slagen.
Bronnen
- Zorgcentra na Seksueel Geweld — Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen
- 1712 — hulplijn geweld, misbruik en kindermishandeling — Vlaamse overheid
- Justitie.belgium.be — seksueel strafrecht — FOD Justitie
Het algemene artikel: Toestemming en seksuele meerderjarigheid
Geweld binnen de relatie
België kent sinds 2012 het tijdelijk huisverbod (tot veertien dagen, verlengbaar tot drie maanden door de familierechtbank), sinds 2023 een wet tegen femicide en sinds 8 april 2026 een nieuw Strafwetboek dat de dwingende controle in een relatie strafbaar stelt. In Vlaanderen zijn 1712, de Family Justice Centers en de vluchthuizen van de CAW's de eerste aanspreekpunten.
Het strafrecht maakt sinds 1997 van geweld tegen de partner of ex-partner een verzwarende omstandigheid; de wet van 2003 laat de rechter de gezinswoning aan het slachtoffer toewijzen; de wet van 15 mei 2012 voert het tijdelijk huisverbod in, opgelegd door de procureur des Konings voor maximaal veertien dagen, verlengbaar tot drie maanden door de familierechtbank, met een contactverbod. De wet «Stop feminicide» van 13 juli 2023 definieert als eerste in Europa de femicide, richt een monitoring in en verplicht de politie tot een risicoanalyse. Het nieuwe Strafwetboek, in werking sinds 8 april 2026, stelt de dwingende controle — het patroon van intimidatie, isolatie en controle dat aan fysiek geweld voorafgaat — als apart misdrijf strafbaar, naast belaging, en behoudt de verzwaring voor partnergeweld. België ratificeerde het Verdrag van Istanbul in 2016. In Vlaanderen is 1712 de hulplijn voor geweld, misbruik en kindermishandeling; de Family Justice Centers (Antwerpen, Limburg, Mechelen, Leuven en andere) brengen politie, parket, hulpverlening en OCMW onder één dak; de Centra voor Algemeen Welzijnswerk (CAW) beheren de vluchthuizen op geheim adres. Het blog Stop Feminicide telt ongeveer twintig femicides per jaar; de politie registreert meer dan 40 000 klachten van partnergeweld per jaar.
De kernpunten
| Tijdelijk huisverbod | Tot 14 dagen door de procureur, verlengbaar tot 3 maanden door de familierechtbank (wet van 2012) |
|---|---|
| Femicide | Wet van 13 juli 2023: definitie, monitoring, risicoanalyse door de politie |
| Dwingende controle | Apart misdrijf in het nieuwe Strafwetboek sinds 8 april 2026 |
| Hulp Vlaanderen | 1712 (hulplijn); Family Justice Centers; vluchthuizen van de CAW's; Zorgcentra na Seksueel Geweld |
| Cijfers | Meer dan 40 000 klachten van partnergeweld per jaar; ongeveer 20 femicides per jaar |
| Verblijf | Zelfstandige verblijfsvergunning mogelijk voor slachtoffers in het kader van gezinshereniging |
In de praktijk
- Bij acuut gevaar: 112 of 101. Voor advies en hulp: 1712 (gratis, anoniem, elke werkdag) of de chat op 1712.be; het CAW regelt een vluchthuis op geheim adres, ook met kinderen.
- Vraag de politie bij de klacht om een risicoanalyse en om het tijdelijk huisverbod, dat de procureur kan opleggen zonder dat u het huis moet verlaten; de familierechtbank kan het verlengen en de woning aan u toewijzen.
- Een Family Justice Center biedt op één plek politie, parket, hulpverlening en juridisch advies; vraag de politie of het CAW om een doorverwijzing.
- Bewaar bewijzen van dreigementen, controle en isolatie — berichten, getuigen, medische attesten —: sinds 2026 zijn ze de basis voor een klacht wegens dwingende controle, ook zonder fysiek geweld.
Kosten en vergoeding
1712, de politie, het huisverbod, de vluchthuizen en de Zorgcentra zijn gratis; de advocaat via de juridische tweedelijnsbijstand bij lage inkomens; de Commissie voor financiële hulp aan slachtoffers kan een vergoeding toekennen.
Recente veranderingen
De wet tegen femicide (2023) en het nieuwe Strafwetboek (april 2026) met de dwingende controle zijn de twee grote stappen; Vlaanderen breidde de Family Justice Centers uit naar de meeste provincies en de mobiele stalkingalarmen naar heel het gewest.
Waar u terechtkunt
- 1712: hulplijn voor geweld, misbruik en kindermishandeling (Vlaanderen).
- De Centra voor Algemeen Welzijnswerk (CAW) voor vluchthuizen en begeleiding.
- Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen voor juridisch advies en klachten.
Goed om te weten
Het huisverbod duurt hoogstens veertien dagen en de verlenging moet bij de familierechtbank worden gevraagd vóór het verstrijkt: wie die termijn laat voorbijgaan, ziet de pleger terugkeren. Laat het CAW of een advocaat de verlenging meteen voorbereiden.
Bronnen
- 1712 — hulplijn geweld, misbruik en kindermishandeling — Vlaamse overheid
- Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen — partnergeweld — federale instelling
- Justitie.belgium.be — huiselijk geweld en tijdelijk huisverbod — FOD Justitie