Anticonceptie
België betaalt sinds 1 april 2020 de anticonceptie volledig terug voor vrouwen tot 25 jaar en de noodpil voor alle vrouwen, zonder leeftijdsgrens. De pil en het spiraal vragen een voorschrift van huisarts of gynaecoloog; de noodpil is zonder voorschrift bij de apotheek. Vlaanderen scoort in de top van Europa voor toegang en voorlichting.
De terugbetaling is federaal geregeld door het RIZIV: sinds 1 april 2020 worden de anticonceptiva op de lijst — pillen, spiralen, implantaat, ring, pleister, prikpil — volledig terugbetaald voor vrouwen tot de 25e verjaardag (voordien 21), en de noodpil voor alle vrouwen zonder leeftijdsgrens; boven 25 jaar geldt de gewone terugbetaling van geneesmiddelen, die voor veel pillen gedeeltelijk is. Voorschrift: verplicht voor de gewone anticonceptie, door huisarts of gynaecoloog, die het spiraal en het implantaat ook plaatsen; de noodpil is vrij verkrijgbaar bij de apotheek en gratis met de identiteitskaart. Minderjarigen kunnen zonder ouders een voorschrift krijgen; de arts beoordeelt hun rijpheid. De Vlaamse Gemeenschap is bevoegd voor voorlichting: Sensoa, Allesoverseks.be en de Jongeren Advies Centra (JAC) informeren, de Centra voor Algemeen Welzijnswerk verdelen gratis condooms. België staat elk jaar in de top drie van de Contraception Atlas.
De kernpunten
| Terugbetaling | Volledig tot 25 jaar voor de anticonceptiva op de RIZIV-lijst; noodpil gratis voor alle vrouwen (sinds 1 april 2020) |
|---|---|
| Boven 25 jaar | Gewone terugbetaling; veel pillen 3 à 10 euro per maand ten laste van de vrouw |
| Voorschrift | Vereist voor pil, spiraal, implantaat, ring, pleister, prikpil; huisarts of gynaecoloog |
| Noodpil | Zonder voorschrift bij de apotheek; gratis met identiteitskaart |
| Minderjarigen | Voorschrift zonder ouders mogelijk; JAC en CAW voor vertrouwelijke hulp |
| Rangschikking | Top drie van de Contraception Atlas, met Frankrijk en Luxemburg |
In de praktijk
- Vraag het voorschrift bij de huisarts of gynaecoloog en toon de identiteitskaart bij de apotheek: onder 25 wordt de terugbetaling meteen verrekend, zonder papieren.
- Het hormoonspiraal en het koperspiraal worden geplaatst door de huisarts of gynaecoloog en zijn onder 25 gratis; boven 25 kosten ze 100 à 150 euro min de terugbetaling, voor drie tot tien jaar.
- De noodpil vraagt u aan de apotheker, die ze zonder voorschrift en gratis aflevert; ulipristal werkt tot vijf dagen, levonorgestrel tot drie. Sommige apotheken verwijzen jongeren naar het JAC voor een gesprek.
- Wie in Nederland woont maar Belgisch verzekerd is (grensarbeiders, studenten), behoudt de Belgische terugbetaling met een voorschrift van een Nederlandse arts dat de stofnaam vermeldt.
Kosten en vergoeding
Gratis tot 25 jaar en de noodpil voor iedereen; boven 25 jaar 3 à 10 euro per maand voor de pil, 50 à 100 euro voor een spiraal na terugbetaling; sterilisatie deels terugbetaald.
Recente veranderingen
De verhoging van de leeftijdsgrens tot 25 jaar en de gratis noodpil voor iedereen (2020) waren de laatste grote stappen; Vlaanderen lanceerde in 2023-2024 campagnes rond de keuze van methode en de gedeelde verantwoordelijkheid van mannen.
Waar u terechtkunt
- Allesoverseks.be (Sensoa): elke methode uitgelegd, met de Wegwijzer anticonceptie.
- Het JAC (Jongeren Advies Centrum) voor jongeren, gratis en vertrouwelijk.
- Het RIZIV voor de lijst van terugbetaalde anticonceptiva.
Goed om te weten
De terugbetaling geldt voor de middelen op de RIZIV-lijst: sommige nieuwe pillen en de ring staan er niet of gedeeltelijk op, en de patiënt betaalt het verschil. Vraag de arts om een terugbetaald alternatief als de prijs telt.
Bronnen
- RIZIV — terugbetaling van anticonceptie — Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering
- Allesoverseks.be — Anticonceptie — Sensoa
- Vlaanderen.be — Anticonceptie en gezinsplanning — Vlaamse overheid
Abortus
De wet van 15 oktober 2018 haalde de vrijwillige zwangerschapsafbreking uit het Strafwetboek, waar ze sinds de wet-Lallemand van 1990 stond, maar behield de voorwaarden: verzoek van de vrouw, termijn van twaalf weken na de bevruchting, bedenktijd van zes dagen na het eerste gesprek, informatie over de alternatieven en de anticonceptie, en uitvoering door een arts in een instelling met een voorlichtingsdienst. Na twaalf weken is de afbreking alleen toegelaten bij ernstig gevaar voor de gezondheid van de vrouw of bij een uiterst zware en ongeneeslijke aandoening van het kind, na advies van een tweede arts. De overtreding van de voorwaarden blijft strafbaar in de wet zelf. De ingreep gebeurt in een abortuscentrum — in Vlaanderen het netwerk LUNA, in Brussel en Wallonië de centra van GACEHPA — of in een ziekenhuis, en wordt door het ziekenfonds terugbetaald op enkele euro's na. Een commissie van deskundigen beval in 2023 aan de termijn tot achttien weken te verlengen en de bedenktijd te schrappen; het parlement stemde niet, en het regeerakkoord van 2025 hield de wet ongewijzigd. De federale Evaluatiecommissie telt ongeveer 17 000 à 18 000 afbrekingen per jaar.
De kernpunten
| Termijn | 12 weken na de bevruchting (14 weken amenorroe); daarna alleen bij ernstig gevaar voor de vrouw of uiterst zware aandoening van het kind |
|---|---|
| Bedenktijd | 6 dagen tussen het eerste gesprek en de ingreep |
| Waar | Abortuscentra (LUNA in Vlaanderen) en ziekenhuizen; geen verwijzing nodig |
| Kosten | Terugbetaald door het ziekenfonds op enkele euro's na; ongeveer 400 à 800 euro zonder verzekering |
| Minderjarigen | Zonder toestemming van de ouders; het centrum beoordeelt de rijpheid |
| Cijfers | Ongeveer 17 000 à 18 000 afbrekingen per jaar (Evaluatiecommissie) |
In de praktijk
- Neem rechtstreeks contact op met een LUNA-centrum of een ziekenhuis; het eerste gesprek kan binnen enkele dagen en de ingreep na de bedenktijd van zes dagen, wat de totale wachttijd op ongeveer twee weken brengt — reken dat mee bij een gevorderde zwangerschap.
- De abortuspil is mogelijk tot ongeveer negen weken amenorroe in de centra; daarna de curettage of aspiratie onder plaatselijke of algemene verdoving, in dagbehandeling.
- Wie de twaalf weken overschreed zonder medische reden, wordt door de Belgische centra naar Nederland verwezen, waar de behandeling tot 22 weken mogelijk is tegen betaling (500 à 1 200 euro); de centra helpen bij de organisatie.
- Buitenlandse vrouwen — uit Polen, Malta, Frankrijk vóór 2022 — worden in België behandeld binnen de Belgische termijn, tegen betaling als ze geen Belgisch ziekenfonds hebben.
Kosten en vergoeding
Met een Belgisch ziekenfonds betaalt de vrouw ongeveer 4 euro remgeld; zonder ziekenfonds 400 à 800 euro naargelang de methode en de termijn. Een afbreking na de Belgische termijn in Nederland kost 500 à 1 200 euro plus de reis.
Recente veranderingen
Het rapport van de deskundigen (2023) en de wetsvoorstellen om de termijn tot achttien weken te verlengen kregen geen meerderheid; de wet van 2018 blijft ongewijzigd in 2026. De centra melden een toename van vrouwen uit het buitenland en van vragen naar de abortuspil.
Waar u terechtkunt
- LUNA (abortus.be): de Vlaamse abortuscentra, afspraken en informatie.
- Sensoa en Allesoverseks.be voor informatie over onbedoelde zwangerschap en anticonceptie.
- Uw ziekenfonds voor de terugbetaling.
Goed om te weten
De Belgische termijn van twaalf weken na de bevruchting wordt vaak verward met de veertien weken amenorroe: het is dezelfde grens, anders geteld. Met de bedenktijd van zes dagen erbij is de speelruimte klein; wie twijfelt, maakt de eerste afspraak meteen, ook als de beslissing nog niet genomen is.
Bronnen
- LUNA — abortuscentra in Vlaanderen — Unie van Nederlandstalige abortuscentra
- Wet van 15 oktober 2018 betreffende de vrijwillige zwangerschapsafbreking — Belgisch Staatsblad
- Sensoa — onbedoeld zwanger — Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid
Drugs en verdovende middelen
België verbiedt alle drugs met de Drugswet van 1921, maar geeft sinds 2005 de laagste vervolgingsprioriteit aan volwassenen met hoogstens 3 gram cannabis of één plant. Er zijn geen coffeeshops, de verkoop blijft strafbaar, en het nieuwe Strafwetboek van 2026 behoudt het kader. De DrugLijn (078 15 10 20) en de VAD geven onafhankelijke informatie; de haven van Antwerpen is de belangrijkste invoerpoort van cocaïne in Europa.
De wet van 24 februari 1921 en het KB van 1930 verbieden het bezit, de handel en de teelt van verdovende middelen; de ministeriële richtlijn van 2005 geeft aan politie en parket de laagste vervolgingsprioriteit voor het bezit door een volwassene van hoogstens 3 gram cannabis of één vrouwelijke plant, zonder verzwarende omstandigheden (openbare overlast, bijzijn van minderjarigen), wat in de praktijk neerkomt op een registratie of een vereenvoudigd proces-verbaal, maar geen recht schept. Alle andere drugs en elke verkoop zijn strafbaar met gevangenisstraf. De verkoop van alcohol is verboden aan wie jonger is dan 16 (bier en wijn) en 18 (sterkedrank); lachgas mag sinds 2023 niet meer aan minderjarigen worden verkocht en het bezit ervan in het verkeer is strafbaar. Rijden mag tot 0,5 promille (0,2 voor professionele chauffeurs) en met nultolerantie voor drugs via speekseltest. De haven van Antwerpen onderschepte in 2023 een record van 116 ton cocaïne; de federale drugscommissaris coördineert sinds 2023 de aanpak. Het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs (VAD) verzorgt preventie en De DrugLijn (078 15 10 20) informatie; de behandeling gebeurt in de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg en gespecialiseerde centra, terugbetaald door het ziekenfonds.
De kernpunten
| Wet | Drugswet van 1921: bezit, handel en teelt strafbaar; nieuw Strafwetboek 2026 behoudt het kader |
|---|---|
| Cannabis | Laagste vervolgingsprioriteit voor volwassenen met hoogstens 3 gram of 1 plant (richtlijn 2005); geen coffeeshops |
| Andere drugs | Bezit strafbaar; verkoop strafbaar met gevangenisstraf |
| Alcohol en verkeer | Alcohol vanaf 16 (bier, wijn) en 18 (sterkedrank); 0,5 promille; speekseltest en nultolerantie voor drugs |
| Haven van Antwerpen | 116 ton cocaïne onderschept in 2023; federale drugscommissaris sinds 2023 |
| Hulp | De DrugLijn 078 15 10 20; VAD; behandeling terugbetaald door het ziekenfonds |
In de praktijk
- Wie met minder dan 3 gram cannabis wordt aangetroffen, krijgt meestal een proces-verbaal zonder vervolging, maar de cannabis wordt in beslag genomen en de registratie blijft; in het bijzijn van minderjarigen of op openbare plaatsen kan het parket wel vervolgen.
- Belgen die in Nederlandse coffeeshops kopen, plegen bij de terugkeer invoer van verdovende middelen; de Belgische politie controleert de grensovergangen en de treinen uit Maastricht en Breda.
- Voor hulp: De DrugLijn (anoniem, gratis) en de website druglijn.be met zelftests; de huisarts verwijst naar een Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg of een gespecialiseerd centrum (De Sleutel, Kompas, Katarsis), terugbetaald met remgeld.
- Ouders: de VAD en De DrugLijn bieden oudergesprekken en een online cursus; een minderjarige die wordt aangetroffen met drugs komt bij het jeugdparket en de jeugdrechtbank, gericht op begeleiding.
Kosten en vergoeding
Een proces-verbaal voor cannabisbezit kost meestal niets of een minnelijke schikking van enkele honderden euro's; rijden onder invloed kost minstens enkele honderden euro's en een rijverbod; de behandeling wordt door het ziekenfonds terugbetaald met remgeld.
Recente veranderingen
Het nieuwe Strafwetboek van 8 april 2026 nam de drugsmisdrijven over zonder decriminalisering; de federale drugscommissaris en het Stroomplan voor de haven van Antwerpen werden in 2023 ingevoerd; de cocaïnevangsten daalden in 2024 door verschuiving naar andere havens.
Waar u terechtkunt
- De DrugLijn: 078 15 10 20 en druglijn.be.
- VAD (Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs) voor preventie en cijfers.
- Uw huisarts en de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg voor behandeling.
Goed om te weten
De richtlijn van 2005 is geen legalisering: ze bindt het parket, niet de rechter, en kan bij elke regeringswissel worden ingetrokken. En de 3 gram gelden per volwassene die alleen is: delen met een vriend is al «verstrekking», en telen naast één plant is handel.
Bronnen
- De DrugLijn — VAD
- VAD — Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs — preventie en onderzoek
- Justitie.belgium.be — drugs — FOD Justitie