Toestemming en seksuele meerderjarigheid
De Wet seksuele misdrijven, in werking op 1 juli 2024, verving de zedentitel van het Wetboek van Strafrecht. Het uitgangspunt is de toestemming: seksuele handelingen met iemand van wie men weet of ernstige reden heeft om te vermoeden dat hij niet wil, zijn aanranding of verkrachting — in een «schuld»-variant (had moeten weten) en een «opzet»-variant (wist), met hogere straffen bij dwang, geweld of bedreiging. Wie bevriest of niet protesteert, stemt niet toe. De seksuele meerderjarigheid blijft 16 jaar: seksuele handelingen met een kind van 12 tot 16 zijn strafbaar (het Openbaar Ministerie vervolgt gelijkwaardige relaties tussen leeftijdsgenoten in beginsel niet), met een kind onder 12 altijd zwaar strafbaar; jongeren van 16 en 17 zijn beschermd tegen misbruik van gezag, betaalde seks en pornografie. Nieuw zijn de strafbaarstelling van seksuele intimidatie in het openbaar (overtreding, tot drie maanden), van sexchatting met kinderen en van sextortion, en hogere straffen voor het ongevraagd verspreiden van beelden. Zedenmisdrijven tegen kinderen en verkrachting verjaren niet. Het Centrum Seksueel Geweld (CSG) biedt binnen zeven dagen medische, forensische en psychologische hulp; de politie doet eerst een informatief gesprek vóór de aangifte.
De kernpunten
| Toestemming | Kern van de wet sinds 1 juli 2024; geen geweld vereist; schuld- en opzetvariant |
|---|---|
| Seksuele meerderjarigheid | 16 jaar; 12-16 strafbaar behalve gelijkwaardige leeftijdsgenoten; onder 12 altijd zwaar strafbaar |
| Nieuwe strafbaarstellingen | Seksuele intimidatie in het openbaar, sexchatting met kinderen, sextortion |
| Verjaring | Geen voor verkrachting en zedenmisdrijven tegen kinderen |
| Hulp | Centrum Seksueel Geweld 0800-0188, 24/7, binnen 7 dagen na de feiten voor forensisch onderzoek |
| Cijfers (CBS) | Meer dan een op de tien vrouwen van 16 jaar of ouder per jaar slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag |
In de praktijk
- Bel het Centrum Seksueel Geweld (0800-0188) zo snel mogelijk na een aanranding of verkrachting: binnen zeven dagen kunnen sporen worden vastgelegd, ook als u nog niet weet of u aangifte wilt doen; de hulp is gratis en vertrouwelijk.
- Bij de politie kunt u eerst een informatief gesprek vragen; de aangifte kan later, en zedenzaken verjaren niet. Slachtofferhulp Nederland (0900-9999 001) begeleidt gratis, ook tijdens het proces.
- Bewaar berichten, foto's en namen van getuigen; bij sextortion of het verspreiden van beelden helpt Helpwanted.nl (Offlimits) om de beelden te laten verwijderen en de politie in te schakelen.
- Voor jongeren: een relatie tussen een 15-jarige en een 17-jarige is niet automatisch strafbaar, een relatie met een volwassene of een gezagsverhouding wel; Sense.info en de Kindertelefoon (0800-0432) leggen het uit.
Kosten en vergoeding
De hulp van het CSG, de politie en Slachtofferhulp is gratis; een advocaat voor het slachtoffer wordt bij ernstige zedenmisdrijven kosteloos toegevoegd; het Schadefonds Geweldsmisdrijven betaalt een tegemoetkoming.
Recente veranderingen
De Wet seksuele misdrijven van 1 juli 2024 was de grootste herziening van het zedenrecht sinds 1886; de eerste veroordelingen voor schuldverkrachting en seksuele intimidatie volgden in 2025. De politie en het OM breidden de zedenteams uit.
Waar u terechtkunt
- Centrum Seksueel Geweld: 0800-0188, dag en nacht, zestien locaties.
- Slachtofferhulp Nederland: 0900-9999 001; Helpwanted.nl voor online seksueel misbruik.
- Politie.nl: informatief gesprek en aangifte zeden; het Schadefonds Geweldsmisdrijven.
Goed om te weten
De nieuwe wet is geen omgekeerde bewijslast: het Openbaar Ministerie moet nog altijd bewijzen dat de verdachte wist of had moeten weten dat u niet wilde. Sporen, berichten en een snelle melding wegen zwaar — daarom het CSG binnen zeven dagen, ook bij twijfel.
Bronnen
- Rijksoverheid — Wet seksuele misdrijven — officiële informatie
- Centrum Seksueel Geweld — hulp na seksueel geweld
- Slachtofferhulp Nederland — gratis hulp aan slachtoffers
Het algemene artikel: Toestemming en seksuele meerderjarigheid
Geweld binnen de relatie
Nederland bestrijdt huiselijk geweld met het tijdelijk huisverbod (tien dagen, verlengbaar tot vier weken, opgelegd door de burgemeester), Veilig Thuis (0800-2000, advies en meldpunt dag en nacht), de vrouwenopvang en een strafverzwaring voor geweld tegen de partner. Ongeveer veertig vrouwen per jaar worden gedood door hun partner of ex; een actieplan tegen femicide loopt sinds 2024.
Huiselijk geweld is geen apart misdrijf, maar mishandeling, bedreiging, belaging of verkrachting tegen een partner, ex-partner of gezinslid, met een strafverzwaring van een derde (artikel 304 Wetboek van Strafrecht). De Wet tijdelijk huisverbod (2009) laat de burgemeester, op voorstel van de politie, de pleger tien dagen uit huis plaatsen met een contactverbod, verlengbaar tot achtentwintig dagen, ook zonder aangifte; de hulpverlening wordt in die tijd opgestart. Veilig Thuis, het regionale advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling, is dag en nacht bereikbaar op 0800-2000, ook anoniem; professionals volgen de Wet meldcode (2013). De vrouwenopvang (Blijf Groep en andere) biedt veilige adressen, en het AWARE-systeem een noodknop met directe politie-inzet. De rechter kan een contactverbod opleggen in kort geding of als voorwaarde in de strafzaak; belaging (stalking) is strafbaar sinds 2000. De Prevalentiemonitor van het CBS telt ruim een miljoen slachtoffers van 16 jaar of ouder per jaar; het aantal femicides ligt rond veertig per jaar, en het actieplan Stop Femicide (2024) versterkt de risicotaxatie en de samenwerking tussen politie, Veilig Thuis en zorg. Slachtoffers zonder zelfstandig verblijfsrecht kunnen na geweld een eigen vergunning krijgen.
De kernpunten
| Tijdelijk huisverbod | 10 dagen, verlengbaar tot 28, opgelegd door de burgemeester, ook zonder aangifte (wet van 2009) |
|---|---|
| Veilig Thuis | 0800-2000, 24/7, advies en meldpunt, ook anoniem; Wet meldcode voor professionals |
| Strafverzwaring | Een derde hoger bij geweld tegen partner, ex-partner, kind of ouder (artikel 304 Sr) |
| Bescherming | Contactverbod via de rechter (kort geding of strafzaak); AWARE-noodknop; vrouwenopvang |
| Cijfers (CBS) | Ruim een miljoen slachtoffers van 16+ per jaar; ongeveer 40 vrouwen per jaar gedood door partner of ex |
| Verblijf | Zelfstandige verblijfsvergunning mogelijk voor slachtoffers zonder eigen recht |
In de praktijk
- Bij acuut gevaar: 112. Bij twijfel of voor advies: Veilig Thuis (0800-2000), dat ook voor buren, familie en professionals bereikbaar is en de politie of de opvang kan inschakelen.
- Vraag de politie om een tijdelijk huisverbod: de pleger moet dan het huis verlaten, niet het slachtoffer, en de hulpverlening komt binnen dagen op gang. De burgemeester beslist binnen uren.
- Doe aangifte en vraag Slachtofferhulp Nederland (0900-9999 001) om begeleiding; bij stalking helpt een logboek van elke oproep en elk bericht, en de rechter kan een contactverbod met dwangsom opleggen in kort geding.
- Bij een vertrek met kinderen: meld het aan Veilig Thuis en de politie en vraag zo snel mogelijk een beslissing van de rechter over het gezag en het verblijf; een vlucht naar het buitenland zonder toestemming blijft ontvoering, ook bij geweld.
Kosten en vergoeding
Veilig Thuis, de politie, het huisverbod, de opvang en Slachtofferhulp zijn gratis; een advocaat via gesubsidieerde rechtsbijstand met eigen bijdrage; het Schadefonds Geweldsmisdrijven kent een tegemoetkoming toe.
Recente veranderingen
Het actieplan Stop Femicide (2024) voerde een landelijke risicotaxatie en een femicidemonitor in; de Wet seksuele misdrijven (2024) verzwaarde het seksueel geweld binnen de relatie; een wetsvoorstel om dwingende controle (coercive control) apart strafbaar te stellen werd in 2025-2026 besproken.
Waar u terechtkunt
- Veilig Thuis: 0800-2000, dag en nacht, ook anoniem.
- Slachtofferhulp Nederland: 0900-9999 001; Blijf Groep en de vrouwenopvang via Veilig Thuis.
- Rijksoverheid.nl: huiselijk geweld, tijdelijk huisverbod, meldcode.
Goed om te weten
Het huisverbod wordt door de burgemeester opgelegd, niet op verzoek van het slachtoffer: de politie moet het gevaar vaststellen. Zeg daarom alles wat er gebeurde, ook wat u geen geweld noemt — dreigementen, controle, isolatie — want de risicotaxatie weegt die zwaar.
Bronnen
- Veilig Thuis — advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling
- Rijksoverheid — Huiselijk geweld — officiële informatie
- Slachtofferhulp Nederland — gratis hulp aan slachtoffers