Zgoda i wiek przyzwolenia
Ustawa o przestępstwach seksualnych (Wet seksuele misdrijven), w mocy od 1 lipca 2024 roku, zastąpiła tytuł o obyczajności kodeksu karnego. Punktem wyjścia jest zgoda: czynności seksualne z kimś, o kim się wie lub ma poważne powody podejrzewać, że nie chce, są napaścią lub zgwałceniem — w wariancie „nieumyślnym” (powinien był wiedzieć) i „umyślnym” (wiedział), z wyższymi karami przy przymusie, przemocy lub groźbie. Kto zamiera lub nie protestuje, nie wyraża zgody. Wiek przyzwolenia pozostaje 16 lat: czynności seksualne z dzieckiem 12–16 lat są karalne (prokuratura zasadniczo nie ściga równorzędnych relacji rówieśników), z dzieckiem poniżej 12 lat zawsze surowo karalne; młodzi 16–17 lat są chronieni przed nadużyciem władzy, płatnym seksem i pornografią. Nowe są penalizacja molestowania seksualnego w miejscu publicznym (wykroczenie, do trzech miesięcy), sexchattingu z dziećmi i sextortion oraz wyższe kary za niechciane rozpowszechnianie obrazów. Przestępstwa seksualne wobec dzieci i zgwałcenie nie przedawniają się. Centrum Seksueel Geweld (CSG) oferuje w ciągu siedmiu dni pomoc medyczną, kryminalistyczną i psychologiczną; policja prowadzi najpierw rozmowę informacyjną przed zawiadomieniem.
Polska poszła podobną drogą w 2025 roku (definicja zgwałcenia oparta na braku zgody w art. 197 KK, wiek ochrony 15 lat); w Holandii wiek przyzwolenia jest wyższy (16 lat), a ustawa z 2024 roku idzie dalej, karząc także nieumyślne zignorowanie braku zgody. Zeznania można składać po polsku — policja zapewnia tłumacza; CSG ma personel wielojęzyczny.
Najważniejsze punkty
| Zgoda | Rdzeń ustawy od 1 lipca 2024 roku; przemoc nie jest wymagana; wariant nieumyślny i umyślny |
|---|---|
| Wiek przyzwolenia | 16 lat; 12–16 karalne poza równorzędnymi rówieśnikami; poniżej 12 zawsze surowo karalne |
| Nowe przestępstwa | Molestowanie seksualne w miejscu publicznym, sexchatting z dziećmi, sextortion |
| Przedawnienie | Brak dla zgwałcenia i przestępstw seksualnych wobec dzieci |
| Pomoc | Centrum Seksueel Geweld 0800-0188, 24/7, w ciągu 7 dni od zdarzenia dla badania kryminalistycznego |
| Liczby (CBS) | Ponad jedna na dziesięć kobiet od 16 lat rocznie doświadcza przemocy seksualnej lub naruszenia granic |
W praktyce
- Zadzwonić do Centrum Seksueel Geweld (0800-0188) jak najszybciej po napaści lub zgwałceniu: w ciągu siedmiu dni można zabezpieczyć ślady, także jeśli jeszcze nie wiadomo, czy złoży się zawiadomienie; pomoc jest bezpłatna i poufna.
- U policji można najpierw poprosić o rozmowę informacyjną; zawiadomienie może nastąpić później, a przestępstwa seksualne nie przedawniają się. Slachtofferhulp Nederland (0900-9999 001) towarzyszy bezpłatnie, także w procesie.
- Zachować wiadomości, zdjęcia i nazwiska świadków; przy sextortion lub rozpowszechnianiu obrazów Helpwanted.nl (Offlimits) pomaga usunąć obrazy i włączyć policję.
- Dla młodych: relacja między 15-latką a 17-latkiem nie jest automatycznie karalna, relacja z dorosłym lub w stosunku władzy — tak; Sense.info i Kindertelefoon (0800-0432) wyjaśniają.
Koszt i refundacja
Pomoc CSG, policji i Slachtofferhulp jest bezpłatna; adwokat dla ofiary przy ciężkich przestępstwach seksualnych jest przydzielany nieodpłatnie; Schadefonds Geweldsmisdrijven wypłaca świadczenie.
Ostatnie zmiany
Ustawa o przestępstwach seksualnych z 1 lipca 2024 roku była największą rewizją prawa obyczajowego od 1886 roku; pierwsze wyroki za zgwałcenie nieumyślne i molestowanie seksualne zapadły w 2025 roku. Policja i prokuratura rozbudowały zespoły ds. przestępstw seksualnych.
Gdzie się zwrócić
- Centrum Seksueel Geweld: 0800-0188, dzień i noc, szesnaście lokalizacji.
- Slachtofferhulp Nederland: 0900-9999 001; Helpwanted.nl — przemoc seksualna online.
- Politie.nl: rozmowa informacyjna i zawiadomienie; Schadefonds Geweldsmisdrijven.
Warto wiedzieć
Nowa ustawa nie odwraca ciężaru dowodu: prokuratura nadal musi udowodnić, że podejrzany wiedział lub powinien był wiedzieć, że nie chciałaś. Ślady, wiadomości i szybkie zgłoszenie ważą dużo — dlatego CSG w ciągu siedmiu dni, także przy wątpliwościach.
Najczęstsze pytania
Co zmieniła ustawa z 2024 roku?
Przemoc, groźba ani przymus nie są już potrzebne: każda czynność seksualna z osobą, która nie chce — także taka, która zamarła lub milczała — jest napaścią lub zgwałceniem. Kto „powinien był wiedzieć”, że druga osoba nie chce, odpowiada za wariant nieumyślny z niższą karą; kto wiedział — za umyślny.
Jak zgłosić przestępstwo seksualne w Holandii?
Najpierw CSG (0800-0188) dla pomocy medycznej i zabezpieczenia śladów, potem — kiedy chcesz — policja: najpierw rozmowa informacyjna z funkcjonariuszem zespołu ds. przestępstw seksualnych, potem zawiadomienie. Można poprosić o tłumacza języka polskiego i o osobę towarzyszącą; Slachtofferhulp pomaga bezpłatnie przez cały proces.
Źródła
- Rijksoverheid — Wet seksuele misdrijven — informacje urzędowe
- Centrum Seksueel Geweld — pomoc po przemocy seksualnej
- Slachtofferhulp Nederland — bezpłatna pomoc ofiarom
Przemoc w związku
Holandia zwalcza przemoc domową tymczasowym zakazem przebywania w domu (dziesięć dni, przedłużalne do czterech tygodni, nakładane przez burmistrza), Veilig Thuis (0800-2000, porady i punkt zgłoszeń dzień i noc), schroniskami dla kobiet i zaostrzeniem kary za przemoc wobec partnera. Około czterdzieści kobiet rocznie ginie z rąk partnera lub eks; plan działania przeciw femicydowi trwa od 2024 roku.
Przemoc domowa nie jest odrębnym przestępstwem, lecz pobiciem, groźbą, nękaniem lub zgwałceniem wobec partnera, byłego partnera lub członka rodziny, z zaostrzeniem kary o jedną trzecią (art. 304 kodeksu karnego). Ustawa o tymczasowym zakazie przebywania w domu (2009) pozwala burmistrzowi, na wniosek policji, usunąć sprawcę z domu na dziesięć dni z zakazem kontaktu, przedłużalnie do dwudziestu ośmiu dni, także bez zawiadomienia; w tym czasie uruchamia się pomoc. Veilig Thuis, regionalny punkt porad i zgłoszeń przemocy domowej i krzywdzenia dzieci, jest dostępny dzień i noc pod 0800-2000, także anonimowo; profesjonaliści stosują ustawę o kodeksie zgłaszania (2013). Schroniska dla kobiet (Blijf Groep i inne) oferują bezpieczne adresy, a system AWARE — przycisk alarmowy z natychmiastową interwencją policji. Sąd może nałożyć zakaz kontaktu w trybie pilnym lub jako warunek w sprawie karnej; nękanie (stalking) jest karalne od 2000 roku. Monitor CBS liczy ponad milion ofiar od 16 lat rocznie; liczba femicydów wynosi około czterdziestu rocznie, a plan Stop Femicide (2024) wzmacnia ocenę ryzyka i współpracę policji, Veilig Thuis i służby zdrowia. Ofiary bez samodzielnego prawa pobytu mogą po przemocy uzyskać własne zezwolenie.
Polki jako obywatelki UE mają w Holandii samodzielne prawo pobytu, jeśli pracują lub mają środki — rozstanie z partnerem nie zagraża pobytowi. Veilig Thuis i infolinie zapewniają tłumacza; polskojęzyczne wsparcie oferują m.in. Stichting Barka (Haga, Amsterdam, Utrecht) i polskie punkty informacyjne przy gminach z dużą społecznością polską (Westland, Haga, Zundert).
Najważniejsze punkty
| Tymczasowy zakaz przebywania w domu | 10 dni, przedłużalne do 28, nakładany przez burmistrza, także bez zawiadomienia (ustawa z 2009 roku) |
|---|---|
| Veilig Thuis | 0800-2000, 24/7, porady i punkt zgłoszeń, także anonimowo; kodeks zgłaszania dla profesjonalistów |
| Zaostrzenie kary | O jedną trzecią wyższa przy przemocy wobec partnera, byłego partnera, dziecka lub rodzica (art. 304 Sr) |
| Ochrona | Zakaz kontaktu przez sąd (tryb pilny lub sprawa karna); przycisk AWARE; schroniska dla kobiet |
| Liczby (CBS) | Ponad milion ofiar od 16 lat rocznie; około 40 kobiet rocznie zabitych przez partnera lub eks |
| Pobyt | Samodzielne zezwolenie na pobyt możliwe dla ofiar bez własnego prawa; obywatelki UE zachowują pobyt |
W praktyce
- Przy bezpośrednim zagrożeniu: 112. Przy wątpliwościach lub dla porady: Veilig Thuis (0800-2000), dostępne także dla sąsiadów, rodziny i profesjonalistów, które może włączyć policję lub schronisko.
- Poprosić policję o tymczasowy zakaz przebywania w domu: sprawca musi wtedy opuścić dom, nie ofiara, a pomoc rusza w ciągu dni. Burmistrz decyduje w ciągu godzin.
- Złożyć zawiadomienie i poprosić Slachtofferhulp Nederland (0900-9999 001) o towarzyszenie; przy stalkingu pomaga dziennik każdego połączenia i wiadomości, a sąd może nałożyć zakaz kontaktu z karą pieniężną w trybie pilnym.
- Przy odejściu z dziećmi: zgłosić to Veilig Thuis i policji i jak najszybciej poprosić sąd o decyzję o władzy i miejscu zamieszkania; ucieczka za granicę — także do Polski — bez zgody pozostaje uprowadzeniem, nawet przy przemocy.
Koszt i refundacja
Veilig Thuis, policja, zakaz przebywania, schronisko i Slachtofferhulp są bezpłatne; adwokat przez dotowaną pomoc prawną z udziałem własnym; Schadefonds Geweldsmisdrijven przyznaje świadczenie.
Ostatnie zmiany
Plan Stop Femicide (2024) wprowadził ogólnokrajową ocenę ryzyka i monitor femicydów; ustawa o przestępstwach seksualnych (2024) zaostrzyła przemoc seksualną w związku; projekt odrębnej penalizacji kontroli przymusowej (coercive control) był omawiany w latach 2025–2026.
Gdzie się zwrócić
- Veilig Thuis: 0800-2000, dzień i noc, także anonimowo, z tłumaczem.
- Slachtofferhulp Nederland: 0900-9999 001; Blijf Groep i schroniska dla kobiet przez Veilig Thuis.
- Rijksoverheid.nl: przemoc domowa, tymczasowy zakaz przebywania, kodeks zgłaszania.
- Stichting Barka i polskie punkty informacyjne — wsparcie po polsku.
Warto wiedzieć
Zakaz przebywania nakłada burmistrz, nie na wniosek ofiary: policja musi stwierdzić zagrożenie. Dlatego mów wszystko, co się działo, także to, czego nie nazywasz przemocą — groźby, kontrolę, izolację — bo ocena ryzyka waży to mocno. Zgłoszenie nie prowadzi do odebrania dzieci; przeciwnie, Veilig Thuis oczekuje, że rodzic chroniący odseparuje dzieci od sprawcy.
Najczęstsze pytania
Jak szybko sprawca musi opuścić dom?
Policja po ocenie ryzyka wnioskuje do burmistrza, który decyduje w ciągu godzin; sprawca opuszcza dom natychmiast na dziesięć dni z zakazem kontaktu, przedłużalnie do 28 dni. Ofiara zostaje w domu z dziećmi, a pomoc (Veilig Thuis, opieka) rusza w ciągu dni.
Czy stracę prawo pobytu, jeśli odejdę od partnera?
Jako obywatelka UE nie — pobyt Polki zależy od pracy lub środków utrzymania, nie od partnera. Obywatelki państw trzecich z pobytem zależnym od partnera mogą po przemocy uzyskać samodzielne zezwolenie IND; potrzebne są dowody: zawiadomienie, zaświadczenia lekarskie, zakaz przebywania.
Źródła
- Veilig Thuis — punkt porad i zgłoszeń przemocy domowej i krzywdzenia dzieci
- Rijksoverheid — Huiselijk geweld — informacje urzędowe
- Slachtofferhulp Nederland — bezpłatna pomoc ofiarom