Dzieci, rodzina i spadek — Holandia

Adopcja

Adopcję reguluje Księga 1 Kodeksu cywilnego (art. 1:227 i nast.): orzeka ją sąd, jeśli leży w oczywistym interesie dziecka, a dziecko nie ma już czego oczekiwać od rodziców. Warunki: adoptujący jest co najmniej 18 lat starszy od dziecka; dwoje adoptujących musi mieszkać razem trzy lata i opiekować się dzieckiem rok; partner adoptujący dziecko swojego małżonka lub partnera (adopcja pasierba) — rok; dziecko od 12 lat musi się zgodzić. Pary tej samej płci mogą adoptować od 2001 roku; druga matka nie musi od 2014 roku adoptować, jeśli dawca jest nieznany. Adopcję międzynarodową regulowała ustawa Wobka: zgoda zasadnicza ministra, przygotowanie, badanie rodziny przez Raad voor de Kinderbescherming, pośrednictwo licencjonowanej organizacji. Po raporcie komisji Joustra (luty 2021) o dawnych nadużyciach rząd zawiesił nowe wnioski, wznowił w 2022 roku z jedną centralną organizacją, a w maju 2024 roku zdecydował o całkowitym wygaszeniu adopcji międzynarodowej. Ośrodek ekspercki INEA pomaga adoptowanym w poszukiwaniu korzeni.

Dla Polaków w Holandii oznacza to, że adopcja dziecka z Polski przez rodzinę mieszkającą w Holandii nie jest już możliwa — Holandia nie przyjmuje nowych wniosków o adopcję międzynarodową, także z krajów UE. Pozostaje adopcja pasierba (dziecka partnera) oraz adopcja krajowa holenderska, z długim oczekiwaniem.

Najważniejsze punkty

W praktyce

• Kto chce adoptować dziecko partnera, składa przez adwokata wniosek do sądu po roku wspólnej opieki; drugi rodzic musi się zgodzić albo nie być już w stanie sprawować władzy, a dziecko od 12 lat jest wysłuchane.
• Kandydaci do dziecka oddanego zgłaszają się do Fiom, która wspiera matki oddające, i do Raad voor de Kinderbescherming w celu badania rodziny; liczba dzieci jest mała, a czas oczekiwania długi.
• Kto ma toczącą się procedurę międzynarodową, pozostaje pod opieką organu centralnego i licencjonowanej organizacji do zakończenia; nowych kandydatów nie wpisuje się.
• Adoptowani szukający korzeni zwracają się do INEA i do akt adopcyjnych organizacji lub Archiwum Narodowego; od 2021 roku istnieje regulacja dostępu do akt.

Koszt i refundacja

Adopcja pasierba kosztuje opłatę sądową (ponad 300 euro) i adwokata, 1 500–3 000 euro; tocząca się adopcja międzynarodowa kosztuje 15 000–30 000 euro za pośrednictwo, podróże i dokumenty.

Gdzie się zwrócić

• Rijksoverheid.nl: adopcja, adopcja pasierba i wygaszenie adopcji międzynarodowej.
• Fiom — oddanie i adopcja w Holandii; Raad voor de Kinderbescherming — badanie rodziny.
• INEA (Expertisecentrum Interlandelijke Adoptie) — dla adoptowanych.

Najczęstsze pytania

Źródła

• Rijksoverheid — Adoptie — informacje urzędowe
• Fiom — afstand en adoptie — fundacja ds. pochodzenia
• INEA — Expertisecentrum Interlandelijke Adoptie — ośrodek ekspercki

Artykuł ogólny: Adopcja

Wspomagana prokreacja

Holandia refunduje trzy próby IVF z ubezpieczenia podstawowego do 43. urodzin, także samotnym kobietom i parom lesbijskim. Dawcy od 2004 roku nie są anonimowi: dziecko może w wieku 16 lat poznać tożsamość dawcy. Macierzyństwo zastępcze jest dopuszczone bez zapłaty, w jednym ośrodku akademickim, a ustawa o pochodzeniu po macierzyństwie zastępczym leży w parlamencie.

Wszystkie szczegóły: Wspomagana prokreacja

Opieka nad dziećmi

W Holandii małżonkowie i zarejestrowani partnerzy mają automatycznie wspólną władzę rodzicielską, a od 1 stycznia 2023 roku także niezamężny rodzic, który uznaje dziecko. Po rozwodzie wspólna władza pozostaje regułą, z planem rodzicielskim; sąd rozstrzyga spory o miejsce zamieszkania i kontakty, z opinią Raad voor de Kinderbescherming i rozmową z dziećmi od 12 lat.

Władza rodzicielska (ouderlijk gezag) znajduje się w Księdze 1 Kodeksu cywilnego (tytuł 14). Małżonkowie i zarejestrowani partnerzy mają z mocy prawa wspólną władzę; niezamężna matka miała ją sama, a ojciec musiał wnosić o wpis do rejestru władzy — do ustawy z 2023 roku, która sprawia, że uznanie dziecka przez niezamężnego partnera automatycznie pociąga wspólną władzę. Po rozwodzie władza pozostaje wspólna, chyba że sąd uzna, że dziecko jest uwięzione między rodzicami; plan rodzicielski (obowiązkowy od 2009 roku) ustala podział opieki — główne miejsce zamieszkania, kontakty lub opiekę naprzemienną, alimenty, informacje. Przy sporze orzeka sąd, często po opinii Raad voor de Kinderbescherming i rozmowie z dziećmi od 12 lat; młodsze mogą być wysłuchane na wniosek. Rodzic z władzą potrzebuje zgody drugiego na przeprowadzkę, paszport lub wybór szkoły; sąd udziela zgody zastępczej. Alimenty na dzieci biegną do 21 lat, a przy niepłaceniu ściąga je bezpłatnie LBIO. Dziadkowie i inne osoby bliskie mogą wnosić o kontakty.

Polskie dziecko urodzone w Holandii dostaje holenderski akt urodzenia (z nazwiskiem według prawa polskiego, jeśli rodzice o to poproszą) i można je zgłosić w konsulacie po polski paszport. Kindgebonden budget i kinderbijslag przysługują Polakom pracującym w Holandii; polskie 800+ i holenderski kinderbijslag koordynuje się według unijnych reguł — państwo zatrudnienia płaci pierwsze, Polska ewentualną różnicę.

Najważniejsze punkty

W praktyce

• Niezamężni rodzice: uznać dziecko w gminie, najlepiej przed porodem; od 2023 roku wspólna władza następuje automatycznie. Kto uznał przed 2023 rokiem bez wpisu, wnosi o niego do sądu przez cyfrowy formularz.
• Zapisać kontakty konkretnie w planie rodzicielskim — weekendy, wakacje, święta (także polskie), przekazywanie —; niejasna regulacja jest pierwszym źródłem nowych postępowań.
• Przy sporze o przeprowadzkę sąd waży interes dziecka, konieczność przeprowadzki i możliwość zachowania kontaktów; wszcząć postępowanie przed podpisaniem umowy o nową pracę lub mieszkanie — dotyczy to zwłaszcza powrotu do Polski.
• Gdy kontakty nie są przestrzegane: najpierw mediacja lub Raad voor de Kinderbescherming, potem wniosek do sądu o karę pieniężną (dwangsom) lub, wyjątkowo, zmianę głównego miejsca zamieszkania.

Koszt i refundacja

Wpis władzy jest bezpłatny; postępowanie o władzę lub kontakty kosztuje opłatę sądową (ponad 300 euro) plus adwokata, 1 500–5 000 euro; mediacja 100–250 euro za godzinę, częściowo dotowana. Ściąganie przez LBIO jest bezpłatne dla uprawnionego.

Gdzie się zwrócić

• Rechtspraak.nl: władza, kontakty, plan rodzicielski i formularze rejestru władzy.
• Raad voor de Kinderbescherming i Veilig Thuis (0800-2000) przy obawach o dziecko.
• Centrum IKO i organ centralny (Ministerstwo Sprawiedliwości i Bezpieczeństwa) przy międzynarodowym uprowadzeniu dziecka.

Najczęstsze pytania

Źródła

• Rechtspraak.nl — Gezag en omgang — de Rechtspraak
• Rijksoverheid — Ouderlijk gezag — informacje urzędowe
• Centrum Internationale Kinderontvoering (IKO) — porady i mediacja

Artykuł ogólny: Opieka nad dziećmi

Dziedziczenie

Kto umiera w Holandii bez testamentu i pozostawia małżonka lub zarejestrowanego partnera, zostawia mu przez podział ustawowy wszystko: dzieci otrzymują wierzytelność pieniężną wymagalną dopiero przy śmierci partnera. Dzieci można wydziedziczyć, ale zachowują zachowek — połowę udziału, w pieniądzu. Partner bez ślubu nie dziedziczy nic bez testamentu. Polak mieszkający na stałe w Holandii podlega prawu holenderskiemu, chyba że wybrał w testamencie prawo polskie.

Wszystkie szczegóły: Dziedziczenie