Opieka nad dziećmi po rozstaniu

Po rozstaniu decyduje się o trzech rzeczach, nie o jednej: kto decyduje o dziecku, gdzie ono mieszka, i kto ile płaci. Prawo każdego kraju nadaje im nazwę.

Trzy rzeczy, o których się decyduje, nie jedna

Władza rodzicielska — kto decyduje o szkole, zdrowiu, przeprowadzce — pozostaje w prawie wszystkich krajach przy obojgu rodzicach po rozstaniu: rozwód kończy małżeństwo, nie rodzicielstwo. Miejsce zamieszkania — gdzie dziecko mieszka i jak często widuje drugiego rodzica — to źródło większości konfliktów. Alimenty — kto ile płaci na dziecko — liczy się osobno. Kto mówi o „przyznaniu opieki”, miesza te trzy rzeczy; sąd rozstrzyga każdą z osobna.

Opieka naprzemienna czy nie

Równy podział pobytu — tydzień u każdego, albo inny podział — jest od 2015 roku wyraźnie dopuszczony w polskim Kodeksie rodzinnym i coraz częściej orzekany, ale nadal u mniejszości rozwiedzionych rodziców; w Szwecji, Belgii i Holandii to podział, który sąd rozważa jako pierwszy, a w Niemczech (Wechselmodell) i Wielkiej Brytanii zależy od porozumienia rodziców. Badania mówią, że opieka naprzemienna działa dobrze, gdy rodzice mieszkają blisko siebie, rozsądnie ze sobą rozmawiają i nie używają dziecka jako posłańca — i źle, gdy brakuje jednego z tych trzech warunków. Żaden podział nie jest dobry dla wszystkich dzieci; wiek, szkoła i charakter się liczą.

Alimenty na dziecko

Oblicza się je z usprawiedliwionych potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych każdego rodzica, z uwzględnieniem czasu, jaki dziecko spędza u każdego; w Polsce nie ma urzędowych tabel — sąd ocenia; w Niemczech tabela düsseldorfska, w Wielkiej Brytanii wzór Child Maintenance Service. Alimenty należą się do usamodzielnienia się dziecka, zwykle do końca nauki, a ich niepłacenie prowadzi w większości krajów do egzekucji komorniczej i do interwencji funduszu publicznego (Fundusz Alimentacyjny w Polsce, Unterhaltsvorschuss w Niemczech); w Polsce uporczywe niepłacenie jest przestępstwem. Rodzic, u którego dziecko mieszka najwięcej, otrzymuje; drugi płaci.

Porozumienie przed sądem

Rodzice, którzy się dogadują — co do miejsca zamieszkania, wakacji, alimentów, decyzji — dają swoje porozumienie do zatwierdzenia sądowi, co jest szybsze, tańsze i trwalsze niż wyrok po procesie; w Polsce sąd rozwodowy uwzględnia pisemne porozumienie rodzicielskie, a w Holandii plan rodzicielski jest obowiązkowy. Mediacja, często dofinansowana, pomaga rodzicom, którzy nie umieją się dogadać. Sąd decyduje tylko o tym, o czym rodzice nie zdecydowali, i zawsze w interesie dziecka — które od pewnego wieku jest wysłuchiwane.

Gdy rodzice mieszkają w różnych krajach

Wyjazd z dzieckiem do innego kraju bez zgody drugiego rodzica albo sądu jest w całej Unii Europejskiej i w krajach konwencji haskiej o uprowadzeniu dziecka bezprawnym uprowadzeniem: dziecko musi wrócić, a sąd kraju pochodzenia decyduje. Dla polskich rodzin to przypadek częsty — matka wracająca z dzieckiem z Wielkiej Brytanii czy z Norwegii do Polski bez zgody ojca ryzykuje nakaz powrotu; Polska, Niemcy, Wielka Brytania, Norwegia, Stany Zjednoczone i Kanada są stronami konwencji. Strony krajowe mówią, co obowiązuje w każdym kraju, i kto pomaga.

Prawo kraj po kraju

Ramy prawne, formalności, terminy i koszty zmieniają się z kraju na kraj. Każdy kraj ma tu szczegółową stronę: obowiązujące przepisy, najważniejsze punkty, rzeczywiste procedury, koszty, przydatne adresy i pułapki, których należy unikać.

Wybierz kraj, aby otworzyć jego stronę.

Polska i Unia Europejska

Polska

Po rozstaniu oboje rodzice zachowują w Polsce władzę rodzicielską, a sąd ustala miejsce zamieszkania dziecka, kontakty i alimenty — coraz częściej także pieczę naprzemienną. Alimentów nie liczy się z tabel; Fundusz Alimentacyjny wypłaca do 500 zł, gdy egzekucja jest bezskuteczna, a każde dziecko dostaje 800+ niezależnie od dochodów.

Europa Zachodnia

Niemcy

Od 2013 roku istnieje zaskarżalne prawo do miejsca w opiece od ukończenia pierwszego roku życia — tylko że w wielu miejscach tych miejsc nie ma.

Holandia

W Holandii małżonkowie i zarejestrowani partnerzy mają automatycznie wspólną władzę rodzicielską, a od 1 stycznia 2023 roku także niezamężny rodzic, który uznaje dziecko. Po rozwodzie wspólna władza pozostaje regułą, z planem rodzicielskim; sąd rozstrzyga spory o miejsce zamieszkania i kontakty, z opinią Raad voor de Kinderbescherming i rozmową z dziećmi od 12 lat.

Wyspy Brytyjskie

Wielka Brytania

Finansowane godziny opieki rozszerzono etapami na pracujących rodziców dzieci od dziewięciu miesięcy w Anglii, obok Tax-Free Childcare; Szkocja, Walia i Irlandia Północna mają własne programy. Polacy z settled status mają te same prawa co Brytyjczycy.

Ten temat jest omówiony także dla krajów francuskojęzycznych · krajów anglojęzycznych · krajów niemieckojęzycznych · krajów hiszpańskojęzycznych · Włoch i włoskiej Szwajcarii · krajów portugalskojęzycznych · Holandii, Flandrii i Surinamu · Turcji i tureckiej diaspory.

Strona sprawdzona we wrześniu 2026. Przytoczone przepisy i dane mogą się zmieniać: w razie wątpliwości sprawdź je u wskazanego źródła urzędowego.

Znajdź tę stronę na mapie serwisu

Pytanie, poprawka, sugestia? Napisz do nas.