Bir değil, üç şeye karar verilir
Velayet — okul, sağlık, taşınma hakkında kim karar verir — Avrupa ülkelerinin hemen hepsinde ayrılıktan sonra iki ebeveynde kalır: boşanma evliliği bitirir, anne babalığı değil. Türkiye'de ise velayet geleneksel olarak tek ebeveyne verilir; anlaşan anne babalar için ortak velayet, Yargıtay'ın 2017 kararından beri mümkündür. İkamet — çocuğun nerede yaşadığı ve diğer ebeveyni ne sıklıkla gördüğü — çatışmaların çoğunu üretir. Nafaka — çocuk için kim ne kadar öder — ayrıca hesaplanır. «Velayet» deyip geçen, bu üçünü karıştırır; hâkim her birine ayrı karar verir.
Ortak velayet ya da değil
Eşit paylaşılan ikamet — her birinde bir hafta ya da başka bir paylaşım — Belçika, İsveç ve Hollanda'da hâkimin ilk düşündüğü paylaşımdır; Almanya'da (Wechselmodell) ve Birleşik Krallık'ta anne babanın anlaşmasına bağlıdır; Türkiye'de çocuğun bir ebeveynde, çoğunlukla annede yaşaması ve ötekiyle kişisel ilişki kurması kural olarak kalır. Araştırma, ortak velayetin anne baba birbirine yakın oturduğunda, makul biçimde konuşabildiğinde ve çocuğu haberci olarak kullanmadığında iyi işlediğini — ve bu üçünden biri eksik olduğunda kötü işlediğini — söylüyor. Hiçbir paylaşım bütün çocuklar için iyi değildir; yaş, okul ve karakter sayılır.
Çocuk nafakası
Çocuğun ihtiyaçlarından ve her ebeveynin ödeme gücünden, gelirleriyle ve çocuğun her birinde geçirdiği zamanla orantılı olarak hesaplanır; Türkiye'de resmî bir tablo yoktur, hâkim takdir eder ve iştirak nafakası her yıl artırılır; Almanya'da Düsseldorf tablosu, Birleşik Krallık'ta Child Maintenance Service formülü vardır. Çocuğun reşit olmasına, genellikle öğrenimin sonuna kadar ödenir; ödenmemesi çoğu ülkede maaş haczine ve bir kamu fonunun devreye girmesine (Almanya'da Unterhaltsvorschuss) yol açar; Türkiye'de nafaka borçlusu üç aya kadar tazyik hapsiyle karşılaşabilir. Çocuğun en çok kaldığı ebeveyn alır; öteki öder.
Mahkeme önünde anlaşma
Anlaşan anne babalar — ikamet, tatiller, nafaka, kararlar konusunda — anlaşmalarını hâkime onaylatır; bu, bir davadan sonra verilen karardan daha hızlı, daha ucuz ve daha kalıcıdır; Türkiye'de anlaşmalı boşanma protokolü çocuklarla ilgili düzenlemeyi içerir, Hollanda'da ebeveynlik planı zorunludur. Çoğu zaman desteklenen arabuluculuk, anlaşamayan anne babalara yardım eder. Hâkim yalnızca anne babanın karar vermediği konularda ve her zaman çocuğun yararına karar verir — çocuk belli bir yaştan itibaren dinlenir.
Anne baba farklı ülkelerde yaşadığında
Diğer ebeveynin ya da hâkimin izni olmadan çocukla başka bir ülkeye taşınmak, bütün Avrupa Birliği'nde ve Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi'ne taraf ülkelerde hukuka aykırı götürmedir: çocuk geri dönmelidir ve kaynak ülkenin hâkimi karar verir. Türk aileler için bu sık rastlanan bir durumdur — babanın izni olmadan çocuğuyla Almanya'dan Türkiye'ye dönen bir anne iade kararıyla karşılaşabilir; Türkiye 2000'den beri sözleşmeye taraftır, Almanya, Fransa, Hollanda, Birleşik Krallık, ABD ve Kanada da. Ülke sayfaları her ülkede neyin geçerli olduğunu ve kimin yardım ettiğini söyler.
