Çocuklar, aile ve miras — Hollanda

Evlat edinme

Evlat edinme Medeni Kanun 1. Kitap'ta (madde 1:227 vd.) düzenlenir: çocuğun açık yararına ise ve çocuğun ebeveynlerinden bekleyeceği bir şey kalmamışsa mahkeme karar verir. Koşullar: evlat edinen çocuktan en az 18 yaş büyüktür; iki evlat edinen üç yıl birlikte yaşamış ve çocuğa bir yıl bakmış olmalıdır; eşinin ya da ortağının çocuğunu evlat edinen partner (üvey ebeveyn evlat edinmesi) bir yıl; 12 yaş ve üstü çocuk rıza göstermelidir. Ülkeler arası evlat edinme Wobka yasasıyla düzenleniyordu: bakanın ilke onayı, bilgilendirme, Raad voor de Kinderbescherming'in aile incelemesi, lisanslı kuruluşun aracılığı. Joustra komisyonunun geçmişteki usulsüzlüklere ilişkin raporundan (Şubat 2021) sonra hükûmet yeni başvuruları askıya aldı, 2022'de tek merkezî kuruluşla yeniden başladı ve Mayıs 2024'te ülkeler arası evlat edinmeyi tamamen sonlandırmaya karar verdi. INEA uzmanlık merkezi evlat edinilenlere köken arayışında eşlik eder.

Hollanda'daki Türk aileler için bunun anlamı: Türkiye'den çocuk evlat edinmek artık mümkün değildir — Hollanda ülkeler arası evlat edinme için yeni başvuru kabul etmiyor, akraba çocukları için de. Geriye üvey ebeveyn evlat edinmesi (partnerin çocuğu) ve uzun bekleme süreli Hollanda yurt içi evlat edinmesi kalır. Türkiye'de mahkemeden alınan evlat edinme kararı, ebeveynler Hollanda'da yaşıyorsa Hollanda merkezî makamı atlandığı için tanınmaz.

Temel noktalar

Uygulamada

• Partnerinin çocuğunu evlat edinmek isteyen, bir yıl ortak bakımdan sonra avukat aracılığıyla mahkemeye başvurur; diğer ebeveyn rıza göstermeli ya da artık velayeti kullanamaz durumda olmalı ve 12 yaş ve üstü çocuk dinlenir.
• Terk edilmiş çocuk için adaylar, terk eden anneleri destekleyen Fiom'a ve aile incelemesi için Raad voor de Kinderbescherming'e başvurur; çocuk sayısı azdır ve bekleme uzundur.
• Süren ülkeler arası dosyası olan, tamamlanmaya kadar merkezî makam ve lisanslı kuruluş eşliğinde kalır; yeni adaylar kaydedilmez.
• Kökenini arayan evlat edinilenler INEA'ya ve lisanslı kuruluştaki ya da Ulusal Arşiv'deki evlat edinme dosyasına başvurur; 2021'den beri dosyalara erişim düzenlemesi vardır.

Maliyet ve karşılanma

Üvey ebeveyn evlat edinmesi harç (300 euronun üstünde) ve avukat, 1 500–3 000 euro tutar; süren bir ülkeler arası evlat edinme aracılık, seyahat ve belgeler için 15 000–30 000 euro.

Nereye başvurulur

• Rijksoverheid.nl: evlat edinme, üvey ebeveyn evlat edinmesi ve ülkeler arası evlat edinmenin sonlandırılması.
• Hollanda'da terk ve evlat edinme için Fiom; aile incelemesi için Raad voor de Kinderbescherming.
• Evlat edinilenler için INEA (Expertisecentrum Interlandelijke Adoptie).

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Rijksoverheid — Adoptie — resmî bilgi
• Fiom — afstand en adoptie — soybağı soruları vakfı
• INEA — Expertisecentrum Interlandelijke Adoptie — uzmanlık merkezi

Genel makale: Evlat edinme

Üremeye yardımcı tedavi

Bağışçılar 2004'ten beri anonim değil: çocuk 16 yaşında bağışçının kimliğini isteyebilir. Taşıyıcı annelik ücretsiz olmak koşuluyla tek bir akademik merkezde serbest.

Çerçeveyi üç yasa oluşturur: embriyoların kullanımını ve tedavileri düzenleyen, araştırma için embriyo üretimini yasaklayan Embriyo Yasası (2002); bağışçı anonimliğini kaldıran Yapay Döllenme Bağışçı Verileri Yasası (Wdkb, 2004) — çocuk 12 yaşında fiziksel ve sosyal bilgileri, 16 yaşında kimliği Stichting Donorgegevens aracılığıyla alır —; ve kadının 43 yaşına girdiği güne kadar üç IVF ya da ICSI denemesini kişisel katkı payı (eigen risico) düşüldükten sonra karşılayan Sağlık Sigortası Yasası. Bağışçı spermiyle yapay tohumlama 2019'dan beri tıbbî endikasyon olmadan da bekâr kadınlar ve kadın çiftler için karşılanır. Yumurta ve embriyo bağışı ücretsiz olmak koşuluyla serbesttir; klinikler bağışçı yumurtasıyla tedavi için 50 yaş sınırı uygular. Preimplantasyon genetik test (PGT) ağır kalıtsal hastalıklar için Maastricht UMC+'ta yapılır. Taşıyıcı annelik ticari değilse yasak değildir (Ceza Kanunu madde 151b ücret karşılığı aracılığı yasaklar); yüksek teknolojili taşıyıcı annelik Amsterdam UMC'de sıkı koşullarla sunulur ve niyet eden ebeveynler evlat edinme ya da velayet değişikliğiyle ebeveyn olur. Çocuk, Taşıyıcı Annelik ve Soybağı Yasa Tasarısı (2023) niyet eden ebeveynlerin doğumdan önce doğrudan tanınmasını getirmek istiyor.

Türkiye'den fark büyüktür: Türk mevzuatı her türlü sperm, yumurta ve embriyo bağışını yasaklar ve tedaviyi evli çiftlerle sınırlar; Hollanda'da bağış yasaldır, bekâr kadınlar ve kadın çiftler tedavi görebilir ve çocuk bağışçıyı öğrenme hakkına sahiptir. Ucuzluk ve dil için Türkiye'ye tedaviye giden çiftler, orada yalnızca kendi hücreleriyle ve resmî evlilik belgesiyle tedavi yapılabildiğini ve Hollanda sigortasının yurt dışı tedaviyi 2011/24 direktifi kapsamında ancak önceden onayla kısmen karşılayabileceğini bilmeli.

Temel noktalar

Uygulamada

• Aile hekiminden (huisarts) başlayın: bir yıl çocuk sahibi olamama sonrasında (35 yaş üstünde daha erken) jinekoloğa ve on üç lisanslı IVF merkezinden birine sevk eder; sevk karşılama için gereklidir.
• Her denemede kişisel katkı payını (2026'da 385 euro) hesaba katın; ilaç ve laboratuvar temel sigortaya girer, ek sigortalar bazen dördüncü denemeyi karşılar.
• Bilinen bağışçı kullanan, önceden noterde bağışçı sözleşmesi yaptırır ve ikinci annenin çocuğu tanımasını sağlar; klinik bağışçısıyla ikinci anne, anneyle evli ya da ortaklıktaysa otomatik ebeveyndir.
• Yumurta bağışında Hollanda'da bekleme uzundur; pek çok çift Belçika ya da İspanya'ya gider — 2011/24 direktifine göre karşılamayı önceden sigortacıya sorun. Türkiye bu açıdan seçenek değildir: bağış yasaktır.

Maliyet ve karşılanma

Temel sigorta kişisel katkı payından sonra üç denemeyi öder; dördüncü deneme 3 000–5 000 euro tutar. Yurt dışında yumurta bağışı döngü başına 6 000–10 000 euro. Bağışçı spermiyle yapay tohumlama döngü başına birkaç yüz euro, karşılanır.

Nereye başvurulur

• Freya, üreme sorunları hasta derneği: açıklamalar, klinik seçimi, bekleme süreleri.
• Bağışçı ve bağışla doğan çocuk verileri için Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting.
• Rehberler için Rijksoverheid.nl ve Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG).

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Rijksoverheid — Vruchtbaarheidsbehandelingen en donorconceptie — resmî bilgi
• Freya — hasta derneği — üreme sorunu yaşayanlar derneği
• Stichting Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting — bağışçı kaydı

Genel makale: Üremeye yardımcı tedavi

Çocukların velayeti

Hollanda'da evli ve kayıtlı ebeveynler otomatik ortak velayete sahiptir; 1 Ocak 2023'ten beri çocuğu tanıyan evli olmayan ebeveyn de. Boşanmadan sonra ortak velayet ebeveynlik planıyla kural olmaya devam eder; ikamet ve kişisel ilişki uyuşmazlığında hâkim, Raad voor de Kinderbescherming'in görüşü ve 12 yaşından itibaren çocuklarla görüşmeyle karar verir.

Velayet (ouderlijk gezag) Medeni Kanun 1. Kitap'ta (14. başlık) yer alır. Evli ebeveynler ve kayıtlı ortaklar kanunen ortak velayete sahiptir; evli olmayan annede velayet tekti ve baba velayet siciline kayıt istemek zorundaydı — 2023 yasasına kadar; bu yasa çocuğun evli olmayan partnerce tanınmasının otomatik ortak velayet getirmesini sağlar. Boşanmadan sonra ortak velayet kalır, hâkim çocuğun ebeveynler arasında sıkıştığına karar vermezse; ebeveynlik planı (2009'dan beri zorunlu) bakımın bölüşümünü belirler — ana ikamet, kişisel ilişki ya da dönüşümlü bakım, nafaka, bilgi. Uyuşmazlıkta mahkeme, çoğu zaman Raad voor de Kinderbescherming'in görüşü ve 12 yaşından itibaren çocuk görüşmesinden sonra karar verir; daha küçükler talep üzerine dinlenebilir. Velayet sahibi ebeveyn taşınma, pasaport ya da okul seçimi için diğerinin rızasına ihtiyaç duyar; hâkim ikame izin verir. Çocuk nafakası 21 yaşına kadar işler ve ödenmezse LBIO ücretsiz tahsil eder. Büyükanne-büyükbabalar ve yakın bağı olan diğer kişiler kişisel ilişki düzenlemesi isteyebilir.

Hollanda'da doğan Türk çocuğu Hollanda doğum belgesi alır ve konsoloslukta Türk nüfusuna kaydedilebilir; çifte vatandaşlık her iki ülkede de kabul edilir. Kinderbijslag ve kindgebonden budget, oturma izniyle Hollanda'da çalışan Türk vatandaşlarına Hollandalılarla aynı koşullarda ödenir. Türkiye'ye taşınma ise velayet konusunda en sık uyuşmazlık kaynağıdır.

Temel noktalar

Uygulamada

• Evli olmayan ebeveynler: çocuğu belediyede, tercihen doğumdan önce tanıtın; 2023'ten beri ortak velayet otomatik gelir. 2023'ten önce kayıtsız tanıyan, dijital formla mahkemeden kaydı sonradan ister.
• Kişisel ilişkiyi ebeveynlik planında somut yazın — hafta sonları, tatiller, bayramlar (dinî bayramlar dahil), teslim —; belirsiz düzenleme yeni davaların ilk kaynağıdır.
• Taşınma uyuşmazlığında hâkim çocuğun yararını, taşınmanın gerekliliğini ve kişisel ilişkiyi sürdürme imkânını tartar; yeni iş ya da ev sözleşmesi imzalanmadan önce davayı başlatın — Türkiye'ye dönüş için özellikle.
• Kişisel ilişkiye uyulmuyorsa: önce arabuluculuk ya da Raad voor de Kinderbescherming, sonra hâkimden cezaî şart (dwangsom) ya da istisnaen ana ikametin değiştirilmesi talebi.

Maliyet ve karşılanma

Velayet kaydı ücretsizdir; velayet ya da kişisel ilişki davası harç (300 euronun üstünde) artı avukat, 1 500–5 000 euro; arabuluculuk saatte 100–250 euro, kısmen sübvansiyonlu. LBIO tahsili hak sahibi için ücretsizdir.

Nereye başvurulur

• Rechtspraak.nl: velayet, kişisel ilişki, ebeveynlik planı ve velayet sicili formları.
• Çocukla ilgili kaygılarda Raad voor de Kinderbescherming ve Veilig Thuis (0800-2000).
• Uluslararası çocuk kaçırmada Centrum IKO ve merkezî makam (Adalet ve Güvenlik Bakanlığı).

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Rechtspraak.nl — Gezag en omgang — de Rechtspraak
• Rijksoverheid — Ouderlijk gezag — resmî bilgi
• Centrum Internationale Kinderontvoering (IKO) — danışma ve arabuluculuk

Genel makale: Çocukların velayeti

Miras

Hollanda'da vasiyetsiz ölen ve eş ya da kayıtlı ortak bırakan kişi, yasal bölüşüm yoluyla her şeyi o partnere bırakır: çocuklar ancak partnerin ölümünde muaccel olan bir para alacağı alır. Çocuklar mirastan çıkarılabilir ama saklı paylarını — paylarının yarısı, para olarak — korur. Nikâhsız partner vasiyet olmadan hiçbir şey almaz. Hollanda'da yerleşik Türk vatandaşı, vasiyette Türk hukukunu seçmemişse Hollanda hukukuna tabidir.

Tüm ayrıntılar: Miras