Evlilik, birliktelik ve boşanma — Hollanda

Resmî nikâh

Evlilik Medeni Kanun'un (Burgerlijk Wetboek) 1. Kitabı'nda düzenlenir. Aralık 2015 tarihli Zorla Evlilikle Mücadele Yasası'ndan beri asgari yaş hiçbir muafiyet olmadan 18'dir ve yurt dışında bu yaşın altında yapılan evlilikler, iki eş de 18 olmadıkça tanınmaz. Evlilik, törenin yapılacağı belediyeye en az on dört gün, en fazla bir yıl önceden yapılan evlenme niyeti bildiriminden (melding van voorgenomen huwelijk — eski ondertrouw) sonra bir (olağanüstü) nüfus memuru önünde kıyılır. Kilise ya da dinî nikâh ancak resmî nikâhtan sonra yapılabilir (BW madde 1:68); sırayı tersine çeviren din görevlisi suç işler. Herkes için evlilik 1 Nisan 2001'den beri geçerlidir.

Türk toplumu için en önemli nokta: Hollanda'da resmî nikâh olmadan imam nikâhı kıymak suçtur — Türkiye'deki gibi (TMK m. 143, TCK m. 230) ama burada da din görevlisi cezalandırılır. Camiler resmî evlilik belgesi görmeden nikâh kıymaz. Yalnızca dinî nikâhla yaşayan çiftler Hollanda hukukunda bekârdır: miras, nafaka, oturma hakkı ve emeklilik bakımından hiçbir hakları yoktur.

İki Türk vatandaşı Rotterdam, Amsterdam ya da Deventer Başkonsolosluğu'nda da evlenebilir; bu nikâh Türkiye'de doğrudan tescil edilir ve Hollanda'da BRP'ye (nüfus kaydı) işlenir. Eşlerden biri Hollandalı ya da başka bir ülkenin vatandaşıysa konsoloslukta nikâh mümkün değildir. Belediyede yapılan nikâhın ise 30 gün içinde konsolosluğa bildirilmesi gerekir.

Temel noktalar

Uygulamada

• Bildirim çoğu belediyede DigiD ile dijital yapılır; belediye doğum bilgilerini BRP'den alır. Yurt dışında doğmuş ve BRP'de kayıtlı olmayan kişi, tasdikli ya da apostilli doğum belgesi sunar — Türk uluslararası doğum kayıt örneği (Formül A) apostil ve tercüme gerektirmez.
• Kalıcı oturma hakkı olmayan AB dışı bir partnerle evlenen kişi için IND beyanı gerekir (Sahte Evlilikleri Önleme Yasası); belediye bunu kendisi ister, ancak birkaç hafta sürer. Türkiye'den gelen eş için bu beyan istenir.
• Her belediye belirli zamanlarda ücretsiz ya da çok ucuz nikâh (kosteloos huwelijk) sunar, genellikle hafta içi sabah, sınırlı sayıda konukla. Seçilen bir mekânda tören için belediyenin o yeri „huis der gemeente” olarak belirlemesi gerekir.
• Türkiye'de evlenmek için belediye evlenme ehliyet beyanı (verklaring van huwelijksbevoegdheid) verir; Türkiye'de yapılan nikâh sonra BRP'ye ya da Hollanda'da oturmayanlar için Den Haag belediyesine (Landelijke Taken) kaydettirilir. Hollanda'daki nikâh ise Türk konsolosluğuna bildirilir.

Maliyet ve karşılanma

Harçlar belediyeye göre değişir: belirli zamanlarda ücretsizden, hafta içi kendi nikâh memuru ya da mekânıyla tören için 400–1 000 euroya kadar; hafta sonu daha fazla. Evlilik cüzdanı (trouwboekje) 20–40 eurodur ve zorunlu değildir.

Nereye başvurulur

• Belediyenizin Burgerzaken bölümü: bildirim, ücretsiz nikâh, olağanüstü nüfus memuru.
• Rijksoverheid.nl: koşullar, belgeler ve evlilik, kayıtlı ortaklık ve birlikte yaşam sözleşmesi arasındaki farklar.
• Evlilik sözleşmesi için noter, tercihen nikâh gününden önce.
• T.C. Rotterdam, Amsterdam ve Deventer Başkonsoloslukları — ehliyet belgesi, konsolosluk nikâhı, tescil.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Rijksoverheid — Trouwen, samenlevingscontract en geregistreerd partnerschap — resmî bilgi
• Burgerlijk Wetboek Boek 1 (titel 5, het huwelijk) — wetten.overheid.nl
• T.C. Rotterdam Başkonsolosluğu — nüfus ve evlilik işlemleri

Genel makale: Resmî nikâh

Kayıtlı birliktelik ve birlikte yaşama

1 Ocak 1998'de getirilen kayıtlı ortaklık (geregistreerd partnerschap), Medeni Kanun'un 1. Kitabı'nda evliliğin yanında yer alır ve 2001'den beri neredeyse aynı sonuçları doğurur: mal ortaklığı (2018'den beri sınırlı), bakım yükümlülüğü, miras hakkı, vergisel ortaklık ve 2014'ten beri erkek partner, ortaklık sırasında doğan çocuğun otomatik olarak yasal babası olur. Fark sona ermededir: küçük çocuk yoksa ortaklık hâkim olmadan, bir avukat ya da noterin belediyeye sunduğu beyanla sona erer. Ortaklık belediyede evliliğe dönüştürülebilir. Birlikte yaşam sözleşmesi yasal statüsü olmayan noter sözleşmesidir: giderleri, konutu ve bazen konutta kalma hükmünü düzenler ve çoğu zaman partner emekliliği için şarttır. Yalnızca birlikte yaşayan, yasa önünde diğerine yabancıdır; birlikte yaşamı gören yardımlar (toeslagen) ve vergi dairesi hariç.

Hollanda'daki Türk vatandaşları için: kayıtlı ortaklığın Türkiye'de hiçbir sonucu yoktur — Türk hukuku kayıtlı birlik tanımaz; nüfus, SGK ve vergi dairesi ortakları yabancı sayar. Birliğin her iki ülkede geçerli olmasını isteyen çift evliliği seçmelidir. Dinî nikâh da bu tabloyu değiştirmez: imam nikâhlı çift Hollanda hukukunda „hiçbir şey yapmadan birlikte yaşayan” kategorisindedir.

Temel noktalar

Uygulamada

• Kayıtlı ortaklık evlilik gibi kurulur: belediyeye en az on dört gün önce bildirim, iki ila dört şahit, nüfus memuru önünde tören. Belediyenin belirli zamanlarında ücretsizdir.
• Ortaklıksız birlikte yaşayanlar en az üç şeyi düzenler: noterde birlikte yaşam sözleşmesi (400–900 euro), vasiyet — yoksa partner hiçbir şey almaz ve mallar aileye gider — ve partnerin emeklilik fonuna bildirilmesi.
• Evlilik ya da ortaklık olmadan çocuk sahibi olan, çocuğu belediyede tanır, doğumdan önce bile; 1 Ocak 2023'ten beri tanıyan kişi bununla otomatik olarak ortak velayet kazanır.
• Vergi dairesi ve yardımlar için çocukla, ortak konutla ya da noter sözleşmesiyle birlikte yaşadığınız anda vergisel partner olursunuz: bu, huurtoeslag'ı, zorgtoeslag'ı ve indirimleri değiştirir — hiçbir tören olmadan.

Maliyet ve karşılanma

Kayıtlı ortaklık belediyede evlilik kadar tutar: belirli zamanlarda ücretsiz, aksi hâlde 400–1 000 euro. Birlikte yaşam sözleşmesi noterde 400–900 euro, vasiyet kişi başı 300–600 euro; pek çok noter paket sunar.

Nereye başvurulur

• Rijksoverheid.nl: evlilik, kayıtlı ortaklık ve birlikte yaşam sözleşmesi arasındaki farklar, tablo hâlinde.
• Birlikte yaşam sözleşmesi ve vasiyet için noter; Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) masrafları açıklar.
• Birlikte yaşam, nafaka ve velayet hakkında ücretsiz danışma için Het Juridisch Loket.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Rijksoverheid — Verschillen tussen trouwen, geregistreerd partnerschap en samenwonen — resmî bilgi
• Burgerlijk Wetboek Boek 1, titel 5A (geregistreerd partnerschap) — wetten.overheid.nl
• Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie — Samenwonen — noterlik

Genel makale: Kayıtlı birliktelik ve birlikte yaşama

Evlilikte mal rejimi

Hollanda'da evlilik sözleşmesi yapmadan evlenen, 1 Ocak 2018'den beri sınırlı mal ortaklığına girer: herkesin evlilikten önce sahip olduğu ile miras ya da bağışla edindiği kişisel kalır; evlilik süresince kazanılan ya da alınan ortaktır. 2018 öncesi evlilikler genel ortaklıkta kalır. Türk çiftler için belirleyici soru, malvarlığına hangi hukukun uygulanacağıdır.

Evlilik mal rejimi hukuku Medeni Kanun 1. Kitap 6–8. başlıklarda yer alır. 1 Ocak 2018'de yürürlüğe giren Yasal Mal Ortaklığının Sınırlandırılması Yasası, Hollanda'nın 1838'den beri tanıdığı genel ortaklığın yerini aldı. Sınırlı ortaklığa girenler: evlilik süresince edinilen her şey, iki tarafın gelirleri ve eşlerin evlilikten önce zaten birlikte sahip oldukları mallar — biri daha çok ödemiş olsa da 50/50 olur. Kişisel kalanlar: herkesin evlilik öncesi malvarlığı, miras ve bağışlar, evlilik öncesi işletme malvarlığı; evlilik süresince harcanan emek için ortaklığa „makul bir karşılık” ödenir. Bir şeyi kişisel tutmak isteyen kanıtlamak zorundadır; kanıtlanmayan ortak sayılır (madde 1:94). Evlilik sözleşmeleri — mal ayrılığı (koude uitsluiting), dönemsel ya da nihai denkleştirme hükmü — noterde yapılır ve evlilik malları siciline kaydedilir. Emeklilik ayrıca, Boşanmada Emeklilik Haklarının Denkleştirilmesi Yasası'na (1995) göre bölünür: herkes evlilik süresince biriken yaşlılık aylığının yarısını alır.

29 Ocak 2019'dan sonra hukuk seçimi yapmadan evlenen ve Hollanda'ya yerleşen iki Türk vatandaşı için Hollanda mahkemesi Hollanda hukukunu (ilk ortak mutat mesken) — yani sınırlı ortaklığı — uygular; Türk mahkemesi ise MÖHUK m. 15 uyarınca ortak millî hukuku, yani Türk edinilmiş mallara katılma rejimini. Fark gerçektir: Türk rejiminde evlilik öncesi birlikte alınan ev paylar oranında kalır, Hollanda'da 50/50 olur; Türk rejiminde mal ortak değil, tasfiyede yalnızca artık değer alacağı vardır. Bu ikilik yalnızca noterde yapılan hukuk seçimiyle giderilir.

Temel noktalar

Uygulamada

• Kayıt tutun: evlilikten önce sahip olduğunuzun ve her miras ya da bağışın kanıtını saklayın; kişisel parayı iz bırakmadan ortak hesaba yatırmayın. Boşanmada kanıt karar verir, hafıza değil.
• Evlilikten önce eşit olmayan katkıyla birlikte ev alan, nikâh gününden önce evlilik sözleşmesi yaptırır: sözleşme olmadan ev 50/50 ortak olur ve eşit olmayan katkı kaybolur.
• Girişimciler çoğu zaman dönemsel denkleştirme hükümlü mal ayrılığını seçer; o zaman hükmü her yıl uygulayın, çünkü uygulanmamış denkleştirme hükmü boşanmada tüm malvarlığının ortaklık varmış gibi denkleştirilmesine yol açar.
• Boşanmayı iki yıl içinde Rijksoverheid formuyla emeklilik fonuna bildirin, yoksa denkleştirmeyi eski eşten kendiniz talep etmek zorunda kalırsınız.
• Türk çift, her iki ülkenin malvarlığını aynı biçimde değerlendirmesi için evlilik sözleşmesine hukuk seçimi (Hollanda ya da Türk hukuku) yazdırmalıdır — özellikle Türkiye'de daire ya da arsa varsa.

Maliyet ve karşılanma

Evlilik sözleşmesi noterde sicile kayıt dahil 600–1 500 euro tutar; evlilik sırasında değişiklik aynı tutardadır ve 2012'den beri mahkeme onayı gerektirmez.

Nereye başvurulur

• Evlilik sözleşmesi, denkleştirme hükümleri ve işletme malvarlığı danışmanlığı için noter; Rotterdam, Amsterdam ve Den Haag'da Türkçe konuşan noter ve avukatlar var.
• Rijksoverheid.nl: sınırlı ortaklığın açıklaması ve emeklilik denkleştirme formu.
• Mahkemedeki evlilik malları sicili (rechtspraak.nl üzerinden çevrim içi sorgulanabilir).

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Rijksoverheid — Gemeenschap van goederen en huwelijkse voorwaarden — resmî bilgi
• Burgerlijk Wetboek Boek 1, titel 7 (wettelijke gemeenschap van goederen) — wetten.overheid.nl
• Rijksoverheid — Pensioenverevening bij scheiding — resmî bilgi

Genel makale: Evlilikte mal rejimi

Boşanma

Hollanda'da boşanma yalnızca mahkeme yoluyla, avukatla ve tek neden olan evliliğin kalıcı sarsılmasıyla mümkündür; küçük çocuk varsa ebeveynlik planı zorunludur. Ortak başvuru birkaç hafta, tek taraflı altı ay ila bir yıl sürer. Eş nafakası 2020'den beri beş yılla sınırlıdır. Hollanda kararı konsoloslukta Türk nüfusuna doğrudan işlenebilir.

Boşanma Medeni Kanun 1. Kitap'ta (madde 1:150 vd.) düzenlenir. Tek neden, eşlerden biri ileri sürdüğü anda hâkimin kabul ettiği evliliğin kalıcı sarsılmasıdır; kusurun rolü yoktur. Başvuru avukat tarafından mahkemeye ortak (bir anlaşmayla — convenant) ya da tek taraflı yapılır. 2009 tarihli Sürdürülen Ebeveynliği Teşvik Yasası'ndan beri küçük çocukların ebeveynleri bir ebeveynlik planı (ouderschapsplan) sunmak zorundadır: bakım ve eğitimin bölüşümü, çocuk nafakası, bilgi paylaşımı; ortak velayet boşanmadan sonra kural olmaya devam eder. Hâkim 12 yaşından itibaren çocukları dinler. Boşanma ancak karardan sonraki altı ay içinde nüfus kayıtlarına tescille kesinleşir. Eş nafakası 1 Ocak 2020'den beri en fazla beş yıl sürer, istisnalarla (en küçük çocuk 12 olana kadar; on beş yıldan uzun evlilikte ve on yıl içinde AOW yaşına ulaşacak eş için on yıla kadar). Çocuk nafakası 21 yaşına kadar, yargının Trema normlarına göre işler. Emeklilik denkleştirilir.

Hollanda'da yaşayan iki Türk vatandaşı için Hollanda mahkemesi yetkilidir, ancak Roma III tüzüğü uyarınca eşler Hollanda hukukunu seçmediyse ortak millî hukuk olarak Türk Medeni Kanunu'nu uygular: anlaşmalı boşanmada en az bir yıl evlilik koşulu ve hâkimin protokolü onaylaması aranır, çekişmeli boşanmada kusur ve TMK'daki boşanma sebepleri incelenir. Kesinleşen Hollanda kararı 2018'den beri (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A) her iki eş birlikte ya da 90 gün içinde ayrı ayrı başvurursa konsoloslukta doğrudan tescil edilir; aksi hâlde Türkiye'de tanıma-tenfiz davası gerekir. Türkiye'de alınan karar da Hollanda'da BRP'ye kaydedilebilir.

Temel noktalar

Uygulamada

• Anlaşan çift, tek bir avukata ya da arabulucuya bir anlaşma ve ebeveynlik planı hazırlatıp ortak başvuru yapar: en hızlı ve en ucuz yoldur ve hâkim duruşmasız karar verir.
• Anlaşamayan kendi avukatını tutar; hâkim arabuluculuk önerebilir ya da çocuk için özel bir kayyım atayabilir. Geçici tedbirler (konut, çocuklar, nafaka) birkaç hafta içinde alınabilir.
• Çocuk nafakasını Trema normlarıyla (çocuğun ihtiyacı, iki ebeveynin ödeme gücü) hesaplayın ve tutarı ebeveynlik planına yazdırın; ödeme yapılmazsa LBIO ücretsiz tahsil eder — Türkiye'ye dönen borçludan da, 2007 Lahey Nafaka Sözleşmesi yoluyla.
• Boşanmayı denkleştirme için iki yıl içinde emeklilik fonuna bildirin; yardımları, sağlık sigortasını ve vasiyeti güncelleyin; eski eş miras almaz ama eski bir vasiyet onu hâlâ kayırabilir.
• Hollanda belediyesine tescilden sonra kesinleşmiş kararın apostilli ve yeminli tercümeli örneğini konsolosluğa sunun; iki eş birlikte başvurursa Türkiye'de dava gerekmez.

Maliyet ve karşılanma

Harç birkaç yüz eurodur (2026'da başvuran başına 300 euronun üstünde); tek avukat ya da arabulucuyla ortak boşanma 1 500–4 000 euro, çekişmeli boşanma kişi başı 5 000–15 000 euro tutar. Düşük gelirliler için katkı paylı sübvansiyonlu adli yardım (toevoeging) vardır.

Nereye başvurulur

• Rechtspraak.nl: usul, formlar, harçlar ve Trema normları.
• Ücretsiz ilk danışma için Het Juridisch Loket; toevoeging için Raad voor Rechtsbijstand.
• Nafaka tahsili için LBIO (Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen).
• Türkçe konuşan aile hukukçuları (Rotterdam, Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Eindhoven).

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Rechtspraak.nl — Scheiden — de Rechtspraak
• Rijksoverheid — Scheiden — resmî bilgi
• LBIO — nafaka tahsili — Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen

Genel makale: Boşanma