Resmî nikâh
Evliliği Alman Medeni Kanunu'nun (BGB) 1303 ve devamı paragrafları düzenler. Federal Anayasa Mahkemesi 2023'te bu evliliklerin sonuçlarına ilişkin düzenlemelerin düzeltilmesini istedi.
Alman usulünde iki uyruklu çiftleri düzenli olarak şaşırtan bir engel vardır: yabancı eşin ülkesi evlenme ehliyet belgesi (Ehefähigkeitszeugnis) vermiyorsa, eyalet yüksek mahkemesi (Oberlandesgericht) başkanından muafiyet alınması gerekir. Bu aylar sürer, yabancı hukuk her dosyada ayrı incelenir ve ücrete tabidir. Türkiye bu belgeyi verir — nüfus müdürlüğünden ya da Almanya'daki Türk konsolosluklarından uluslararası formatta (Formül B) alınabilir ve altı ay geçerlidir; bu nedenle Türk vatandaşları genellikle muafiyet yoluna girmez.
Almanya, Avrupa Birliği üyesi olarak eşin oturma hakkına ilişkin 2004/38/AT direktifini uygular. Türkiye AB üyesi olmadığı için 2016/1191 sayılı apostil muafiyeti Türk belgelerine uygulanmaz; ancak Türkiye ile Almanya arasında geçerli CIEC sözleşmeleri sayesinde çok dilli uluslararası nüfus kayıt örnekleri (Formül A, B, C) apostil ve tercüme gerektirmez. Diğer belgeler için apostil ve yeminli tercüme gerekir.
İki Türk vatandaşı Almanya'daki Türk konsolosluğunda da evlenebilir; bu evlilik Türkiye'de doğrudan tescil edilir ve Almanya tarafından tanınır. Eşlerden biri Alman vatandaşıysa konsoloslukta nikâh mümkün değildir.
Temel noktalar
| Yaş | 18; muafiyet artık mümkün değil |
|---|---|
| Çok eşlilik | Yasak; çifte evlilik suçtur. Yurt dışında yapılan çok eşli evlilikler tanınmaz ve ikinci eşe oturma hakkı vermez |
| Herkes için evlilik | 1 Ekim 2017'den beri |
| Başvuru | İkamet yerindeki Standesamt'a; altı ay geçerli |
| Belgeler | Kimlik, güncel doğum kaydı örneği, ikamet belgesi; önceki evlilik varsa boşanma kararı |
| Yabancı nişanlı | Evlenme ehliyet belgesi (Türkiye: nüfus müdürlüğü veya konsolosluk) ya da Oberlandesgericht muafiyeti |
| Şahitler | İsteğe bağlı, en fazla iki |
| Soyadı | Mayıs 2025'ten beri eşler için gerçek çift soyadı mümkün |
| İlan yok | Kamuya ilan (Aufgebot) kaldırıldı; başvuru yeter |
| Yer | Belediye izin verdiyse nikâh dairesi dışında da tören mümkün |
Uygulamada
- Başvuru randevusunu erken alın, özellikle uluslararası durumlarda; büyük şehirlerde randevular aylar sonrasına verilir.
- Türk nüfus müdürlüğünden ya da konsolosluktan uluslararası formatta evlenme ehliyet belgesi alın; altı ay geçerlidir, nikâh tarihine göre ayarlayın.
- İşletme ya da önceki ilişkilerden çocuk varsa nikâhtan önce noterde evlilik sözleşmesi (Ehevertrag) yapın.
- Nikâhtan sonra vergi sınıflarını, sigortaları ve vasiyeti güncelleyin.
- Almanya'da yapılan evliliği 30 gün içinde Türk konsolosluğuna bildirin; tescil edilmeden Türk nüfus kaydı ve pasaport değişmez.
- Yabancı belgelerin tercüme ve tasdikine erken başlayın: en uzun süren kısım budur.
Maliyet ve karşılanma
Evlilik başvurusu belediyeye göre 40–80 euro, yabancı unsur için ek ücret alınır. Ehefähigkeitszeugnis muafiyeti gelire bağlıdır ve birkaç yüz euroya çıkabilir. Tercüme ve apostil ayrıca ödenir. Konsoloslukta evlenme ehliyet belgesi ve konsolosluk nikâhı harca tabidir.
Son değişiklikler
Nüfus daireleri AB ülkelerinden elektronik iletilen belgeleri giderek daha çok kabul ediyor; Türkiye gibi üçüncü ülkeler için mevcut usul (uluslararası formüller ya da apostil) geçerliliğini koruyor.
Nereye başvurulur
- İkamet yerindeki Standesamt.
- T.C. Başkonsoloslukları (Berlin, Hamburg, Köln, Münih, Frankfurt, Stuttgart, Düsseldorf, Essen, Hannover, Karlsruhe, Mainz, Münster, Nürnberg) — ehliyet belgesi, konsolosluk nikâhı, tescil.
- Evlilik sözleşmeleri için noterler.
- Ehliyet belgesi muafiyeti için Oberlandesgericht.
Bilmekte fayda var
Evlilik sözleşmesi yoksa otomatik olarak Zugewinngemeinschaft rejimi uygulanır: mallar ayrı kalır, boşanmada yalnızca evlilik süresince oluşan artış paylaşılır. Türk hukukundaki edinilmiş mallara katılma rejimine benzer ama aynı değildir; serbest çalışanlar ve karma aileler için değiştirilmiş bir sözleşme çoğu zaman daha uygundur.
Sık sorulan sorular
Ehefähigkeitszeugnis alınamıyorsa ne yapılır?
Standesamt aracılığıyla Oberlandesgericht başkanından muafiyet istenir. Süreç ülkeye ve dosyaya göre birkaç ay sürer ve gelire bağlı ücret alınır. Eksiksiz, tercüme edilmiş ve tasdikli belgeler sunun — her eksik bildirimi işlemi haftalarca uzatır. Türk vatandaşları belgeyi nüfus müdürlüğünden aldığı için bu yol genellikle onları ilgilendirmez.
Yabancı eş hangi belgelere ihtiyaç duyar?
Kural olarak: pasaport, yeni tarihli doğum kayıt örneği, evlenme ehliyet belgesi veya ülkesinden eşdeğer bir belge, önceki evlilik varsa sona erdiğinin belgesi ve yasal ikamet belgesi. Türkiye'den alınan çok dilli uluslararası formüller apostil ve tercüme gerektirmez; diğer belgeler için apostil ve yeminli tercüme şarttır. Ehliyet belgesiyle başlayın — neredeyse her zaman en yavaş kısımdır.
Kaynaklar
- Gesetze im Internet — federal yasaların resmî metinleri
- Bund.de — federal kurumlar rehberi
- T.C. Berlin Büyükelçiliği — konsolosluk işlemleri — evlenme ehliyet belgesi, nikâh, tescil
Kayıtlı birliktelik ve birlikte yaşama
Evliliğin 1 Ekim 2017'de açılmasından bu yana yeni ortaklık kurulamaz; mevcut olanlar geçerli kalır ya da evliliğe dönüştürülebilir. Evlilik dışı birlikte yaşam (nichteheliche Lebensgemeinschaft) yasayla düzenlenmemiştir.
Evli olmayan çiftler için bunun anlamı: pratikte hiçbir yasal hak yok. Miras hakkı yok, ayrılıktan sonra nafaka yok, tanıklıktan çekinme hakkı yok, hastalıkta otomatik temsil yok. Sözleşme ya da vasiyetle düzenlenmemiş olan şey yoktur. Almanya'da nikâhsız yaşayan pek çok Türk çiftin varsayımlarının aksine, birlikte yaşam süresi ne kadar uzun olsa da kendiliğinden hak doğurmaz.
Türk hukuku hiçbir kayıtlı birlik türü tanımaz; Almanya'daki bir hayat ortaklığı Türkiye'de sonuç doğurmaz. Yalnızca dinî nikâhla yaşayan çiftler için de aynı şey geçerlidir: Almanya'da imam nikâhının hiçbir hukukî sonucu yoktur.
Temel noktalar
| Yeni hayat ortaklığı | Ekim 2017'den beri mümkün değil |
|---|---|
| Dönüştürme | Standesamt önünde ortak beyanla, ortaklığın kurulduğu güne geri etkili |
| Evlilik dışı birlikte yaşam | Nafaka yok, kazanç denkleştirmesi yok, yasal miras yok |
| Bakım nafakası | BGB § 1615l, doğumdan sonra çocuğa bakan ebeveyne diğer ebeveynden kendi adına talep hakkı verir |
| Kira | Kiracının ölümünde partner kira sözleşmesine girebilir |
| Veraset vergisi | En elverişsiz vergi sınıfı, istisna yalnızca 20 000 euro |
| Acil temsil | 2023'ten beri yalnızca eşler için, partnerler için değil |
| Ortaklık sözleşmesi | Şekil serbest; gayrimenkul söz konusuysa noterde |
Uygulamada
- Vasiyet düzenleyin — yoksa partner hiçbir şey almaz; akrabaların saklı payını (Pflichtteil) hesaba katın.
- Bakım vekâleti (Vorsorgevollmacht) ve hasta talimatı (Patientenverfügung) hazırlayın; eşin acil temsil hakkı yalnızca evliler için ve kısa süreli geçerlidir.
- Sigorta ve emeklilik ürünlerindeki lehtarları güncelleyin.
- Türkiye'de taşınmaz varsa Almanya'da yapılan sözleşme ve vasiyetin orada nasıl işleyeceğini bir Türk noteriyle görüşün.
Maliyet ve karşılanma
Noterde ortaklık sözleşmesi malvarlığına göre birkaç yüz euro, bakım vekâleti ve hasta talimatı çok daha az tutar. Düzenlemesiz kalmanın sonuçlarıyla karşılaştırıldığında bu, güvencenin en ucuz kısmıdır.
Son değişiklikler
Evlenmeden birbirine kefil olmak isteyenler için „sorumluluk topluluğu” (Verantwortungsgemeinschaft) yasa taslağı yıllardır tartışılıyor; kabul edilmedi.
Nereye başvurulur
- Ortaklığın evliliğe dönüştürülmesi için Standesamt.
- Sözleşme ve vasiyet için noterler.
- Örnek sözleşmeler için tüketici merkezleri (Verbraucherzentrale).
Bilmekte fayda var
2023 tarihli eşin acil temsil hakkı açıkça yalnızca evliler için geçerlidir. Evli olmayan çiftlerin mutlaka bakım vekâleti olmalı; yoksa partner hastanede ne bilgi alabilir ne karar verebilir. Evli olmayan partner için veraset vergisi istisnası çok düşüktür: ortak konutta hayatta kalan partner satmak zorunda kalabilir.
Sık sorulan sorular
Nikâhsız partner miras alır mı?
Hayır, vasiyet olmadan almaz — vasiyet olsa bile en elverişsiz vergi sınıfına girer ve istisna yalnızca 20 000 eurodur. Ortak konut varsa pahalıya gelen nokta budur. Birlikte satın almadan önce noterden danışmanlık alın.
Kaynaklar
- Gesetze im Internet — federal yasaların resmî metinleri
- Bund.de — federal kurumlar rehberi
Evlilikte mal rejimi
Yasal mal rejimi olarak Zugewinngemeinschaft (kazanç denkleştirmeli mal ayrılığı), yasal miras payının yarısı kadar saklı pay. Türk-Alman evliliklerinde asıl soru, malvarlığına hangi hukukun uygulanacağıdır.
Evlilik sözleşmesi yoksa eşler Zugewinngemeinschaft rejiminde yaşar: mallar ayrı kalır, boşanma ya da ölümde artış denkleştirilir. Miras hukukunda saklı paylı yasal mirasçılık geçerlidir; 2019 reformundan beri mal rejimi asgari süre aranmadan her zaman değiştirilebilir.
Zugewinngemeinschaft bir mal ortaklığı modeli değildir: evlilik süresince mallar ayrı kalır, denkleştirme ancak boşanma ya da ölümde yapılır. Ölümde eşin yasal miras payı götürü olarak dörtte bir artar. Veraset vergisinde eşin istisnası 500 000, her çocuğun 400 000 eurodur — büyük şehirlerdeki konutlarda bu rakamlar sanıldığından çabuk dolar.
29 Ocak 2019'dan sonra hukuk seçimi yapmadan evlenen bir çift için Alman mahkemesi, eşlerin ilk ortak mutat meskeninin hukukunu uygular — evlendikten sonra Almanya'ya yerleşen iki Türk vatandaşı için bu Alman hukukudur. Türk mahkemesi ise MÖHUK m. 15 uyarınca ortak millî hukuku, yani Türk hukukunu (edinilmiş mallara katılma) uygular. Bu ikilik yalnızca noterde yapılan bir hukuk seçimiyle giderilebilir.
Temel noktalar
| Yasal mal rejimi | Zugewinngemeinschaft — kazanç denkleştirmeli mal ayrılığı |
|---|---|
| Sözleşmeyle seçilebilen rejimler | Mal ayrılığı (Gütertrennung), mal ortaklığı (Gütergemeinschaft), değiştirilmiş Zugewinngemeinschaft |
| Eşin miras payı | Çocukların yanında yarısı (dörtte bir artı götürü kazanç denkleştirmesi) |
| Saklı pay | Yasal miras payının yarısı, para alacağı olarak |
| Vasiyet | El yazısıyla — tamamı elle yazılmış, yer, tarih ve imzalı; ya da noterde |
| Berlin vasiyeti | Yaygın; çocuklar ilk ölümde saklı pay isteyebilir |
| Veraset vergisi | İstisnalar: eş için 500 000, çocuk başına 400 000 euro |
| Mirası ret | Öğrenmeden itibaren altı hafta, yurt dışında ikamette altı ay |
| Saklı pay tamamlama | Son on yıldaki bağışlar orantılı olarak hesaba katılır |
| Erbschein | Noter vasiyeti yoksa tapu ve bankalar için genellikle gerekli mirasçılık belgesi |
Uygulamada
- İşletme, büyük servet farkı ya da önceki ilişkilerden çocuk varsa evlilik sözleşmesi düşünün — ve her iki ülkenin malvarlığını aynı biçimde değerlendirmesi için sözleşmeye hukuk seçimi (Alman ya da Türk hukuku) yazdırın.
- Vasiyeti el yazısıyla ya da noterde düzenleyin; bilgisayarda yazılıp çıktısı alınan vasiyet geçersizdir.
- Vasiyeti Federal Noterler Odası'nın Merkezî Vasiyet Kaydına (Zentrales Testamentsregister) kaydettirin.
- Bakım vekâleti ve hasta talimatıyla tamamlayın.
- Noter vasiyeti mirasçıları genellikle ücretli Erbschein'dan kurtarır.
- Bağışları tarihiyle belgeleyin: saklı payı on yıl boyunca etkiler.
Maliyet ve karşılanma
Noterde evlilik sözleşmesi işlem değerine göre ücretlendirilir; orta büyüklükte servetlerde çoğu zaman düşük dört haneli tutarlardadır. El yazısı vasiyet ücretsizdir; noter vasiyeti sonradan Erbschein'ın yerine geçer ve çoğu zaman maliyetinden fazlasını kazandırır.
Son değişiklikler
2025 soyadı hukuku reformu aile yapılarını da etkiledi; veraset vergisi istisnalarının yükseltilmesi yıllardır tartışılıyor ama değişmedi.
Nereye başvurulur
- Noterler ve Federal Noterler Odası'nın Merkezî Vasiyet Kaydı.
- Sulh mahkemelerindeki (Amtsgericht) miras mahkemeleri (Nachlassgericht).
- Veraset vergisi beyanı için vergi daireleri (Finanzamt).
- Malvarlığının bir kısmı Türkiye'deyse Türk noteri.
Bilmekte fayda var
Bilgisayarda yazılıp çıktısı alınan vasiyet geçersizdir. Tamamı elle yazılmış, tarihli ve imzalı olmalı — ya da noterde düzenlenmelidir. Berlin vasiyeti popülerdir ama bir tuzağı vardır: ilk ölümde çocukların istisnalarını boşa harcayabilir ve toplam vergi yükünü artırabilir. Türk hukuku eşlerin ortak vasiyetini tanımaz; Almanya'da yapılan Berlin vasiyeti Türkiye'deki mallar bakımından tartışmalı olabilir.
Sık sorulan sorular
Zugewinngemeinschaft somut olarak ne demek?
Herkes kendi malını korur; yalnızca evlilik süresince elde edilen artış paylaşılır ve bu ancak sonunda yapılır. Daha çok kazanan, farkın yarısını öder. Bir eşin borçları diğerini bağlamaz — birlikte imza atılmadıysa.
Türk-Alman çiftte hangi miras hukuku uygulanır?
Almanya'da yaşayan Türk vatandaşları için özel bir kural vardır: 1929 tarihli Türk-Alman Konsolosluk Sözleşmesi'nin miras eki, AB Miras Tüzüğü'nden önce gelir. Buna göre taşınmazlar bulundukları ülkenin hukukuna (Almanya'daki ev için Alman hukuku, Türkiye'dekiler için Türk hukuku), taşınır mallar (hesaplar, araçlar) ise ölenin millî hukukuna, yani Türk hukukuna tabidir. Alman vatandaşlığına geçenler için ise genel AB kuralı geçerlidir: son mutat mesken hukuku. Vasiyet yazmadan önce her iki sistemi bilen bir noter ya da avukata danışın.
Kaynaklar
- Gesetze im Internet — federal yasaların resmî metinleri
- Bund.de — federal kurumlar rehberi
- Zentrales Testamentsregister — Merkezî Vasiyet Kaydı
Boşanma
Ayrılık yılı, evliliğin çökmesi ilkesi, avukat zorunluluğu — ve otomatik emeklilik hakları denkleştirmesi (Versorgungsausgleich). Alman boşanma kararı 2018'den beri konsoloslukta doğrudan Türk nüfusuna işlenebilir.
BGB §§ 1564 vd.: evlilik çöktüyse boşanmaya karar verilir. Bir yıllık ayrılıktan sonra iki eş de kabul ediyorsa çöküş karine olarak kabul edilir; üç yıllık ayrılıktan sonra diğerinin iradesine aykırı olsa da. Emeklilik haklarının denkleştirmesi re'sen yapılır.
Almanya bir ayrılık yılı (Trennungsjahr) ister ve bu yıl ortak yaşamın fiilen sona ermesiyle başlar — yaşam alanları ayrılmışsa aynı konutta da mümkündür. Avukat zorunluluğu en azından başvuran eş için geçerlidir. Bir özellik Versorgungsausgleich'tır: evlilik süresince kazanılan emeklilik hakları kimse istemese de re'sen yarı yarıya bölünür.
Almanya boşanmada yetki ve tanımaya 2019/1111, uygulanacak hukuka 1259/2010 (Roma III) sayılı AB tüzüklerini uygular. Almanya'da yaşayan iki Türk vatandaşı için Alman mahkemesi yetkilidir, ancak eşler Alman hukukunu seçmediyse ortak millî hukuk olarak Türk Medeni Kanunu'nu uygular — yani anlaşmalı boşanmada TMK m. 166/3'ün en az bir yıl evli kalma koşulu ve hâkimin protokolü onaylaması aranır. Kesinleşen Alman kararı, 2018'den beri (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A) her iki eş birlikte ya da 90 gün içinde ayrı ayrı başvurursa konsoloslukta ya da nüfus müdürlüğünde doğrudan tescil edilir; aksi hâlde Türkiye'de aile mahkemesinde tanıma-tenfiz davası gerekir.
Temel noktalar
| Ayrılık yılı | Anlaşmada bir yıl, diğer eşin rızası yoksa üç yıl |
|---|---|
| Aynı konutta ayrılık | Ev içi birlik kaldırılmışsa mümkün |
| Avukat zorunluluğu | Aile mahkemesi önünde; anlaşmalı boşanmada tek avukat yeter ama yalnızca bir tarafı temsil eder |
| Versorgungsausgleich | Evlilik dönemi emeklilik hakları re'sen bölünür |
| Kazanç denkleştirmesi | Talep üzerine; evlilik süresince malvarlığı artışı denkleştirilir |
| Nafaka | Boşanma sonrası nafaka yalnızca yasal koşullarda; kendi sorumluluğu ilkesi |
| Çocuklar | Ortak velayet kural olmaya devam eder; çocuk nafakası Düsseldorf tablosuna göre |
| Ağır hâl boşanması | İstisnaen ayrılık yılı dolmadan, katlanılmaz ağırlık varsa |
| Boşanma sonuçları sözleşmesi | Noterde; süreci önemli ölçüde kısaltır |
| Yargılama gideri yardımı | Düşük gelirde mümkün, dava açılmadan önce talep edilir |
Uygulamada
- Ayrılık tarihini yazılı olarak sabitleyin, örneğin eşe e-postayla — süreler ve kazanç denkleştirmesi için belirleyicidir.
- Anlaşmalı boşanmada tek avukat yeter; karşı taraf yalnızca onay verir.
- Gelir düşükse yargılama gideri yardımını araştırın.
- Karardan sonra emeklilik sigortası, hastalık kasası, vasiyet ve vekâletleri güncelleyin.
- Boşanma sonuçları sözleşmesi (Scheidungsfolgenvereinbarung) düşünün: en pahalı olan çekişmeli yan davaları önler.
- Kesinleşme şerhli kararı ve yeminli tercümesini alıp konsoloslukta tescil ettirin; iki eş birlikte başvurursa Türkiye'de dava gerekmez.
Maliyet ve karşılanma
Masraflar gelir ve malvarlığından hesaplanan dava değerine göre belirlenir; basit bir dava avukat dahil çoğu zaman 2 000–4 000 euro tutar. Düşük gelirde yargılama gideri yardımı vardır. Konsoloslukta tescil harca tabidir; Türkiye'de tanıma-tenfiz davası ayrıca avukat masrafı doğurur.
Son değişiklikler
Nafaka hukuku reformu ve dönüşümlü velayetin yasal model olması tartışması sürüyor; usul bakımından çevrim içi duruşmalar ve elektronik dosya artık standart.
Nereye başvurulur
- İkamet yerindeki aile mahkemesi (Familiengericht).
- Aile hukuku uzmanı avukatlar (Fachanwalt für Familienrecht); Türkçe konuşan bürolar büyük şehirlerde yaygındır.
- Belediye ve kiliselerin ayrılık danışma merkezleri; Türkçe danışmanlık veren göçmen dernekleri.
- Boşanma sonuçları sözleşmesi için noterler.
- Kararın tescili için T.C. Başkonsoloslukları.
Bilmekte fayda var
Versorgungsausgleich otomatik yapılır ve farklı çalışma geçmişleri olan uzun evliliklerde çoğu zaman en büyük kalemdir — tasarruf hesabından daha önemli. Türkiye'de SGK'ya ödenen dönemlerin belirlenmesi gerektiğinde süreci aylarca uzatır; her iki ülkedeki emeklilik hesaplarını erkenden netleştirin.
Sık sorulan sorular
Versorgungsausgleich nedir?
Evlilik süresince kazanılan emeklilik haklarının mahkemece re'sen yarı yarıya bölünmesi. Üç yıldan kısa evliliklerde yalnızca talep üzerine. Noterde evlilik sözleşmesiyle dışlanabilir ama mahkeme bunu hakkaniyet yönünden denetler. Türk hukuku böyle bir mekanizma tanımaz; boşanmaya Türk hukuku uygulansa bile eşlerden biri isterse Versorgungsausgleich Alman hukukuna göre yapılır.
Çocuklara ne olur?
Velayet kural olarak ortak kalır; çocuğun yaşam merkezi, kişisel ilişki ve nafaka düzenlenir. Çocukla Türkiye'ye taşınmak diğer ebeveynin rızasını ya da mahkeme kararını gerektirir. Rızasız götürme, Lahey Sözleşmesi anlamında çocuk kaçırmadır ve Türkiye de bu sözleşmeye taraftır: çocuğun iadesi istenebilir.
Kaynaklar
- Gesetze im Internet — federal yasaların resmî metinleri
- Bund.de — federal kurumlar rehberi
- T.C. Berlin Büyükelçiliği — boşanma kararlarının tescili — yabancı boşanma kararlarının nüfusa tescili