Holandia

Holandia, 18 milionów mieszkańców, liczy około 200 tysięcy zarejestrowanych Polaków — najliczniejszą grupę pracowników z nowych państw Unii — i ma jedno z najbardziej liberalnych praw rodzinnych świata: małżeństwo dla wszystkich od 2001 roku jako pierwszy kraj na świecie, związek rejestrowany od 1998, rozwód bez winy z powodu trwałego rozkładu, wspólna władza rodzicielska i obowiązkowy plan rodzicielski od 2009, aborcja do granicy przeżywalności bez okresu namysłu od 2023, ograniczona wspólność majątkowa od 2018, wiek zgody 16 lat i prawo karne seksualne oparte na zgodzie od 2024 roku.

Ubezpieczenie zdrowotne jest obowiązkowe i pokrywa antykoncepcję do 21 lat, aborcję i trzy próby in vitro; przemocą domową zajmują się tymczasowy zakaz zbliżania i Veilig Thuis (0800-2000); danych strzeże Autoriteit Persoonsgegevens. Polscy pracownicy sezonowi korzystają z punktów informacyjnych w języku polskim (Polskie Centrum Informacji). Źródła: wetten.overheid.nl, rijksoverheid.nl, rechtspraak.nl i CBS.

Każdy link prowadzi do strony serwisu poświęconej temu tematowi w tym kraju. Ogólny artykuł o temacie jest podlinkowany na początku każdej z tych stron.

Porady

• Dziedziczenie — Kto umiera w Holandii bez testamentu i pozostawia małżonka lub zarejestrowanego partnera, zostawia mu przez podział ustawowy wszystko: dzieci otrzymują wierzytelność pieniężną wymagalną dopiero przy śmierci partnera. Dzieci można wydziedziczyć, ale zachowują zachowek — połowę udziału, w pieniądzu. Partner bez ślubu nie dziedziczy nic bez testamentu. Polak mieszkający na stałe w Holandii podlega prawu holenderskiemu, chyba że wybrał w testamencie prawo polskie.
• Rozwód — Rozwód w Holandii możliwy tylko przez sąd, z adwokatem, na jedynej podstawie trwałego rozkładu; z małoletnimi dziećmi obowiązkowy jest plan rodzicielski. Wspólny wniosek trwa kilka tygodni, jednostronny pół roku do roku. Alimenty na małżonka są od 2020 roku ograniczone do pięciu lat. Holenderski wyrok wpisuje się do polskiego USC bez postępowania o uznanie.
• Opieka nad dziećmi — W Holandii małżonkowie i zarejestrowani partnerzy mają automatycznie wspólną władzę rodzicielską, a od 1 stycznia 2023 roku także niezamężny rodzic, który uznaje dziecko. Po rozwodzie wspólna władza pozostaje regułą, z planem rodzicielskim; sąd rozstrzyga spory o miejsce zamieszkania i kontakty, z opinią Raad voor de Kinderbescherming i rozmową z dziećmi od 12 lat.
• Adopcja — Holandia wygasza adopcję międzynarodową: od maja 2024 roku nie przyjmuje nowych wniosków i kończy tylko toczące się procedury. Adopcja krajowa pozostaje możliwa — kilkadziesiąt dzieci oddanych rocznie i przede wszystkim adopcje pasierbów — przez sąd, dla par dowolnej płci i osób samotnych, z różnicą wieku co najmniej 18 lat.
• Przemoc w związku — Holandia zwalcza przemoc domową tymczasowym zakazem przebywania w domu (dziesięć dni, przedłużalne do czterech tygodni, nakładane przez burmistrza), Veilig Thuis (0800-2000, porady i punkt zgłoszeń dzień i noc), schroniskami dla kobiet i zaostrzeniem kary za przemoc wobec partnera. Około czterdzieści kobiet rocznie ginie z rąk partnera lub eks; plan działania przeciw femicydowi trwa od 2024 roku.
• Oszustwa matrymonialne — W Holandii oszustwo randkowe zgłasza się policji (zawiadomienie, także online) i do Fraudehelpdesk, który doradza i przekazuje wzorce; Slachtofferhulp towarzyszy bezpłatnie. Banki zwracają pieniądze tylko przy oszustwie, w którym sprawca podawał się za bank (coulancekader), nie przy dobrowolnym przelewie do „ukochanego”. Zgłoszona szkoda sięga milionów euro rocznie, rzeczywista jest znacznie wyższa.
• Ochrona danych — W Holandii Autoriteit Persoonsgegevens stosuje RODO i ustawę wykonawczą UAVG, z karami sięgającymi setek milionów euro (Uber, 290 milionów w 2024 roku). Dzieci mogą same wyrażać zgodę dopiero od 16 lat, ciasteczka podlegają ustawie telekomunikacyjnej, a każda skarga do Autoriteit jest bezpłatna. Autoriteit Consument en Markt nadzoruje platformy na podstawie aktu o usługach cyfrowych.

Życie we dwoje

• Ślub cywilny — Ślub w Holandii możliwy od 18 lat bez wyjątków, po zgłoszeniu w gminie co najmniej dwa tygodnie wcześniej. Holandia była 1 kwietnia 2001 roku pierwszym krajem świata, który otworzył małżeństwo dla par tej samej płci; od 2018 roku małżonkowie żyją domyślnie w ograniczonej wspólności majątkowej. Ślub kościelny bez wcześniejszego ślubu cywilnego jest zakazany — inaczej niż w Polsce.
• Związki partnerskie i konkubinat — Holandia zna trzy formy: zarejestrowany związek partnerski od 1998 roku, o skutkach prawie identycznych z małżeństwem; notarialną umowę o wspólnym życiu (samenlevingscontract), która reguluje tylko to, co w niej zapisano; oraz wspólne życie bez niczego, które ustawowo nie daje żadnego prawa — ani do spadku, ani do alimentów, ani do renty partnerskiej.
• Małżeństwo osób tej samej płci — Holandia otworzyła 1 kwietnia 2001 roku jako pierwszy kraj świata małżeństwo dla par tej samej płci, z tymi samymi prawami i obowiązkami, łącznie z adopcją. Druga matka jest od 2014 roku automatycznie rodzicem, urzędnik odmawiający ślubów nie istnieje od 2014 roku, a Konstytucja wymienia od 2023 roku wyraźnie orientację seksualną. Polska takiego małżeństwa nie uznaje.
• Ustrój majątkowy małżeński — Kto żeni się w Holandii bez intercyzy, wpada od 1 stycznia 2018 roku w ograniczoną wspólność majątkową: to, co każde miało przed ślubem oraz co dziedziczy lub otrzymuje w darowiźnie, pozostaje osobiste; to, co zarobiono lub kupiono w czasie małżeństwa, jest wspólne. Małżeństwa sprzed 2018 roku pozostają w pełnej wspólności. Dla par polskich decyduje, które prawo rządzi majątkiem.

Zdrowie

• Wspomagana prokreacja — Holandia refunduje trzy próby IVF z ubezpieczenia podstawowego do 43. urodzin, także samotnym kobietom i parom lesbijskim. Dawcy od 2004 roku nie są anonimowi: dziecko może w wieku 16 lat poznać tożsamość dawcy. Macierzyństwo zastępcze jest dopuszczone bez zapłaty, w jednym ośrodku akademickim, a ustawa o pochodzeniu po macierzyństwie zastępczym leży w parlamencie.
• Aborcja — W Holandii przerwanie ciąży jest dopuszczone do zdolności płodu do życia — 24 tygodnie według prawa, 22 tygodnie w praktyce klinik — na prośbę kobiety, w jednej z licencjonowanych klinik lub szpitali, bezpłatnie dla mieszkanek Holandii. Obowiązkowy pięciodniowy czas namysłu zniknął w 2023 roku, a tabletka aborcyjna jest od 2024 roku dostępna także u lekarza rodzinnego. Dla Polek to najbliższy kraj o tak liberalnym prawie.
• Antykoncepcja — W Holandii antykoncepcja do 21 lat należy do ubezpieczenia podstawowego; potem kobieta płaci sama, chyba że pokrywa ją ubezpieczenie dodatkowe. Pigułka i wkładka wymagają recepty od lekarza rodzinnego, który wkładkę także zakłada; pigułka „po” jest do kupienia bez recepty w drogerii i aptece. Młodzi do 25 lat mogą bezpłatnie i anonimowo zgłosić się do Sense.
• Narkotyki i środki odurzające — Holandia zakazuje wszystkich narkotyków w ustawie opiumowej, ale toleruje od 1976 roku sprzedaż konopi w coffeeshopach (5 gramów na osobę, 18 lat) i nie ściga posiadania ilości konsumenckiej. Eksperyment z legalnie uprawianą marihuaną trwa w dziesięciu gminach, gaz rozweselający jest od 2023 roku zakazany, a Drugs Infolijn (0800-1995) i serwisy testujące dają niezależne informacje. Do Polski nie wolno wywieźć nic.

Seksualność

• Zgoda i wiek przyzwolenia — Od 1 lipca 2024 roku ustawa o przestępstwach seksualnych penalizuje każdą czynność seksualną bez zgody jako napaść lub zgwałcenie, także bez przemocy czy przymusu; kto powinien był wiedzieć, że druga osoba nie chce, podlega karze. Wiek przyzwolenia to 16 lat, molestowanie seksualne na ulicy jest wykroczeniem, a Centrum Seksueel Geweld (0800-0188) pomaga dzień i noc.

Ten kraj także w innych językach: Nederlands · Türkçe