Kişisel verilerin korunması
GDPR'yi Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (Zakon za zaştita na liçnite danni, Закон за защита на личните данни) 2019'dan beri tamamlar. Komisyon'a ihlali öğrenmeden itibaren altı ay, ihlalden itibaren en geç iki yıl içinde başvurulur; Komisyon üç ay içinde bilgi verir ve GDPR'deki önlem ve cezaları uygular (m. 38). Veri sorumlusuna karşı idare mahkemesinde dava açılıp tazminat da istenebilir, ama aynı ihlal için Komisyon'da süreç sürerken değil (m. 39). Çevrim içi hizmetlerde 14 yaşından küçüğün rızasını velayeti kullanan ebeveyn verir (m. 25v); kimlik kartı, ehliyet ve oturma izni yalnızca kanun öngörüyorsa kopyalanır (m. 25g); kişisel numara (EGN, ЕГН) ve yabancılara verilen kişisel numara (LNÇ, ЛНЧ) kanun öngörmedikçe kamuya açık yayımlanamaz (m. 25j). Ceza Kanunu başkasına gönderilmiş elektronik mesajı öğrenmeyi bir yıla kadar hapis ya da para cezasıyla (m. 171), bilişim sistemine izinsiz girmeyi önemsiz olmayan hâllerde altı yıla kadar hapisle (m. 319a), korku uyandıran sistematik takibi bir yıla, aile içi şiddet bağlamında beş yıla kadar hapisle (m. 144a) cezalandırır.
Çifte vatandaşlar ve Bulgaristan'da çalışan Türk vatandaşları için EGN ya da LNÇ ile kimlik kopyası en riskli veridir: adınıza kredi çekmek ya da hat açmak için kullanılabilir. Biri kimliğinizin fotokopisini istiyorsa dayanağını sorun; adınıza kredi olup olmadığını Bulgar Merkez Bankası'nın Merkezî Kredi Sicili'nden (Централен кредитен регистър) nitelikli elektronik imzayla 14 gün içinde ücretsiz öğrenebilirsiniz. Türkiye için AB'nin yeterlilik kararı yoktur: verilerin Türkiye'ye aktarılması ek güvence gerektirir; Türkiye'deki veri sorumlularına karşı Kişisel Verileri Koruma Kurumu'na (KVKK) başvurulur.
Çiftler arasında en sık sorun mahrem görüntüler ve gizli takiptir. Bulgar Ceza Kanunu'nda rızasız mahrem görüntü paylaşımı için ayrı bir suç henüz yoktur; olaya göre müstehcen içerik yayma (m. 159/2) ya da ısrarlı takip (m. 144a) gibi genel hükümler gündeme gelebilir, yaymakla tehdit edip para istemek ise şantajdır (m. 213a). AB'nin 2024/1385 sayılı direktifi bu fiillerin ve siber takibin 14 Haziran 2027'ye kadar suç olarak düzenlenmesini istiyor.
Temel noktalar
| Denetim makamı | Kişisel Verileri Koruma Komisyonu (KZLD), Sofya |
|---|---|
| Şikâyet süresi | Öğrenmeden itibaren 6 ay, en geç 2 yıl; ücretsiz |
| Yargı yolu | İdare mahkemesinde dava ve tazminat |
| Çocuklar | 14 yaşından küçüklerin çevrim içi rızasını ebeveyn verir |
| Kimlik fotokopisi | Yalnızca kanun öngörüyorsa |
| Israrlı takip | m. 144a: 1 yıla kadar; aile içi şiddette 5 yıla kadar |
| Türkiye'ye aktarım | AB yeterlilik kararı yok; ek güvence gerekir |
Uygulamada
- Önce veri sorumlusuna yazılı başvurun; GDPR'ye göre yanıt süresi bir aydır, karmaşık başvurularda iki ay daha uzatılabilir.
- Yanıt gelmezse cpdp.bg'deki elektronik formla Komisyon'a şikâyet edin ve yazışmaları ekleyin; altı aylık süreyi kaçırmayın.
- Kimliğiniz kaybolduysa Merkezî Kredi Sicili'nden (cred.bnb.bg) adınıza kredi açılıp açılmadığını kontrol edin.
- Mahrem görüntülerle tehdit ediliyorsanız ödeme yapmayın, delilleri saklayın, platforma ve polise bildirin; şifrelerinizi değiştirip iki aşamalı doğrulamayı açın.
Maliyet ve karşılanma
Veri sorumlusuna başvuru ve Komisyon'a şikâyet ücretsizdir. Merkezî Kredi Sicili raporu 14 gün içinde ücretsiz, daha hızlısı ücretlidir. Tazminat davası avukat ve yargılama masrafı gerektirir; geliri yetersiz olanlar Ulusal Adlî Yardım Bürosu'na (0700 18 250) başvurabilir.
Son değişiklikler
Kanunun 2026'daki üç değişikliği (Bulgar Resmî Gazetesi, sayı 16, 51 ve 69/2026) Komisyon üyelerini ilgilendirir, vatandaşların haklarını değiştirmez. Ceza Kanunu'nun 2026'daki değişiklikleri (sayı 27 ve 32/2026) rızasız mahrem görüntü paylaşımı için ayrı bir suç getirmedi; AB direktifi gereği bu suçun 14 Haziran 2027'ye kadar düzenlenmesi gerekiyor.
Nereye başvurulur
- Kişisel Verileri Koruma Komisyonu (cpdp.bg): şikâyet ve dosya sorgulama; Sofya 1592, Prof. Tsvetan Lazarov Bulvarı 2.
- Polis (112), savcılık ve ГДБОП siber suç birimi (cybercrime.bg).
- Bölge mahkemesi (районен съд): aile içi şiddette iletişim yasağı içeren koruma kararı.
Bilmekte fayda var
Altı aylık süre ihlali öğrendiğiniz gün başlar. Mahrem görüntülerde zaman belirleyicidir: platforma hemen bildirin, şantajcıya ödeme yapmayın. Eşinizin telefonunu gizlice okumak size delil değil, ceza davası getirebilir.
Sık sorulan sorular
Bir şirketin hakkımda hangi verileri tuttuğunu nasıl öğrenirim?
Yazılı erişim başvurusu yapın: şirket kural olarak bir ay içinde ve ücretsiz olarak verilerinizin kopyasını, işleme amacını ve alıcıları bildirmek zorundadır. Yanıt gelmezse Komisyon'a şikâyet edin.
Eski eşim mahrem fotoğraflarımı yaymakla tehdit ediyor; ne yapabilirim?
Ödeme yapmayın, yazışmaları saklayın ve polise ya da savcılığa şikâyet edin: tehditle para istemek şantajdır (m. 213a), sistematik takip m. 144a'ya girer. Aile içi şiddet varsa bölge mahkemesinden iletişim yasağı isteyin.
Türkiye'de yaşıyorum; Bulgar bir kurum verilerimi kötüye kullanıyor. Nereye başvururum?
Bulgar Kişisel Verileri Koruma Komisyonu'na cpdp.bg üzerinden, ihlali öğrenmenizden itibaren altı ay içinde şikâyet edin. Türkiye'deki Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK) yalnızca Türkiye'deki veri sorumlularına bakar.
Kaynaklar
- Zakon za zaştita na liçnite danni (lex.bg) — m. 25v, 25g, 25j, 38, 39
- Kişisel Verileri Koruma Komisyonu (КЗЛД) — şikâyet
- Nakazatelen kodeks — Bulgar Ceza Kanunu (lex.bg) — m. 144a, 159, 171, 213a, 319a
- BNB — Merkezî Kredi Sicili — ücretsiz rapor
- Avrupa Komisyonu — yeterlilik kararları — Türkiye listede yok
- Direktif (AB) 2024/1385 (EUR-Lex) — m. 5–6, 49
Romantik dolandırıcılık
Bulgaristan'da dolandırıcılık (izmama, измама) bir ila altı yıl, kendini görevli gibi tanıtan failinki bir ila sekiz yıl hapisle cezalandırılır. Yetkisiz ödemeyi banka en geç bir sonraki iş gününün sonuna kadar iade eder; kayıp ya da çalınan kartta müşterinin payı en fazla 50 avrodur. Kendi onayladığınız havalede bu hak yoktur: hemen bankanızı arayın ve polise bildirin.
Ceza Kanunu'na göre birini yanıltıp mal varlığı zararına uğratmak dolandırıcılıktır: bir ila altı yıl hapis (m. 209); fail kendini görevli gibi tanıtmışsa, önceden anlaşan birkaç kişiyse ya da zarar büyükse bir ila sekiz yıl (m. 210). Bilgisayar dolandırıcılığının cezası bir ila altı yıl hapis ve 6 000 levaya (yaklaşık 3 068 avro) kadar para cezasıdır (m. 212a); utanç verici bilgileri yaymakla tehdit ederek para koparmak (şantaj) bir ila altı yıl hapisle cezalandırılır (m. 213a). 2018 tarihli Ödeme Hizmetleri ve Ödeme Sistemleri Kanunu'na (Zakon za platejnite uslugi i platejnite sistemi, Закон за платежните услуги и платежните системи) göre yetkisiz işlem gecikmeksizin, en geç 13 ay içinde bildirilir (m. 77); ispat yükü bankadadır (m. 78) ve banka, müşterinin hilesinden makul şüphe duyup bunu makamlara bildirmedikçe tutarı en geç bir sonraki iş gününün sonuna kadar iade eder (m. 79). Kayıp ya da çalınan ödeme aracında müşterinin payı en fazla 50 avrodur; hile ya da ağır ihmal hâlinde zararın tamamı müşteriye kalır (m. 80). Banka şikâyete 15, istisnaen 35 iş günü içinde yanıt verir; sonrasında Tüketiciyi Koruma Komisyonu'na bağlı Ödeme Uyuşmazlıkları Uzlaştırma Komisyonu'na (Pomiritelna komisiya za platejni sporove, Помирителна комисия за платежни спорове) başvurulabilir.
T.C. Sofya Büyükelçiliği, Bulgaristan'da oturan bazı kişilerin evlenme, iş bulma ya da arkadaşlık vaadiyle Türk vatandaşlarından para istediği konusunda uyarıyor; failler gerçek kimliklerini kullanmıyor ve telefon numaralarını sık değiştiriyor. Bulgar vatandaşlığını ya da oturma iznini „ayarlayacağını” söyleyip ücret isteyen aracılara da dikkat edin: bunlar yalnızca resmî başvuru ve yasal harçla alınır.
Bulgaristan'da sık rastlanan yöntemlerden biri, kendini polis, banka çalışanı ya da kaza yapmış bir yakının avukatı olarak tanıtıp acil para isteyen telefon dolandırıcılığıdır; Bulgar Merkez Bankası (BNB) da kendini BNB çalışanı olarak tanıtan arayanlara karşı uyarıyor. Sahte kargo mesajları, ilan sitelerindeki sahte ödeme bağlantıları ve izinsiz yatırım platformları da yaygındır. Para Türkiye'deki bir hesaba gittiyse Türkiye'de Cumhuriyet savcılığına da başvurun; iki ülke arasındaki adlî iş birliğinin dayanağı 1978'den beri yürürlükteki Hukukî ve Cezaî Konularda Adlî Yardımlaşma Sözleşmesi'dir.
Temel noktalar
| Dolandırıcılık | m. 209: 1–6 yıl; görevli gibi davranan failde m. 210: 1–8 yıl |
|---|---|
| Bilgisayar dolandırıcılığı | m. 212a: 1–6 yıl ve 6 000 levaya (yaklaşık 3 068 avro) kadar para cezası |
| Yetkisiz ödeme | En geç bir sonraki iş gününün sonuna kadar iade |
| Müşteri payı | En fazla 50 avro; hile ya da ağır ihmalde tamamı |
| Bildirim süresi | Gecikmeksizin, en geç 13 ay |
| Banka şikâyeti | 15 iş günü, istisnaen 35 iş günü içinde yanıt |
| Uzlaştırma | Ücretsiz; öneri iki taraf kabul ederse bağlayıcı |
Uygulamada
- Para gönderdiyseniz hemen bankanızı arayın, işlemin geri çağrılmasını isteyin ve kartlarınızı bloke ettirin; şans ilk saatlerdedir.
- Polise ya da savcılığa şikâyet edin; çevrim içi dolandırıcılığı Organize Suçla Mücadele Genel Müdürlüğü'nün (ГДБОП) cybercrime.bg sitesinden de bildirebilirsiniz. Tercüman isteyebilirsiniz (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 21/2).
- Yetkisiz işleme bankaya yazılı itiraz edin; yanıt gelmezse ya da tatmin etmezse Uzlaştırma Komisyonu'na başvurun.
- Mesajları, IBAN'ları ve dekontları saklayın; size önerilen yatırım şirketini Finansal Denetim Komisyonu'nun (КФН) izinsiz şirketler listesinden kontrol edin.
Maliyet ve karşılanma
Polis şikâyeti, cybercrime.bg bildirimi ve Uzlaştırma Komisyonu ücretsizdir; komisyonda yalnızca avukat ve tercüme masraflarınızı karşılarsınız. Yetkisiz işlemde payınız en fazla 50 avrodur. „Paranızı geri alırız” diyen ücretli hizmetler çoğu zaman ikinci bir dolandırıcılıktır.
Son değişiklikler
Ödeme Hizmetleri Kanunu'ndaki tutarlar 1 Ocak 2026'da avroya çevrildi (Bulgar Resmî Gazetesi, sayı 64/2025); müşteri payının üst sınırı artık 50 avro. Finansal Denetim Komisyonu izinsiz şirketler listesini en son Temmuz 2026'da güncelledi.
Nereye başvurulur
- Acil yardım ve polis 112: istenirse Türkçe bilen operatöre bağlanır.
- ГДБОП siber suç birimi: cybercrime.bg.
- Tüketiciyi Koruma Komisyonu 0700 111 22 ve Ödeme Uyuşmazlıkları Uzlaştırma Komisyonu.
- T.C. Sofya Büyükelçiliği, Filibe ve Burgaz Başkonsoloslukları; Türkiye'de Cumhuriyet savcılıkları.
Bilmekte fayda var
Havaleyi siz onayladıysanız banka bunu „yetkisiz işlem” saymaz; tek şans ilk saatlerdeki geri çağırma talebidir. Polis ya da banka çalışanı telefonda para, şifre ya da doğrulama kodu istemez: telefonu kapatın ve kurumu resmî numarasından arayın.
Sık sorulan sorular
Kartımdan haberim olmadan para çekildi; banka iade etmek zorunda mı?
Evet: en geç bir sonraki iş gününün sonuna kadar; ispat yükü bankadadır. Kayıp ya da çalınan kartta payınız en fazla 50 avrodur, şifrenizi ağır ihmalle paylaştıysanız zarar size kalabilir. İşlemi en geç 13 ay içinde bildirin.
Evlenmek istediğini söyleyen biri Bulgaristan'dan para istiyor; ne yapmalıyım?
Para göndermeyin: Sofya Büyükelçiliği bu tür evlilik ve iş vaatlerine karşı uyarıyor. Yazışmaları saklayın; para gönderdiyseniz bankanızı hemen arayın ve Bulgar polisine ya da Türk savcılığına şikâyet edin.
Bankam itirazımı reddetti; mahkeme dışında bir yol var mı?
Evet: Ödeme Uyuşmazlıkları Uzlaştırma Komisyonu ücretsizdir; önerisini iki taraf kabul ederse bağlayıcı olur, aksi hâlde dava yolu açıktır.
Kaynaklar
- Nakazatelen kodeks — Bulgar Ceza Kanunu (lex.bg) — m. 209–213a
- Zakon za platejnite uslugi i platejnite sistemi (dela.bg) — m. 77–80
- Ödeme Uyuşmazlıkları Uzlaştırma Komisyonu — ücretsiz süreç
- Bulgar Merkez Bankası (BNB) — sahte BNB aramaları uyarısı
- Tüketiciyi Koruma Komisyonu — uzlaştırma — 0700 111 22
- Finansal Denetim Komisyonu — tüketici uyarıları — izinsiz şirketler
- T.C. Sofya Büyükelçiliği — Bulgaristan'dan geçişte dikkat edilecek hususlar — dolandırıcılık uyarısı
- T.C. Adalet Bakanlığı — ikili sözleşmeler — adlî yardımlaşma