Doğum kontrolü, kürtaj ve uyuşturucu — Bulgaristan

Doğum kontrolü

Doğum kontrolünü ayrı bir kanun düzenlemez; kurallar Sağlık Kanunu'ndan (Zakon za zdraveto), ilaçların reçete durumundan ve 2021 tarihli Kadın Hastalıkları ve Doğum tıbbî standardından (Naredba № 9/2021) çıkar. Standart aile planlaması danışmanlığını, spiral takılmasını ve kalıcı kadın kısırlaştırmasını (трайна женска стерилизация) kadın doğum uzmanının işleri arasında sayar. Her tıbbî işlem aydınlatılmış onam gerektirir; ameliyat ve girişimsel işlemlerde onam yazılıdır (m. 87, 89). 14–18 yaş arasında gencin ve ebeveynin rızası birlikte aranır; 16 yaşını dolduranlar danışma, koruyucu muayene ve tetkikler için tek başına hekime gidebilir (m. 87/2–3). Avrupa Acil Doğum Kontrolü Konsorsiyumu'na (ECEC) ve prospektüslere göre levonorgestrel içeren acil doğum kontrolü 16 yaşından itibaren reçetesiz, daha küçüklere hekim reçetesiyle verilir; ulipristal içeren hap 2015'ten beri yaş sınırı olmadan reçetesizdir. Acil doğum kontrolünü sağlık sigortası karşılamaz; ulusal aile planlaması politikası bakır spirali de acil yöntem olarak kapsar.

Türkiye'de aile sağlığı merkezleri yöntemleri ücretsiz verir ve levonorgestrel içeren ertesi gün hapı eczanede reçetesiz satılır. Bulgaristan'da levonorgestrel 16 yaşından küçüklere ancak reçeteyle verilir; ulipristal (ellaOne) ise yaş sınırı olmadan satılır ve ilişkiden sonraki beş güne kadar etkilidir. Türkiye'den getirilen ilaçların etken maddesi Bulgaristan'da başka markayla satılabilir: eczacıya etken maddeyi gösterin ve düzenli kullanımdan önce bir kez hekim kontrolü yaptırın.

Kısırlaştırmada Türkiye'de evli kişi için eşin yazılı rızası şarttır (2827 sayılı Kanun m. 6); bu kural Türkiye'deki işlemler içindir. Bulgaristan'da hekim hastayı kalıcılık, riskler ve alternatifler konusunda bilgilendirir, onamı hasta kendisi yazılı verir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı yalnızca prezervatif korur: Sağlık Bakanlığı'na bağlı 20 KABKIS merkezi (КАБКИС, isimsiz ve ücretsiz danışma ve test birimleri) HIV, hepatit B ve C ile frengi testlerini isimsiz ve ücretsiz yapar; Kırcaali, Hasköy, Filibe ve Burgaz'da da KABKIS merkezi vardır.

Temel noktalar

Uygulamada

• Ertesi gün hapını olabildiğince erken alın: levonorgestrel 72 saate, ulipristal 120 saate kadar etkilidir; 16 yaşından küçükseniz ulipristal isteyin ya da hekimden reçete alın.
• Düzenli bir yöntem için kadın doğum uzmanına gidin; muayenenin sağlık sigortasından karşılanma koşullarını aile hekiminize (личен лекар) önceden sorun.
• Kalıcı kısırlaştırma geri dönüşsüz sayılır: alternatifleri hekimle konuşun ve yazılı onam formunu dikkatle okuyun.
• Test için bölgenizdeki KABKIS merkezine gidin; kimlik bilgisi istenmez.

Maliyet ve karşılanma

Acil doğum kontrolünü sigorta karşılamaz: ECEC'e göre Temmuz 2024'te levonorgestrel içeren haplar yaklaşık 15–17,80, ulipristal 25 avroydu. Sofya'daki Şeynovo devlet doğum hastanesinde spiral takılması muayeneyle 40, çıkarılması 30 avrodur; preparatların bedeli markaya göre değişir. KABKIS testleri ücretsizdir.

Nereye başvurulur

• Eczaneler (аптека): reçetesiz acil doğum kontrolü ve prezervatif.
• Kadın doğum uzmanları (акушер-гинеколог) ve hastaneler: yöntem seçimi, spiral, kısırlaştırma.
• KABKIS merkezleri (Bölge Sağlık Müfettişlikleri, РЗИ): isimsiz ve ücretsiz testler.
• Bulgaristan Aile Planlaması Derneği (БАСП, safesex.bg): bilgilendirme ve projeler.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• ECEC — Bulgaristan'da acil doğum kontrolü — Mayıs 2025
• Zakon za zdraveto — Bulgar Sağlık Kanunu (lex.bg) — m. 87–89
• Naredba № 9/2021 — tıbbî standart (ciela.net) — aile planlaması
• Bulgar Sağlık Bakanlığı — KABKIS — testler
• II. SAGBAL Şeynovo (Sofya) — fiyat listesi — spiral
• Mevzuat Bilgi Sistemi — 2827 sayılı Kanun

Genel makale: Doğum kontrolü

Kürtaj

Bulgaristan'da kadın, son âdetinden itibaren 12. gebelik haftasının sonuna kadar gerekçe göstermeden gebeliğini sonlandırabilir; sonrasında tıbbî endikasyonla, hekim kurulunun kararıyla 20. haftaya kadar. Eşin rızası, zorunlu danışma ve bekleme süresi yoktur; 18 yaşından küçüklerde ebeveyn rızası gerekir. İsteğe bağlı işlemi kadın öder: Sofya'daki bir devlet hastanesinde 190–235 avro.

Tüm ayrıntılar: Kürtaj

Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler

Bulgaristan'da esrar dahil her uyuşturucuyu izinsiz bulundurmak suçtur: esrar, eroin ve kokain gibi „yüksek riskli” maddedir ve bulundurma bir ila altı yıl hapis ile para cezası gerektirir; önemsiz hâlde yalnızca 1 000 levaya (yaklaşık 511 avro) kadar para cezası verilir. Uyuşturucu kullandıktan sonra araç kullanmak eşik aranmaksızın suçtur. Sınırdan madde geçirmek Bulgaristan'da on ila on beş, Türkiye'ye sokmak yirmi ila otuz yıl hapis demektir.

Uyuşturucu Maddelerin ve Prekürsörlerin Denetimi Kanunu (Zakon za kontrol vırhu narkotiçnite veştestva i prekursorite, Закон за контрол върху наркотичните вещества и прекурсорите, 1999) maddeleri üç listeye ayırır; esrar ve HHC, tıpta kullanımı da yasak Liste I'dedir (m. 3 ve sınıflandırma yönetmeliği); izinli endüstriyel kenevir dışında kenevir ekimi yasaktır (m. 27, 29). Ceza Kanunu'na (Nakazatelen kodeks, Наказателен кодекс) göre yüksek riskli maddeyi bulundurmak bir ila altı yıl hapis ve 2 000–10 000 leva para cezası, önemsiz hâlde (malovajen sluçay, маловажен случай) yalnızca 1 000 levaya kadar para cezasıdır (m. 354a/3, 5); kişisel kullanım için miktar sınırı yoktur. Satış iki ila sekiz, büyük miktarda üç ila on iki, kamusal yerde ya da çok büyük miktarda beş ila on beş yıl (m. 354a/1–2), kenevir yetiştirmek iki ila beş yıl (m. 354v), maddeyi izinsiz sınırdan geçirmek on ila on beş yıl hapis ve 100 000–200 000 leva para cezasıdır (m. 242/2). Uyuşturucu kullandıktan sonra araç kullanmak bir ila üç yıl hapis ve 1 000–5 000 leva para cezası gerektirir; araç sürücünün malıysa devlete geçer, değilse değeri ödetilir (m. 343b/3, 5).

Almanya'da 2024'ten beri yetişkinler için belirli sınırlarla yasal olan esrar Bulgaristan'da yasaktır. Kalotina'dan Kapitan Andreevo–Kapıkule'ye giden gurbetçi aileler için araçta unutulmuş, Almanya'da yasal olarak alınmış bir paket bile Bulgaristan'da izinsiz uyuşturucu geçirmek, Türkiye'de TCK 188 kapsamında ithalattır. TCK ihracatı da yirmi ila otuz yıl hapisle cezalandırır ve yurt dışında çekilen cezayı yalnızca mahsup eder (TCK 188/2): iki ülkede de yargılanmak mümkündür.

İlaçlar da sınırda sorun çıkarabilir: Bulgaristan'da oturan kişi yurt dışına uyuşturucu ya da psikotrop madde içeren ilacı en fazla 30 günlük tedavi için ve Sağlık Bakanlığı izniyle götürür (m. 59); Sofya Büyükelçiliği metadon kullananların giriş-çıkış tarihlerini ve pasaport bilgilerini iki ülkenin narkotik birimlerine bildirmesini istiyor. Gözaltındaki Türk vatandaşına tercüman (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 21/2), Bulgarca bilmiyorsa müdafi (m. 94/1) atanır; 1994'ten beri yürürlükteki Türk-Bulgar Hükümlülerin Transferine Dair Sözleşme cezanın kalanının Türkiye'de çekilmesine imkân verir.

Temel noktalar

Esrar	Liste I: tıpta da yasak; kişisel kullanım sınırı yok
Bulundurma	1–6 yıl ve 2 000–10 000 leva; önemsiz hâlde 1 000 levaya kadar para cezası
Satış	2–8 yıl; büyük miktarda 3–12, kamusal yerde 5–15 yıl
Sınırdan geçirme	10–15 yıl ve 100 000–200 000 leva
Direksiyon	Uyuşturucuda eşik yok: 1–3 yıl ve araç kaybı; alkolde 0,5 promil üstü idarî ceza, 1,2 promil üstü suç
İlaçla seyahat	30 günlük tedaviye kadar, Sağlık Bakanlığı izniyle
Türkiye	İthalat ve ihracat TCK 188: 20–30 yıl; kullanmak için bulundurma TCK 191: 2–5 yıl

Uygulamada

• Kapıkule'den geçmeden önce aracı ve bagajları kontrol edin; HHC ve THC içeren ürünler de yasaktır.
• Güçlü reçeteli ilaçla yurt dışına çıkacaksanız Sağlık Bakanlığı'ndan izin alın: başvuruya kimlik ve günlük dozu ile tedavi süresini gösteren belge eklenir.
• Gözaltına alınırsanız Türkçe tercüman ve avukat isteyin, anlamadığınız belgeyi imzalamayın ve Türk temsilciliğine haber verilmesini isteyin.
• Bağımlılıkta belediyelerin Önleme ve Bilgilendirme Merkezlerine (превантивно-информационен център) başvurun: danışmanlık ücretsizdir, aileler de gidebilir.

Maliyet ve karşılanma

Önemsiz hâlde para cezası 1 000 levaya (yaklaşık 511 avro), bulundurmada 2 000–10 000 levaya (yaklaşık 1 023–5 113 avro) kadar çıkar. Alkollü araç kullanmak 0,5–0,8 promilde altı ay ehliyet kaybı ve 500 leva (yaklaşık 256 avro), 0,8–1,2 promilde on iki ay ve 1 000 leva; testi reddetmek iki yıl ve 2 000 leva (yaklaşık 1 023 avro) demektir (Karayolu Trafik Kanunu m. 174). Leva tutarları 2026'dan beri resmî kurla avro sayılır.

Nereye başvurulur

• Acil yardım ve polis 112: ücretsiz; istenirse Türkçe bilen operatöre bağlanır.
• Belediyelerin Önleme ve Bilgilendirme Merkezleri: ücretsiz danışmanlık.
• Sağlık Bakanlığı: ilaçla seyahat izni ve ikame tedavisi programları.
• T.C. Sofya Büyükelçiliği (+359 888 85 7979), Filibe (+359 882 730040) ve Burgaz (+359 886 181 758) Başkonsoloslukları.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Nakazatelen kodeks — Bulgar Ceza Kanunu (lex.bg) — m. 242, 343b, 354a–354v
• Zakon za kontrol vırhu narkotiçnite veştestva i prekursorite (lex.bg) — m. 3, 27, 29, 59
• Uyuşturucuların sınıflandırılması yönetmeliği (lex.bg) — Liste I
• Zakon za dvijenieto po pıtiştata — Karayolu Trafik Kanunu (lex.bg) — m. 174
• T.C. Sofya Büyükelçiliği — Bulgaristan'dan geçişte dikkat edilecek hususlar — Haziran 2025
• Sofya Belediyesi Önleme ve Bilgilendirme Merkezi — ücretsiz danışmanlık
• evroto.bg — avroya geçiş, sorular ve yanıtlar — leva tutarlarının çevrilmesi
• T.C. Adalet Bakanlığı — ikili sözleşmeler — hükümlü transferi
• Mevzuat Bilgi Sistemi — TCK m. 188, 191

Genel makale: Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler