Bulgaristan

Bulgaristan'daki Türk varlığı Osmanlı döneminden gelir: bugünkü Bulgaristan toprakları 14. yüzyılın sonundan itibaren beş yüz yıla yakın Osmanlı yönetiminde kaldı; 1878 Berlin Antlaşması özerk Bulgar Prensliği'ni kurdu, Kırcaali yöresi ise ancak 1912–1913 Balkan Savaşları'yla Bulgaristan'a geçti. 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan itibaren Türklerin bir bölümü Osmanlı topraklarına göç etti, önemli bir bölümü ise yerinde kaldı; göç sonraki on yıllarda dalgalar hâlinde sürdü. Bulgaristan'ın Ağustos 1950'de 250 000 kişinin üç ay içinde kabul edilmesini istediği notayla başlayan 1950–1951 göçünde 150 000'i aşkın kişi Türkiye'ye geldi; 22 Mart 1968'de imzalanan Türkiye-Bulgaristan Yakın Akraba Göçü Anlaşması çerçevesinde ise Göç İdaresi'ne göre 1968–1979 yılları arasında 116 521 kişi Türkiye'deki akrabalarının yanına göç etti. Dönemin yönetiminin „Yeniden Doğuş Süreci” (Vızroditelen protses, Възродителен процес) adını verdiği ve 1984 sonunda başlayan kampanyada başta Türkler olmak üzere Müslümanların adları zorla Bulgar adlarıyla değiştirildi; 1989'un yaz aylarında 360 000'i aşkın Türk kökenli Bulgar vatandaşı Türkiye'ye gitmek zorunda kaldı. Gidenlerin bir bölümü, özellikle Kasım 1989'daki rejim değişikliğinden sonra geri döndü; Mart 1990'da yayımlanan Bulgar Vatandaşlarının Adları Hakkında Kanun zorla değiştirilen adların geri alınmasına imkân verdi ve Bulgar Millet Meclisi 11 Ocak 2012'de kabul ettiği bir bildiriyle bu zorla asimilasyon girişimini kınadı. Bugün Bulgaristan Türkleri ülkenin en büyük etnik azınlığıdır: 2021 nüfus sayımında etnik köken sorusunu yanıtlayanların %8,4'ü, yani 508 378 kişi kendini Türk olarak tanımladı ve 514 386 kişi Türkçeyi ana dili olarak bildirdi. Bu oran Kırcaali'de %64,5, Razgrad'da %50,4, Tırgovişte'de %37,7, Silistre'de %37,1, Şumnu'da %31,3'tür; kendini Türk olarak tanımlayanların %48,4'ü bu beş ilde yaşar. Türkiye'de ise kuşaklar boyunca gelen Bulgaristan göçmenleri en çok İstanbul, Bursa, İzmir ve Trakya illerine yerleşti; Türk vatandaşı olan bu göçmenlerin birçoğu Bulgar vatandaşlığını da taşır — doğuştan Bulgar vatandaşı vatandaşlıktan yoksun bırakılamaz — ve bu sayede Avrupa Birliği vatandaşıdır. Sınırın iki yanı arasındaki gidiş geliş sürüyor: Bulgar Ulusal İstatistik Enstitüsü'ne göre 2025'te yurt dışından Bulgaristan'a yerleşen 44 640 kişinin dörtte biri (%25,1) Türkiye'den geldi. Aileler başta Kapıkule–Kapitan Andreevo olmak üzere sınır kapılarından sürekli gidip gelir; Türk-Bulgar çiftler, iki ülkenin de vatandaşı olan eşler, Bulgaristan'da çalışan Türk vatandaşları ve Bulgaristan'daki ev ve tarlaları kuşaklar boyunca paylaştırılmadan bekleyen göçmen aileleri için iki ülkenin aile hukukunun birlikte nasıl işlediği gündelik bir sorudur. Bu yüzden Bulgaristan'ın sitenin Türkçe sürümünde kendi sayfası var.

Bulgaristan, 6,42 milyon nüfuslu (31 Aralık 2025), 28 il (oblast, област) ve 265 belediyeden (obştina, община) oluşan parlamenter bir cumhuriyettir: yasaları 240 milletvekilli, tek meclisli Millet Meclisi (Narodno sıbranie, Народно събрание) çıkarır; ülke 2004'ten beri NATO, 1 Ocak 2007'den beri Avrupa Birliği üyesidir ve 1 Ocak 2026'da avroya geçti. Aile hukuku bütün ülkede aynıdır ve 2009 tarihli Aile Kanunu'nda (Semeen Kodeks, Семеен кодекс) toplanır: evliliğin sonuçlarını yalnızca medeni nikâh doğurur, nikâh belediyede medeni hâl memuru önünde kıyılır ve dinî törenin hukukî sonucu yoktur; evlenme yaşı 22 Aralık 2023'ten beri istisnasız 18'dir; kayıtlı birliktelik yoktur ve nikâhsız birlikte yaşama düzenlenmemiştir; sözleşme yapmayan eşler yasal mal ortaklığındadır — evlilikte ortak katkıyla edinilen mallar kimin adına kayıtlı olursa olsun ikisinindir —; boşanma yalnızca bölge mahkemesi (rayonen sıd, районен съд) kararıyla olur ve anlaşmalı boşanmada evlilik süresi aranmaz; anne ve baba, evli olsalar da olmasalar da velayette eşittir ve 30 Aralık 2025'ten beri boşanmadan sonra ortak velayet açıkça mümkündür. 1949 tarihli Miras Kanunu'na (Zakon za nasledstvoto, Закон за наследството) göre sağ kalan eş her çocuk kadar pay alır; çocukların, eşin ve anne-babanın saklı payı vardır. Yalnızca 18 yaşından küçükler evlat edinilebilir; evlat edinen kural olarak çocuktan en az 15, en fazla 50 yaş büyük olmalıdır ve tam evlat edinme Aralık 2023'ten beri elektronik bir sistemle yürür. Sağlık Bakanlığı'nın 1990 tarihli yönetmeliğine göre kadın 12. gebelik haftasının sonuna kadar gerekçe göstermeden ve eşinin rızası aranmadan gebeliğini sonlandırabilir; üremeye yardımcı tedavi evlilik şartına bağlı değildir, sperm ve yumurta bağışı yasaldır, taşıyıcı annelik yasaktır ve Sağlık Bakanlığı'na bağlı Yardımcı Üreme Merkezi, tıbbî endikasyonu olan ve 43 yaşını doldurmamış Bulgar vatandaşı ya da daimî oturumlu kadınlara dört denemeye kadar ödeme yapar. Cinsel ilişkide koruma yaşı Mart 2026'da 14'ten 16'ya çıkarıldı; Ceza Kanunu (Nakazatelen kodeks, Наказателен кодекс) tecavüzü hâlâ zor, tehdit ve savunmasızlık üzerinden tanımlar, ama Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2003 tarihli M.C./Bulgaristan kararında her durumda fiziksel direniş aranmasının Sözleşme'ye aykırı olduğuna hükmetti. Esrar dahil her uyuşturucuyu izinsiz bulundurmak suçtur. Acil doğum kontrolü eczanede reçetesiz satılır (levonorgestrel 16 yaşından itibaren, ulipristal yaş sınırı olmadan), ama Ulusal Sağlık Sigortası Fonu (НЗОК) ne bunu ne de isteğe bağlı kürtajı karşılar. Aile içi şiddette 2005 tarihli ve 2023'te köklü biçimde değişen Aile İçi Şiddete Karşı Koruma Kanunu, doğrudan tehlikede 24 saat içinde verilen acil koruma kararı ve ücretsiz 0800 18 676 hattı devreye girer; kişisel verileri GDPR ve 2002 tarihli Kişisel Verilerin Korunması Kanunu çerçevesinde Kişisel Verileri Koruma Komisyonu (KZLD, КЗЛД) korur. Kaynaklar: lex.bg (Bulgar mevzuatının güncel metinleri), dv.parliament.bg (Bulgar Resmî Gazetesi), Avrupa e-Adalet Portalı, mfa.gov.tr ve Bulgar Ulusal İstatistik Enstitüsü (НСИ).

Bulgaristan'da — Bulgaristan Türkleri, iki ülkenin vatandaşı olan göçmenler ve Türk-Bulgar çiftler için — Avrupa Birliği kuralları geçerlidir, Türkiye'de ise geçerli değildir: Bulgar mahkemesi boşanmada yetkiyi Brüksel II ter Tüzüğü'ne, uygulanacak hukuku Roma III Tüzüğü'ne, 29 Ocak 2019'dan sonra evlenenlerin mal rejimini 2016/1103 sayılı tüzüğe, mirası 650/2012 sayılı Miras Tüzüğü'ne göre belirler; Türk mahkemesi ise Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'u (MÖHUK) uygular. Çifte vatandaş Bulgaristan'da yalnızca Bulgar, Türkiye'de yalnızca Türk sayıldığından aynı çiftin malları ya da mirası iki ülkede farklı hukuka bağlanabilir; mal rejimi için noterde yazılı hukuk seçimi ve vasiyette vatandaşlık hukukunun seçimi bu ikiliği büyük ölçüde giderir. Evlilik ve boşanma iki ülkenin nüfus kaydına ayrı ayrı işlenmelidir. Bulgaristan'da evlenecek Türk vatandaşı Bulgarca evlenme ehliyet belgesini batı illerinde Sofya Büyükelçiliği'nden, Kırcaali ve Hasköy dahil güney ve orta illerde Filibe Başkonsolosluğu'ndan, Razgrad, Şumnu, Tırgovişte ve Silistre dahil doğu ve kuzeydoğu illerinde Burgaz Başkonsolosluğu'ndan alabilir ve belediyede kıyılan nikâhı en geç 30 gün içinde Türk temsilciliğine bildirir; çifte vatandaş ise Bulgaristan'da konsoloslukta değil, belediyede evlenir. Türkiye'de evlenen Bulgar vatandaşı nikâhı altı ay içinde Bulgar temsilciliğine (Ankara Büyükelçiliği, İstanbul ve Edirne Başkonsoloslukları, Bursa konsolosluk bürosu) ya da daimî adresinin belediyesine bildirir; Türk eşin Bulgaristan'da aile üyesi olarak uzun süreli oturma izni bu kayda dayanır. İki ülke de Apostil Sözleşmesi'ne (Türkiye 1985'ten, Bulgaristan 2001'den beri) ve çok dilli nüfus kayıt örneklerine ilişkin CIEC sözleşmesine taraftır: bu çok dilli örnekler tasdiksiz kabul edilir, diğer belgelere apostil ve kullanılacakları ülkenin diline tercüme gerekir. İsimler ayrıca dikkat ister: Bulgar belgelerinde adlar Kiril harfleriyle yazılır ve Latin yazımı Bulgar Transliterasyon Kanunu'na uyar (Hüseyin, Bulgar pasaportunda Hyusein olur); 1984–1989'da adı zorla değiştirilenler ve sonradan doğan çocukları eski adlarını bugün de belediyede, noter onaylı dilekçeyle ve ücretsiz olarak geri alabilir. Bulgar boşanma kararı Türkiye'de, eşlerin Türk temsilciliğine ya da nüfus müdürlüğüne birlikte başvurusuyla (eski eş yabancıysa Türk vatandaşı eşin başvurusuyla) nüfusa tescil edilir; bu yol kapalıysa aile mahkemesinde tanıma davası açılır. Türk kararını ise Bulgaristan'da önüne sunulduğu makam, örneğin belediye tanır. İki ülkeyi 1975'te imzalanan ve 1978'den beri yürürlükte olan Hukukî ve Cezaî Konularda Adlî Yardımlaşma Sözleşmesi, 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi (aralarında 1 Haziran 2004'ten beri) ve 1996 Çocukların Korunması ile 2007 Nafaka sözleşmeleri bağlar: çocuğu öteki ebeveynin rızası olmadan Türkiye'ye götürmek ya da tatilden sonra orada alıkoymak Lahey Sözleşmesi'ne göre çocuk kaçırmadır. Konu kartları neyin geçerli olduğunu, nasıl yapılacağını, ne kadar tuttuğunu ve Türkiye'den gelenleri neyin şaşırttığını anlatır: Bulgar vatandaşları, dolayısıyla çifte vatandaşlar için kuzen evliliği yasaktır ve imam nikâhının hiçbir hukukî sonucu yoktur; nikâhsız partner mirasçı olmaz, ama evli olmayan anne-baba velayeti birlikte kullanır; Bulgar mal ortaklığında evlilikte alınan ev, tapuda yalnızca kocanın adı olsa da iki eşin ortak mülküdür; Bulgar hukukunda kadın için boşanmadan sonra bekleme süresi yoktur, Türk vatandaşı kadın için ise Türk hukukundaki 300 günlük süre geçerlidir; kürtajda eşin rızası aranmaz; tüp bebekte bağış yasaldır; yalnızca Türk vatandaşı olan mirasçı Bulgaristan'daki araziyi ancak yasal mirasçılıkla edinebilir; Bulgar koruma kararı Türkiye'de kendiliğinden geçerli değildir ve orada 6284 sayılı Kanun'a göre yeniden istenir; Almanya'da yasal olarak alınmış esrarı bile sınırdan geçirmek Bulgaristan'da on ila on beş, Türkiye'ye sokmak yirmi ila otuz yıl hapisle cezalandırılır; kişisel numara (EGN ya da LNÇ) ve kimlik fotokopisi bir şifre gibi korunmalıdır.

Her bağlantı, sitenin bu ülke için o konuya ayrılmış sayfasına götürür. Konunun genel yazısı bu sayfaların her birinin başında bağlanmıştır.