Çocuklar, aile ve miras — İsviçre

Evlat edinme

Evlat edinme ZGB madde 264 vd. ile Evlat Edinme Yönetmeliği'nde düzenlenir. Her zaman tam evlat edinmedir. 1 Temmuz 2022'den beri ortak evlat edinme tüm evli çiftlere açıktır. Çocuk karardan önce en az bir yıl evlat edinenlerin yanında yaşamış olmalıdır.

İsviçre, sisteminde on yıllarca sahte belgelerin kabul edildiğini kamuoyu önünde tanıdı (Sri Lanka evlat edinmeleri). Kantonlar bugün köken arayışının masraflarına katılıyor.

Kantonal parçalanma adayları şaşırtır: makam, incelemenin kapsamı, süre ve ücretler yasa federal olsa da farklıdır.

İsviçre zayıf evlat edinmeyi tanımadığı için büyük çocuklar ve aile içi durumlar için bir ara biçim eksiktir.

İsviçre'de yaşayan Türk vatandaşlarının Türkiye'den çocuk evlat edinmesi Lahey Sözleşmesi'ne göre ülkeler arası evlat edinmedir (iki devlet de taraf): İsviçre tarafında kantonal evlat edinme makamı ve federal merkezî makam (Bundesamt für Justiz), Türk tarafında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı; Türkiye'de yaşayan ailelere öncelik verilir ve önceden İsviçre bakım izni (Pflegekinderbewilligung) olmadan Türk evlat edinme kararı tanınmaz. Federal Konsey 2024'te uluslararası evlat edinmeyi tümüyle yasaklama niyetini açıkladı — yasal düzenleme sürüyor.

Temel noktalar

Uygulamada

• Kantonal evlat edinme makamıyla iletişime geçin; yetki kantonal düzenlenir.
• Evlat edinme amacıyla kabul için bakım çocuğu izni alın.
• Yurt dışı evlat edinme için — Türkiye'den de — ruhsatlı bir aracılık kurumu edinin; dosya federal merkezî makam üzerinden Türk merkezî makamına gider.
• Kantonal makamın eşliğinde bakım yılını tamamlayın.
• Evlat edinme başvurusunu yapın; kantonal makam karar verir; sonrasında Türk vatandaşlığı için çocuğu konsolosluğa bildirin.

Maliyet ve karşılanma

İzin birkaç yüz frank tutar. Yurt dışı evlat edinme 20 000–40 000 frank tutar. 1 Ocak 2023'ten beri dört yaşından küçük çocuğun kabulünde kazanç kaybı düzenlemesi (EO) üzerinden ödenen iki haftalık federal evlat edinme izni vardır.

Nereye başvurulur

• Kantona göre adalet ya da sosyal işler dairesi bünyesindeki kantonal evlat edinme makamı.
• Bundesamt für Justiz bünyesindeki federal merkezî evlat edinme makamı.
• Yurt dışı evlat edinmeler için ruhsatlı aracılık kurumları.
• Schweizerische Fachstelle für Adoption ve Stiftung Schweizerischer Sozialdienst.
• Tescil için Zivilstandsamt.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• ch.ch — federasyon, kanton ve belediyelerin resmî portalı
• Fedlex — federal hukuk derlemesi
• Bundesamt für Justiz — Adoption — ülkeler arası evlat edinme federal merkezî makamı

Genel makale: Evlat edinme

Üremeye yardımcı tedavi

İsviçre kısıtlayıcı kalıyor: yumurta ve embriyo bağışı yasak, sperm bağışı evli çiftlere ayrılmış ve temel sigorta IVF'yi ödemiyor. Türkiye'deki gibi yalnızca evli çiftler — ama Türkiye'nin aksine sperm bağışı yasal.

18 Aralık 1998 tarihli Üreme Tıbbı Yasası, üreme tıbbına yalnızca aralarında çocuk ilişkisi kurulabilecek ve çocuğu reşit olana kadar yetiştirebilecek çiftlerde izin verir. Sperm bağışı yalnızca evli çiftlere açıktır ve anonim değildir: çocuk 18 yaşında Federal Nüfus Dairesi'nden bağışçı hakkında bilgi isteyebilir. Yumurta bağışı, embriyo bağışı ve taşıyıcı annelik yasaktır. Preimplantasyon tanı 1 Eylül 2017'den beri serbesttir.

İzin verilen sperm bağışı ile yasak yumurta bağışı arasındaki asimetri, gerekçelendirilmesi zor diye giderek daha çok eleştiriliyor. Erken yumurtalık yetmezliği olan hastaların ülkeyi terk etmesine yol açar, azospermili erkekler ise ülke içinde tedavi edilebilir.

Temel sigortanın IVF'yi ödememesi Batı Avrupa'da istisnadır. Böylece bir çiftin kaç deneme yapabileceğine endikasyon değil gelir karar verir.

Türkiye'yle karşılaştırma: iki ülke de tedaviyi evli çiftlerle sınırlar; ama İsviçre sperm bağışına (evli çiftler için) izin verirken Türkiye her türlü bağışı yasaklar. Türkiye'de sigortalı evli çiftler için SGK üç IVF denemesini karşılar — İsviçre'de temel sigorta hiçbirini. Bu nedenle pek çok İsviçre'deki Türk çift kendi hücreleriyle tedaviyi Türkiye'de yaptırır (döngü başına yaklaşık 2 000–3 500 frank karşılığı); yumurta bağışı gerekiyorsa Türkiye seçenek değildir, İspanya ya da Çekya'ya gidilir.

Yumurta bağışı ve taşıyıcı annelik herkes için yasak kalır.

Temel noktalar

Uygulamada

• Kantonal ruhsatlı bir tüp bebek merkezine başvurun.
• Çiftin tetkikleri ve ardından düşünme süresiyle yazılı bilgilendirme.
• Sperm bağışında evlilik koşulunu inceleyin ve bağışçı verilerini kaydettirin.
• Temel sigorta IVF'yi karşılamadığı için finansmanı netleştirin.
• Gerekirse genellikle bu hizmetleri dışlayan ek sigortayı inceleyin.
• Türkiye'de tedavide, İsviçre'de gebeliği izleyecek jinekolog için belgeleri Almanca ya da İngilizce olarak getirin; döngü izlemi kısmen İsviçre'de (ücretli) yapılabilir.

Maliyet ve karşılanma

Bir IVF döngüsü ilaçlar dahil 6 000–10 000 frank tutar ve tamamen kişi tarafından ödenir. Tohumlamalar ve tetkiklerin bir kısmı temel sigortaca karşılanır. Üreme hücrelerinin saklanması yılda birkaç yüz frank tutar. Türkiye'de döngü yaklaşık 2 000–3 500 frank karşılığıdır.

Nereye başvurulur

• Kantonal ruhsatlı tüp bebek merkezleri, İsviçre'de yaklaşık otuz.
• Cenevre, Lozan, Bern, Zürih ve Basel üniversite hastaneleri.
• Hukukî çerçeve ve istatistik için Federal Sağlık Dairesi.
• Bağışçı kaydı için Federal Nüfus Dairesi.
• Ülke içinde yasak yumurta bağışı için İspanya, Çekya ve Yunanistan'daki merkezler.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• ch.ch — federasyon, kanton ve belediyelerin resmî portalı
• Fedlex — federal hukuk derlemesi
• BAG — Fortpflanzungsmedizin — Federal Sağlık Dairesi: hukuk ve istatistik

Genel makale: Üremeye yardımcı tedavi

Çocukların velayeti

İsviçre Avrupa'nın en pahalı çocuk bakımına sahip: sübvansiyonlar belediye işi ve kişisel pay çoğu zaman ikinci gelirin üçte birini aşıyor.

Aileyi tamamlayıcı çocuk bakımının federal bir sistemi yoktur. Kantonlar ve özellikle belediyeler kreşleri kendi kurallarına göre sübvanse eder; tarife gelire, malvarlığına ve ikamet yerine bağlıdır. Derneklerin desteklediği gündüz aileleri (Tagesfamilien) en esnek ve genellikle en ucuz çözümü sunar. Bakım giderleri vergiden düşülebilir; üst sınırlar federal düzeyde yükseltildi. Anaokulu çoğu kantonda dört yaşından itibaren zorunludur.

En önemli hesap ikinci ebeveynin çalışma oranını ilgilendirir. Bakım giderleri, vergi artışı ve ek masraflar nedeniyle yüzde 60'tan 100'e geçişte ek net kazanç sıfıra yaklaşabilir. Bu hesabı doğumdan önce yapmak zorunlu bir kararı önler.

Komşu belediyeler arasındaki farklar yeni gelenleri şaşırtır: aynı gelirli iki aile sokağa göre iki katını öder, çünkü sübvanse eden belediyedir, kanton değil.

Dört yaşından itibaren zorunlu anaokulu sorunu çözmez: blok saatler kesintili, öğle arası uzun ve genellikle ücretli okul tamamlayıcı bakım gerekir.

İsviçre'de çalışan Türk vatandaşları (B ya da C izni) aile yardımlarına (Kinderzulage, kantonal oranlara göre çocuk başına ayda en az 215 frank) İsviçrelilerle aynı koşullarda hak kazanır; Türkiye'de yaşayan çocuk için ise 1969 Türk-İsviçre sosyal güvenlik anlaşması uyarınca yardım kural olarak ödenmez.

Temel noktalar

Uygulamada

• Çok erken kayıt yaptırın; şehirlerde bekleme listeleri yıllarla ölçülür.
• Kendi belediyenizin sübvansiyon uygulamasını inceleyin; son fiyatı o belirler.
• Kreş ile gündüz ailesini karşılaştırın; ikincisi çoğu zaman daha ucuz ve esnektir.
• İşverenin sunumunu inceleyin; pek çok şirket yer ayırır.
• Vergi indirimini talep edin; otomatik yapılmaz.
• Türkçe öğretim: Türkiye'nin gönderdiği öğretmenlerin verdiği ana dil ve kültür dersleri (HSK) pek çok kantonda ders saati dışında sunulur; derneklerin hafta sonu kursları da vardır.

Maliyet ve karşılanma

Tam zamanlı bir yer sübvansiyon öncesi ayda 2 000–3 000 frank tutar. Belediye sübvansiyonundan sonra orta sınıf bir ailenin kişisel payı çoğu zaman ayda 800–1 800 frank arasındadır. Gündüz aileleri kural olarak daha ucuzdur.

Nereye başvurulur

• İkamet belediyesinin çocuk bakımı birimi.
• Kantonun gündüz aileleri dernekleri.
• İndirimler için kantonal vergi idaresi.
• Pro Familia Schweiz ve ebeveyn örgütleri.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• ch.ch — federasyon, kanton ve belediyelerin resmî portalı
• Fedlex — federal hukuk derlemesi

Genel makale: Çocukların velayeti

Miras

Revize miras hukuku 1 Ocak 2023'ten beri yürürlükte: altsoyun saklı payı yarıya indirildi, ebeveynlerin saklı payı kaldırıldı. İsviçre'deki Türk vatandaşı vasiyette Türk hukukunu seçmemişse İsviçre hukukuna tabidir; Türkiye'deki mallar için ayrı süreç gerekir.

ZGB yasal mirasçılığı zümrelere göre düzenler. Hayatta kalan eş ya da kayıtlı ortak altsoyun yanında yarısını alır. 1 Ocak 2023 revizyonundan beri altsoyun saklı payı dörtte üç yerine yasal miras paylarının yalnızca yarısıdır ve ebeveynlerin saklı payı kalkmıştır. Serbestçe tasarruf edilebilir pay böylece belirgin biçimde büyümüştür; bu özellikle birlikte yaşayan partnerin kayırılmasını ya da bir işletmenin devrini kolaylaştırır.

2023'ten beri serbest payın artırılması değişen aile biçimlerine doğrudan yanıt verir: uzun yıllardır birlikte yaşanan partneri, üvey çocuğu ya da bakan kişiyi kayırmaya izin verir. 2023 öncesi yazılmış vasiyetler eski oranlarla hesapladığı için gözden geçirilmelidir.

Birlikte yaşayan partnerin yasal miras hakkı yoktur ve vergisel olarak en kötü muameleyi görür.

Miras sözleşmesi İsviçre'de en güçlü araçtır: vasiyetin aksine mirasbırakanı da bağlar; Türk hukukunda da tanınır.

İsviçre kendi IPRG'sini uygular: İsviçre'de ikamet eden kişinin mirası İsviçre hukukuna tabidir, ancak yabancı vasiyetle millî hukukunu seçebilir (IPRG madde 90). Türk mahkemesi ise MÖHUK m. 20 uyarınca Türkiye'deki taşınmazlara Türk hukukunu uygular ve İsviçre mirasçılık belgesi (Erbenschein) Türkiye'de doğrudan işlemez: Türk sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden mirasçılık belgesi gerekir. Vergi: İsviçre'de eş ve çocuklar hemen her kantonda muaf; Türkiye'deki mallar ve Türk vatandaşı ölenin malları Türk veraset ve intikal vergisine (yüzde 1–10) tabidir.

Temel noktalar

Uygulamada

• Ölümü ikamet belediyesine bildirin; kantonun miras makamı harekete geçer; Türk vatandaşının ölümünü konsolosluğa da bildirin.
• Vasiyeti teslim edin; teslim edilen tasarruflar vasiyet kaydında kayıtlıdır.
• Üç ay içinde karar verin: kabul etmek, resmî envanter istemek ya da reddetmek.
• Hesaplar ve taşınmazlar üzerinde tasarruf edebilmek için Erbenschein isteyin; Türkiye'deki mallar için Türk mahkemesinden mirasçılık belgesi alın.
• Vergi envanterini ve veraset vergisi beyanını kantona verin; Türkiye'deki mallar için Türk veraset ve intikal vergisi beyanı ayrıca verilir.

Maliyet ve karşılanma

Erbenschein ve noter senetleri kantona göre birkaç yüz ile birkaç bin frank tutar. Veraset vergisi kantonaldir: eşler her yerde, altsoy çoğu kantonda muaf; birlikte yaşayan partnerlere ya da üçüncü kişilere kazandırmalar ise yüksek, bazı kantonlarda yüzde 40'ın üstünde vergilendirilir.

Nereye başvurulur

• Kantonun miras makamı ya da sulh yargıcı dairesi.
• Miras sözleşmesi ve resmî vasiyet için noter.
• İsviçre Noterler Birliği'nin Merkezî Vasiyet Kaydı.
• Kantonal vergi idaresi.
• Malvarlığının bloke edilmesi ve serbest bırakılması için bankalar.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• ch.ch — federasyon, kanton ve belediyelerin resmî portalı
• Fedlex — federal hukuk derlemesi

Genel makale: Miras