Dwa pożądania, nie jedno
Wyobrażamy sobie pożądanie jako ochotę, która pojawia się sama, przed jakimkolwiek kontaktem: to pożądanie spontaniczne, to z początków związku, z filmów i u większości młodych mężczyzn. Istnieje drugie, opisane jakieś dwadzieścia lat temu przez badaczy i o wiele częstsze, niż się sądzi, zwłaszcza u kobiet i w związkach o dłuższym stażu: pożądanie reaktywne, które pojawia się dopiero po uruchomieniu pobudzenia — przez pieszczotę, sytuację, decyzję, by się poddać. Osoba z pożądaniem reaktywnym nie ma «ochoty» wcześniej i przeżywa to jako brak pożądania; ma jednak przyjemność i ochotę, gdy tylko coś się zaczyna. Wiele «spadków libido» to w rzeczywistości normalne przejście z pierwszego trybu do drugiego, kiedy nowość się zużywa. To nie awaria, to zmiana sposobu działania, i zarządza się nią bardzo dobrze, gdy się ją zrozumie: nie czeka się już na ochotę, by zacząć — zaczyna się, żeby ochota przyszła.
Częste, rzadko poważne
W dużych badaniach populacyjnych około jedna kobieta na trzy i jeden mężczyzna na sześciu deklarują brak zainteresowania seksem przez co najmniej trzy miesiące w ostatnim roku. Ale tylko mniejszość z tego powodu cierpi: niskie pożądanie jest problemem tylko wtedy, gdy sprawia cierpienie osobie lub parze. Ktoś, kto ma mało ochoty i dobrze się z tym czuje, nie ma nic do leczenia; para o różnej ochocie ma coś do wynegocjowania, nie do wyleczenia — a różnica pożądania to zdecydowanie pierwszy powód wizyt u seksuologa.
Przyczyny, których szuka się najpierw
Pożądanie to funkcja krucha: znika pierwsza, kiedy coś nie działa, i wraca ostatnia. Zanim uzna się, że to problem związku, przegląda się przyczyny, które da się naprawić.
- Zmęczenie i brak snu, zaczynając od pierwszego roku życia dziecka. To najbardziej banalna i najbardziej niedoceniana przyczyna. Mówi o tym strona o pożądaniu po porodzie.
- Leki. Leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI odcinają pożądanie lub opóźniają orgazm u dużej części osób, które je przyjmują; to samo robią niektóre leki na nadciśnienie, leki przeciwpadaczkowe, opioidy, leczenie hormonalne prostaty lub raka piersi. Nigdy nie odstawia się ich samemu; rozmawia się z lekarzem przepisującym, który często ma alternatywę.
- Hormony. U mężczyzny niski testosteron — ze zmęczeniem, rzadszymi erekcjami porannymi, utratą siły — oznacza się w porannym badaniu krwi. U kobiety menopauza, karmienie piersią, czasem antykoncepcja hormonalna, a u obu płci tarczyca i podwyższona prolaktyna. Strona menopauza, andropauza i życie intymne opisuje, co zmienia się z wiekiem.
- Depresja i lęk, które gaszą pożądanie, zanim jeszcze osoba wie, że jest w depresji. Leczenie depresji przywraca pożądanie — chyba że leczenie je odcina, stąd poprzedni punkt. Zobacz zdrowie psychiczne a związek.
- Alkohol, tytoń, konopie: jedna lampka odhamowuje, regularne używanie gasi. Oraz choroby przewlekłe — cukrzyca, choroby układu krążenia, bóle — przez swój własny wpływ i przez leczenie.
- Ból lub trudność. Nie pożąda się tego, co boli lub co się nie udaje: ból podczas stosunku, zaburzenie erekcji lub zbyt szybki wytrysk gaszą w końcu pożądanie obojga partnerów. Leczy się przyczynę, a pożądanie idzie za tym.
- Obraz siebie: przybranie na wadze, blizna, ciąża, starzenie się. Czuć się pożądanym to warunek pożądania, tym bardziej dla kobiet.
Kiedy to związek
Po wykluczeniu ciała, leków i snu zostaje to, co pożądanie mówi o związku, a mówi dużo. U kobiet jakość relacji jest we wszystkich badaniach pierwszym predyktorem pożądania; u mężczyzn również, trochę słabiej. Zwykłe mechanizmy: nagromadzona uraza — nie pożąda się kogoś, wobec kogo ma się listę zarzutów —, nierówny podział obowiązków, który zamienia jedno z dwojga w rodzica drugiego, brak jakiejkolwiek chwili we dwoje poza logistyką, rutyna zawsze identycznego seksu i milczenie: w większości par zgłaszających się z powodu różnicy pożądania żadne z dwojga nigdy nie powiedziało drugiemu, co lubi. Dystans przeciwnie — trochę rozłąki, trochę nieznanego, trochę własnego terytorium — karmi pożądanie; fuzja je dusi.
Różnica pożądania: to niczyj problem
W parze, w której jedno ma więcej ochoty niż drugie, pokusa jest taka, by wskazać chorego: jedno jest «oziębłe», drugie «obsesyjne». Rzeczywistość jest prostsza i bardziej niewygodna: dwa normalne poziomy pożądania, które się nie pokrywają, jak dwa apetyty czy dwie potrzeby snu. Partner o większym pożądaniu przeżywa każdą odmowę jak odrzucenie; ten o mniejszym zaczyna w końcu bać się każdego czułego gestu, z obawy, że «do czegoś doprowadzi», i pieszczoty znikają wraz z resztą — co ostatecznie gasi pożądanie reaktywne. Wyjście z tego koła wymaga oddzielenia czułości od seksu (pocałunek to nie prośba), zastąpienia suchej odmowy alternatywą («nie dziś, ale w sobotę») i przyjęcia, że częstotliwość jest kompromisem, a nie zwycięstwem jednego z dwojga.
Co sprawia, że ochota wraca
- Decydować, zamiast czekać. Dla pożądania reaktywnego zaplanowanie chwili nie jest smutne, jest warunkiem, by zaistniała. Pary, które «planują», mają seks częstszy i bardziej satysfakcjonujący niż te, które czekają na spontaniczność.
- Spać, ruszać się, mniej pić. Trzy nudne i skuteczne dźwignie; zwłaszcza regularna aktywność fizyczna zwiększa pożądanie u obu płci.
- Zdjąć presję. Najczęściej stosowana metoda w terapii seksualnej polega na zakazaniu na kilka tygodni penetracji i orgazmu i ponownym uczeniu się pieszczot bez celu. Brzmi absurdalnie; działa, bo to obowiązek rezultatu zabija pożądanie.
- Wprowadzić nieznane: miejsce, chwilę, praktykę, słowo nigdy niewypowiedziane. Pożądanie karmi się nowością, nie wysiłkiem.
- Rozmawiać, precyzyjnie. Nie «powinniśmy częściej się kochać», lecz co każde z dwojga lubi, czego już nie lubi, co chciałoby spróbować. Strony o pożądaniu i przyjemności i o przyjemności kobiety dają słownictwo.
- Leki na pożądanie istnieją, ale jest ich mało: kilka krajów dopuściło dla kobiet przed menopauzą leczenie o skromnym działaniu i realnych skutkach niepożądanych; testosteron pomaga mężczyźnie z udowodnionym niedoborem i niektórym kobietom po menopauzie pod kontrolą lekarza; poza tymi przypadkami żadna tabletka nie zastąpi snu, leczenia depresji ani rozmowy.
Kiedy się zgłosić
Kiedy brak pożądania trwa dłużej niż sześć miesięcy i sprawia cierpienie, kiedy pojawił się nagle, kiedy towarzyszą mu inne objawy — zmęczenie, smutek, przybranie na wadze, ból, zaburzenia erekcji —, albo kiedy para kręci się w kółko wokół tego tematu. Lekarz rodzinny wyklucza przyczyny fizyczne, seksuolog zajmuje się resztą, często w kilku sesjach, indywidualnie lub we dwoje. Strona do kogo się zwrócić i kiedy opisuje, kto czym się zajmuje.
Najczęstsze pytania
Czy to normalne, że po kilku latach nie ma się już ochoty?
Spadek pożądania spontanicznego wraz ze stażem związku to jeden z najbardziej stałych wyników badań, wyraźniejszy u kobiet. Nieuchronny nie jest natomiast koniec seksu: pary, które trwają, to te, które przeszły na pożądanie reaktywne, nie przeżywając tego jako porażki.
Czy tabletka antykoncepcyjna obniża pożądanie?
U mniejszości kobiet tak, a u innych je podnosi, usuwając strach przed ciążą. Jeśli spadek zbiegł się z rozpoczęciem antykoncepcji hormonalnej, zmiana metody na kilka miesięcy jest najlepszym testem. Zobacz antykoncepcję.
Partner już mnie nie pożąda: czy to znaczy, że już mnie nie kocha?
Najczęściej nie. Pożądanie i miłość nie podlegają tym samym prawom: można głęboko kochać, nie pożądając, i pożądać, nie kochając. To właśnie dlatego, że miłość jest, pożądanie może zasnąć — bezpieczeństwo je uspokaja. To nie znaczy, że nic nie da się zrobić; to znaczy, że pytanie nie brzmi «czy mnie kochasz?».
Czy afrodyzjaki działają?
Żaden pokarm ani suplement nie wykazał w poważnych badaniach wpływu na pożądanie; szczegóły na stronie afrodyzjaki. To, co czasem działa, to otaczający je rytuał — posiłek przygotowany dla drugiej osoby, czas spędzony razem.