Evlilik, birliktelik ve boşanma — Türkiye

Resmî nikâh

Evlilik, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 124–160. maddeleriyle ve Evlendirme Yönetmeliği'yle düzenlenir. Evlenme ehliyeti 17 yaşını dolduranlar için anne-baba ya da vasinin izniyle, 18 yaşını dolduranlar için tek başına vardır; hâkim olağanüstü durumlarda 16 yaşını bitirmiş kişiye izin verebilir. Evlenme engelleri: hısımlık (üstsoy-altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğen, kayın hısımlığı), önceki evliliğin sona ermemiş olması (birden çok evlilik TCK 230'a göre suçtur), akıl hastalığı ve kadın için önceki evliliğin bitiminden itibaren üç yüz günlük bekleme süresi (iddet), hâkim kararıyla kaldırılabilir. Nikâh, evlendirme memuru (belediye başkanı ya da görevlendirdiği memur, köylerde muhtar) önünde iki tanıkla, açık ve kesin evet beyanıyla kıyılır; dinî tören ancak resmî nikâhtan sonra yapılabilir, resmî nikâh olmadan dinî tören yapmanın cezası 2015'te Anayasa Mahkemesi'nce iptal edildi ama tören hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. Kadın, Anayasa Mahkemesi'nin 2023 kararıyla 28 Ocak 2024'ten beri yalnızca kendi soyadını taşıyabilir; kocasının soyadını almak ya da ikisini birlikte kullanmak isteğe bağlıdır.

Temel noktalar

Uygulamada

• Çift, oturduğu ya da nikâhı kıymak istediği yerin belediyesine birlikte başvurur; evlenme beyannamesi, nüfus cüzdanı ya da kimlik kartı, dört fotoğraf ve altı aydan eski olmayan sağlık raporu istenir. Randevu yoğun belediyelerde yaz için aylar önce alınır; e-Devlet üzerinden ön başvuru birçok belediyede mümkündür.
• Sağlık raporu aile sağlığı merkezinde ücretsiz alınır (kan testleri: talasemi, hepatit B ve C, HIV, frengi); pozitif sonuç evliliği engellemez, yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.
• Yabancı uyruklu eş kendi ülkesinden evlenme ehliyet belgesi (Almanya'da Ehefähigkeitszeugnis) getirir, apostil ya da konsolosluk onayı ve yeminli tercüme gerekir; ülkesi böyle belge vermiyorsa Türk konsolosluğu ya da nüfus müdürlüğü düzenler. Türkçe bilmeyen eş için törende yeminli tercüman bulunur.
• Tören belediye nikâh salonunda ücretsizdir; dışarıda (düğün salonu, otel) kıyılması için belediyeye göre değişen ücret ödenir. Nikâhtan sonra uluslararası aile cüzdanı verilir ve evlilik nüfus kütüğüne otomatik işlenir.
• Yurt dışındaki Türkler konsoloslukta (iki tarafın da Türk vatandaşı olması gerekmez, yerel hukuka bağlı) ya da yerel makamlar önünde evlenebilir; yabancı makamlar önündeki evlilik altmış gün içinde konsolosluğa ya da nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kütüğe işlenir — Almanya'daki Türk vatandaşları için Standesamt evliliği konsoloslukta tescil ettirilir.

Maliyet ve karşılanma

Belediye salonunda nikâh ücretsizdir; uluslararası aile cüzdanı için değerli kâğıt bedeli (2026'da birkaç yüz lira) ödenir. Salon dışı nikâh, hafta sonu ya da özel tören belediyeye göre birkaç bin lira; sağlık raporu aile sağlığı merkezinde ücretsiz, özel hastanede birkaç bin lira. Yabancı belgeler için tercüme ve noter onayı belge başına birkaç bin lira.

Nereye başvurulur

• Belediye evlendirme dairesi (ilçe belediyesi): başvuru, randevu, tören, aile cüzdanı.
• Aile sağlığı merkezi: evlilik öncesi sağlık raporu, ücretsiz.
• Nüfus müdürlüğü ve e-Devlet (turkiye.gov.tr): kayıt örneği, yurt dışı evliliklerin tescili.
• Türk konsoloslukları: yurt dışında nikâh ve tescil, yabancı belgelerin onayı.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — 124–160. maddeler (mevzuat.gov.tr) — tam metin
• Evlendirme Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr) — başvuru ve belgeler
• Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü — Evlenme işlemleri — resmî bilgi
• e-Devlet — Evlilik başvurusu ve nüfus kayıt örneği — çevrimiçi hizmetler

Genel makale: Resmî nikâh

Kayıtlı birliktelik ve birlikte yaşama

Türk Medeni Kanunu yalnızca kadınla erkeğin resmî evliliğini tanır. Birlikte yaşama (fiilî birliktelik) düzenlenmemiştir: birlikte yaşayanlar yasal mirasçı değildir, boşanma nafakası ya da mal rejimi tasfiyesi talep edemez, ölüm halinde dul aylığı alamaz, ortak edinilen malları ancak paylı mülkiyet ya da sebepsiz zenginleşme hükümleriyle paylaşır. Nişanlılık ise düzenlenmiştir (TMK 118–123): evlenme vaadi dava edilemez, ama nişanın bozulması halinde hediyeler geri istenebilir ve kusursuz taraf maddi-manevi tazminat talep edebilir; nişanlılar birbirinin ceza davasında tanıklıktan çekinebilir. Yabancı ülkelerde yapılan kayıtlı birliktelik ya da PACS Türkiye'de tescil edilmez. Çocuklar açısından fark yoktur: baba tanımayla ya da babalık davasıyla belirlenir ve velayet, evlilik dışı doğan çocukta kanun gereği anneye aittir (TMK 337).

Temel noktalar

Uygulamada

• Vasiyetname ilk araçtır: olmadan eş hiçbir şey almaz, varsa saklı paylar (çocuklar, anne-baba, resmî eş) dışındaki kısım eşe bırakılabilir; yabancı lehtar için veraset ve intikal vergisi %10'dan %30'a kadar çıkar ve yıllık istisnalar düşüktür.
• Noterden sağlık ve mali işler için vekâletname ve hastaneye verilecek hasta beyanı, eşin bilgi alıp karar verebilmesini sağlar; 2026'da vekâletname birkaç bin liraya mal olur.
• Ortak konut iki ad üzerine, katkı payına göre paylı mülkiyetle alınır ve tapuya öyle işlenir; tek taraf üzerine alınan evde öteki, katkısını ancak sebepsiz zenginleşme davasıyla ve belgeyle ispat ederek geri alabilir.
• Nişanlılık hukuken korunur: uzun nişanlılık dönemlerinde alınan değerli hediyeler (altın, ev eşyası) bozulma halinde iade edilir ve düğün masrafları kusurlu taraftan istenebilir; bu davalar aile mahkemesinde görülür.

Maliyet ve karşılanma

Noterde vasiyetname: 2026 tarifesiyle birkaç bin lira; vekâletname bin lira dolayında; paylı mülkiyet tapu harcı satış bedelinin %4'ü (alıcı ve satıcı paylaşır). Miras yoluyla intikalde akraba olmayan lehtar %10–30 veraset ve intikal vergisi öder; yıllık istisna tutarı her yıl güncellenir.

Nereye başvurulur

• Noter: vasiyetname, vekâletname, ortaklık sözleşmesi.
• Aile mahkemesi: nişan bozulmasından doğan tazminat ve iade davaları.
• Asliye hukuk mahkemesi: birlikte yaşayanlar arası mal uyuşmazlıkları (sebepsiz zenginleşme, ortaklığın giderilmesi).
• Baro adli yardım bürosu: geliri düşük olanlar için ücretsiz avukat.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — 118–123. maddeler, nişanlılık (mevzuat.gov.tr) — tam metin
• Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr) — oranlar ve istisnalar
• Türkiye Noterler Birliği — noter işlemleri ve ücretler
• Türkiye Barolar Birliği — adli yardım — ücretsiz avukat

Genel makale: Kayıtlı birliktelik ve birlikte yaşama

Evlilikte mal rejimi

1 Ocak 2002'den beri Türkiye'de yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır: evlilik sırasında kazanılan mallar her eşin üzerinde kalır ama boşanma ya da ölümde artık değer yarı yarıya paylaşılır; kişisel mallar (evlilik öncesi, miras, bağış) dışarıda kalır. Noterde ya da nikâh başvurusunda yapılan sözleşmeyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ya da mal ortaklığı seçilebilir.

Mal rejimleri Türk Medeni Kanunu'nun 202–281. maddelerinde düzenlenir. Sözleşme yoksa edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır: her eş kendi mallarını yönetir ve borçlarından sorumludur; edinilmiş mallar (çalışma karşılığı gelirler, sosyal güvenlik ödemeleri, kişisel malların gelirleri, bunların yerine geçen değerler) ile kişisel mallar (evlilik öncesi mallar, miras ve bağış, kişisel eşya, manevi tazminat) ayrılır. Tasfiyede her eşin edinilmiş mallarının borçlar düşüldükten sonraki artık değeri hesaplanır ve öteki eş bunun yarısı üzerinde katılma alacağına sahip olur (TMK 236); mahkeme zina ya da hayata kast halinde kusurlu eşin payını azaltabilir. Sözleşmeyle mal ayrılığı (her şey ayrı), paylaşmalı mal ayrılığı ya da mal ortaklığı seçilebilir; sözleşme noterde ya da evlenme başvurusunda yazılı beyanla yapılır. 2002 öncesi evliliklerde 2002'ye kadar edinilen mallar mal ayrılığına, sonrakiler katılma rejimine tabidir. Aile konutu özel korunur: eşlerden biri ötekinin rızası olmadan konutu satamaz ya da kirayı feshedemez (TMK 194) ve tapuya aile konutu şerhi konabilir.

Temel noktalar

Uygulamada

• Mal rejimi sözleşmesi noterde yapılır (2026 tarifesiyle birkaç bin lira) ya da nikâh başvurusunda evlendirme memuruna verilen yazılı beyanla; evlilik sırasında da her zaman değiştirilebilir, ama geriye yürümez — önceki dönem eski rejime göre tasfiye edilir.
• Konut kredisi: bankalar evli çiftlerde çoğu zaman ikisini de borçlu ister; tapu tek eş üzerine olsa da edinilmiş malsa öteki eş tasfiyede değerinin yarısını alacak olarak talep eder. Aile konutu şerhi tapu müdürlüğüne nüfus kayıt örneğiyle ücretsiz konur ve satışı önler.
• Girişimciler ve serbest meslek sahipleri şirket borçlarından aileyi korumak için mal ayrılığını seçer; ama katılma rejiminde de eşin kişisel borcundan öteki eş sorumlu olmaz, yalnızca tasfiyede ortak kazanım paylaşılır.
• Boşanmada tasfiye boşanma davasından ayrı bir davayla (aile mahkemesi) istenir ve boşanma kesinleştikten sonra on yıl içinde açılmalıdır; mallar dava tarihindeki değil tasfiye anındaki değerle hesaplanır ve bilirkişi incelemesi yaygındır.
• Almanya, Hollanda ya da Avusturya'da yaşayan Türk çiftler: yerel mahkeme çoğu zaman ilk ortak yerleşim yeri hukukunu uygular (Almanya Zugewinngemeinschaft, Hollanda sınırlı mal ortaklığı); Türk vatandaşları için Türk mahkemesi Türk hukukunu uygular ve iki ülkede farklı sonuçlar çıkabilir — evlenirken seçim yapan bir sözleşme belirsizliği azaltır.

Maliyet ve karşılanma

Noterde mal rejimi sözleşmesi: düzenleme şeklinde birkaç bin lira, onaylama daha ucuz. Aile konutu şerhi tapuda ücretsiz. Tasfiye davası: nispi harç (talep edilen değer üzerinden binde 68,31'in dörtte biri peşin) ve bilirkişi ücreti; avukatlık ücreti asgari tarifeye göre on binlerce lira. Tapu devri satış bedelinin %4'ü harç.

Nereye başvurulur

• Noter: mal rejimi sözleşmesi, tasfiye protokolü.
• Tapu müdürlüğü: aile konutu şerhi, paylı mülkiyet.
• Aile mahkemesi: mal rejiminin tasfiyesi davası, aile konutu uyuşmazlıkları.
• Baro adli yardım bürosu ve arabuluculuk büroları: düşük gelirliler için avukat, ihtiyari arabuluculuk.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — 202–281. maddeler, mal rejimleri (mevzuat.gov.tr) — tam metin
• Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü — aile konutu şerhi — işlem rehberi
• Türkiye Noterler Birliği — mal rejimi sözleşmesi — noter işlemleri
• Adalet Bakanlığı — aile mahkemeleri — yargı bilgileri

Genel makale: Evlilikte mal rejimi

Boşanma

Türkiye'de boşanma yalnızca aile mahkemesi kararıyla olur: bir yılı dolmuş evlilikte anlaşmalı boşanma bir duruşmada biter, çekişmeli boşanma zina, terk, hayata kast ya da evlilik birliğinin temelinden sarsılması gibi nedenlerle bir-üç yıl sürer. Yoksulluk nafakasının süresizliğini iptal eden 4 Haziran 2026 tarihli Anayasa Mahkemesi kararı dokuz ay sonra yürürlüğe giriyor.

Tüm ayrıntılar: Boşanma