Rıza ve cinsel rüşt yaşı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (2005) cinsel dokunulmazlığa karşı suçları 102–105. maddelerde düzenler. Cinsel saldırı (102): cinsel davranışlarla bir kimsenin vücut dokunulmazlığını ihlal etmek, şikâyet üzerine 5–10 yıl; sarkıntılık düzeyinde kalırsa 2–5 yıl; vücuda organ ya da cisim sokulmasıyla 12 yıldan az olmamak üzere hapis (bu hal şikâyete bağlı değildir); eşe karşı işlenmesi şikâyete bağlıdır; beden ya da ruh bakımından kendini savunamayan kişiye, kamu görevi kötüye kullanılarak, üçüncü derece dahil akrabaya, silahla ya da birden fazla kişiyle işlenmesi cezayı yarı oranında artırır. Çocukların cinsel istismarı (103): 15 yaşını doldurmamış çocuğa her cinsel davranış, 8–15 yıl, penetrasyonla 16 yıldan az olmamak üzere; 15–18 yaş için cebir, tehdit ya da hile aranır. Reşit olmayanla cinsel ilişki (104): 15 yaşını bitirmiş çocukla zor kullanmadan cinsel ilişki, şikâyet üzerine 2–5 yıl; fail çocuktan beş yaştan büyükse şikâyet aranmaz ve ceza iki kat. Cinsel taciz (105): bedensel temas olmadan, 3 ay–2 yıl, şikâyete bağlı. Kanun «rıza» sözcüğünü tanımlamaz ama içtihat rızayı hukuka uygunluk nedeni sayar; kadının direnç göstermemesi rıza sayılmaz (Yargıtay). Cinsel suçlarda zamanaşımı 15 yıldır, çocuklara karşı suçlarda ergin olmadan işlemez. Adli muayene Adli Tıp Kurumu ya da hastanelerce yapılır; 2016'dan beri Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM) çocuk mağdurları tek seferde dinler.
Temel noktalar
| Cinsel saldırı | TCK 102: rıza dışı cinsel davranış; 5–10 yıl; penetrasyonla 12 yıldan az olmamak üzere |
|---|---|
| Sarkıntılık | Ani ve kesintili dokunma: 2–5 yıl; şikâyete bağlı |
| Rıza yaşı | 15 yaş altı her cinsel davranış istismar (TCK 103); 15–17 rızalı ilişki şikâyete bağlı suç (TCK 104) → fiilen 18 |
| Eşe karşı | Suç (2005'ten beri); soruşturma eşin şikâyetine bağlı |
| Cinsel taciz | TCK 105: temas olmadan; 3 ay–2 yıl; iş yerinde ağırlaştırılmış |
| Zamanaşımı | 15 yıl; çocuk mağdurlarda ergin olunca başlar |
| Adli muayene | Hastane acil ya da Adli Tıp; savcılık talimatı; 72 saat içinde en değerli |
| Yardım hatları | ALO 183, KADES uygulaması, 155 polis, Mor Çatı 0212 292 52 31 |
Uygulamada
- Saldırıdan sonra: güvenli bir yer, mümkünse yıkanmadan ve üst değiştirmeden hastane acil servisi; acil doğum kontrolü, HIV profilaksisi (72 saat) ve enfeksiyon tedavisi; adli rapor için savcılık talimatıyla Adli Tıp ya da hastanenin adli muayene birimi — muayene şikâyet olmadan da istenebilir, karar sonra verilir.
- Şikâyet karakolda, jandarmada ya da doğrudan Cumhuriyet savcılığında yapılır; mağdur ifadesini kadın polis ya da savcıya verme, yanında güvendiği kişi ya da avukat bulundurma, baro kadın hakları merkezinden ücretsiz vekil (CMK zorunlu müdafi gibi mağdur vekili) isteme hakkına sahiptir. Çocuklar ÇİM'de tek seferde dinlenir.
- Koruma: 6284 sayılı kanun cinsel şiddette de uzaklaştırma, gizlilik ve konut tahsisi kararlarını kapsar; aile mahkemesi ya da kaymakamlık aynı gün karar verir; ŞÖNİM ve belediye sığınakları barındırır.
- Destek: Mor Çatı (0212 292 52 31), Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği (destek ve bilgi), Kadın Dayanışma Vakfı (Ankara), baroların kadın hakları merkezleri; erkek mağdurlar için aynı hukuki yollar geçerlidir.
- Almanya, Fransa, Hollanda ya da Avusturya'da yaşayan Türkler: şikâyet olayın olduğu ülkede, tercümanla (AB hukuku) yapılır; rıza yaşı (Almanya ve Avusturya 14, Fransa 15, Hollanda 16) ve tanımlar farklıdır; Türk konsoloslukları polisle iletişimde yardım eder.
Maliyet ve karşılanma
Şikâyet, soruşturma ve adli muayene ücretsizdir; hastanede acil bakım SGK'sızlar için de acil kapsamında karşılanır. Baro adli yardımı ve mağdur vekili ücretsizdir; manevi tazminat ceza mahkemesinde katılan olarak ya da hukuk mahkemesinde istenir. ŞÖNİM, sığınak ve ALO 183 ücretsizdir.
Son değişiklikler
2024–2025 yargı paketleri cinsel suçlarda infaz indirimlerini daralttı ve çocuk istismarında «iyi hal» indirimini sınırladı; Yargıtay 2025'te sarkıntılıkla cinsel saldırı arasındaki sınırı ve rızanın alkol etkisindeki geçersizliğini pekiştirdi. İstanbul Sözleşmesi'nden 2021'de çekilmeye rağmen 6284 sayılı kanun yürürlüktedir; rıza temelli açık bir tanım için sivil toplum kampanyası sürüyor.
Nereye başvurulur
- Cumhuriyet savcılığı, polis (155) ya da jandarma: şikâyet ve adli muayene talimatı.
- Adli Tıp Kurumu şube müdürlükleri ve hastanelerin adli muayene birimleri: delil ve rapor.
- Baro kadın hakları merkezi / adli yardım bürosu: ücretsiz avukat.
- Mor Çatı, Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği, Kadın Dayanışma Vakfı: danışmanlık ve destek; çocuklar için ÇİM.
Bilmekte fayda var
Sessiz kalmak, direnmemek ya da alkollü olmak rıza değildir ve Yargıtay bunu pekiştiriyor; buna karşılık eşe karşı cinsel saldırı şikâyete bağlı olduğundan şikâyetten vazgeçilirse dava düşer. Adli muayene için şikâyet şart değildir ama izler birkaç günde silinir: muayene 72 saat içinde yaptırılıp karar sonra verilebilir. 15–17 yaş arası «rızalı» ilişki bile şikâyet üzerine suçtur — özellikle yaş farkı beşten büyükse şikâyet aranmaz.
Sık sorulan sorular
Eşim beni zorluyor, bu suç mu?
Evet: TCK 102/2 eşe karşı cinsel saldırıyı açıkça düzenler ve evlilik hiçbir cinsel eyleme hak vermez. Soruşturma eşin şikâyetine bağlıdır; 6284 sayılı kanunla aynı gün uzaklaştırma kararı alınabilir ve baro ücretsiz avukat sağlar.
Türkiye'de rıza yaşı kaçtır?
Fiilen 18: 15 yaşını doldurmamış çocukla her cinsel eylem istismardır, 15–17 yaşındaki çocukla zor kullanmadan ilişki de şikâyet üzerine suçtur (fail beş yaştan büyükse şikâyetsiz). Yaşıt gençler arasında kovuşturma nadirdir ama yasal olarak mümkündür.
Yıllar sonra şikâyet edebilir miyim?
Evet: zamanaşımı cinsel saldırıda 15 yıldır ve çocukken yaşanan istismarda 18 yaşını doldurduktan sonra başlar. Delil zorlaşır ama mağdur beyanı ve tanıklar delildir.
Kaynaklar
- Türk Ceza Kanunu — 102–105. maddeler (mevzuat.gov.tr) — tam metin
- Adli Tıp Kurumu — adli muayene birimleri
- Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği — bilgi ve destek
- Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı — dayanışma merkezi ve sığınak
İlişkide şiddet
6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun (2012) mağdura aynı gün uzaklaştırma, konuttan çıkarma ve gizlilik kararı verilmesini, ŞÖNİM'ler ve sığınma evleriyle barınmayı sağlar; ALO 183 ve KADES uygulaması gece gündüz çalışır. Türkiye İstanbul Sözleşmesi'nden 2021'de çekildi, ama kanun yürürlüktedir ve her yıl yüzlerce kadın cinayeti kaydedilmektedir.
6284 sayılı kanun (20 Mart 2012) şiddete uğrayan ya da uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korur: koruyucu tedbirler (barınma, geçici maddi yardım, psikolojik destek, gizlilik, kreş) mülkî amir tarafından, önleyici tedbirler (uzaklaştırma, ortak konuttan çıkarma, iletişim yasağı, silah teslimi, elektronik kelepçe) aile mahkemesi hâkimi tarafından — gecikmesinde sakınca varsa polisçe — delil aranmadan, mağdurun beyanı üzerine, en çok altı ay için verilir ve uzatılabilir; tedbire aykırılık üç günden on güne kadar zorlama hapsiyle cezalandırılır. Ceza hukukunda: kasten yaralama (TCK 86, eşe ve üstsoya karşı ağırlaştırılmış, şikâyetsiz), tehdit (106), eziyet (96), ısrarlı takip (123/A, 2022'den beri 6 ay–2 yıl), kasten öldürme (81–82, eşe karşı ağırlaştırılmış müebbet). Her ilde Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi (ŞÖNİM) vardır; Aile Bakanlığı'na, belediyelere ve derneklere ait yaklaşık 150 kadın konukevi barındırır. Türkiye, 20 Mart 2021 Cumhurbaşkanı kararıyla İstanbul Sözleşmesi'nden çekildi (1 Temmuz 2021'de yürürlük). Yabancı uyruklu kadınlar da 6284 kapsamındadır ve şiddet mağduru yabancıya insani ikamet izni verilebilir.
Temel noktalar
| Kanun | 6284 sayılı kanun (2012): eş, eski eş, partner, aile bireyleri, ısrarlı takip mağdurları |
|---|---|
| Tedbir kararı | Aile mahkemesi ya da kaymakam; acilde polis; delilsiz, beyan üzerine; en çok 6 ay, uzatılabilir |
| Tedbirler | Uzaklaştırma, konuttan çıkarma, iletişim yasağı, silah teslimi, elektronik kelepçe, gizlilik |
| İhlal | 3–10 gün zorlama hapsi; tekrarında 15–30 gün |
| Suçlar | Kasten yaralama eşe karşı şikâyetsiz ve ağırlaştırılmış; ısrarlı takip TCK 123/A (2022) |
| Yardım | ALO 183 (7/24), KADES uygulaması, 155 polis, 112; Mor Çatı 0212 292 52 31 |
| Barınma | ŞÖNİM (her ilde), kadın konukevleri (ücretsiz, çocuklarla, gizli adres) |
| Yabancılar | 6284 kapsamında; şiddet mağduru yabancıya insani ikamet izni |
Uygulamada
- Acil tehlikede: 155 ya da 112 — polis olay yerinde koruma altına alır, ifade alır ve kendisi geçici uzaklaştırma kararı verebilir; KADES uygulaması tek tuşla konum bildirir ve polis gönderir. Darp raporu için hastane acil servisi ya da Adli Tıp; rapor ücretsizdir.
- Tedbir kararı: aile mahkemesine ya da kaymakamlığa dilekçe (baro kadın hakları merkezi ücretsiz yazar), hâkim aynı gün delil aramadan karar verir — uzaklaştırma, ortak konutun mağdura tahsisi, telefon ve sosyal medya yasağı, gerekirse elektronik kelepçe; karar polis aracılığıyla tebliğ edilir ve ihlalde hapis uygulanır.
- Barınma ve destek: ŞÖNİM (her ilde, 7/24) mağduru sığınma evine yerleştirir, psikolojik ve hukuki destek verir, geçici maddi yardım ve kreş sağlar; belediye kadın danışma merkezleri (İstanbul, Ankara, İzmir) ve Mor Çatı dayanışma merkezi bağımsız destek sunar.
- Ceza davası: kasten yaralama eşe karşı şikâyete bağlı değildir, savcılık kendiliğinden yürütür; şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez. Boşanma davasında şiddet kusur olarak tazminat ve nafakayı etkiler; velayet ve kişisel ilişki de buna göre düzenlenir.
- Almanya (116 016, Türkçe dahil), Fransa (3919), Hollanda (0800-2000) ve Avusturya'da (0800 222 555) yaşayan Türk kadınlar için yardım oturma izninden bağımsızdır; Türkiye'de tanınmayan bir uzaklaştırma kararı yerine oradaki kararlar geçerlidir ve konsolosluklar ülkeye dönüşte bağlantı kurar.
Maliyet ve karşılanma
Polis müdahalesi, tedbir kararı (harçtan muaf), ŞÖNİM, sığınma evi, ALO 183 ve baro avukatı ücretsizdir; darp raporu hastanede ücretsiz. Boşanma ve velayet davalarında adli yardım koşullarında harç ve avukat devletçe karşılanır. Geçici maddi yardım ve kira desteği ŞÖNİM aracılığıyla, sınırlı sürelerle verilir.
Son değişiklikler
TCK'ya 2022'de eklenen ısrarlı takip suçu (123/A) ve 2024 yargı paketiyle kadına karşı şiddette tutuklama nedenlerinin genişletilmesi uygulamaya girdi; Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu 2025'te 300'ün üzerinde kadın cinayeti bildirdi. İstanbul Sözleşmesi'ne dönüş talebi sivil toplumun gündeminde; Danıştay çekilme kararını 2023'te onadı.
Nereye başvurulur
- ALO 183 Sosyal Destek Hattı (7/24, ücretsiz, Türkçe-Arapça-Kürtçe) ve KADES uygulaması.
- Aile mahkemesi ya da kaymakamlık: 6284 tedbir kararı; polis: acil uzaklaştırma.
- ŞÖNİM (il müdürlükleri) ve kadın konukevleri: barınma, destek, yönlendirme.
- Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı (0212 292 52 31) ve baro kadın hakları merkezleri: hukuki ve psikolojik destek.
Bilmekte fayda var
Tedbir kararı için delil gerekmez, mağdurun beyanı yeter — ve karar aynı gün çıkar; buna karşılık altı aylık süre dolmadan uzatma istenmezse koruma biter. Ayrılığın ilan edildiği haftalar en tehlikeli dönemdir; güvenlik planı (belgeler, para, anahtar, güvenilen adres) konuşmadan önce hazırlanmalıdır. Eşin şikâyeti geri çekmesi kasten yaralama davasını düşürmez.
Sık sorulan sorular
Ev kocamın üzerine, beni evden o çıkarabilir mi?
Hayır; tersine 6284 sayılı kanunla hâkim, tapu kimin olursa olsun ortak konutu size tahsis edip kocanızı uzaklaştırabilir; kira da tedbir kapsamında kocanızdan istenebilir. İhlal zorlama hapsiyle cezalandırılır.
Psikolojik ve ekonomik şiddet de kapsamda mı?
Evet: 6284 sayılı kanun fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddeti sayar; tehdit, hakaret, para kontrolü ve ısrarlı takip için de tedbir kararı verilir ve ısrarlı takip 2022'den beri ayrı suçtur.
Yabancıyım, kocamın oturma iznine bağlıyım — ayrılırsam sınır dışı olur muyum?
Hayır: 6284 sayılı kanun uyruk ayrımı yapmaz ve Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu şiddet mağduru yabancıya insani ikamet izni verilmesini öngörür. ŞÖNİM ve Göç İdaresi'ne başvurun; baro ücretsiz avukat sağlar.
Kaynaklar
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun (mevzuat.gov.tr) — tam metin
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — ŞÖNİM ve ALO 183 — hizmet birimleri
- KADES — Kadın Destek Uygulaması (EGM) — acil çağrı uygulaması
- Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı — dayanışma merkezi ve sığınak