Rıza ve cinsel rüşt yaşı
On altı, yakın yaş istisnalarıyla, ve olumlu, süregelen ve iletilmiş rıza yasal şartı.
Ceza Kanunu rıza yaşını yakın yaş istisnalarıyla 16, güven, otorite, bağımlılık ya da sömürü ilişkisi varsa 18 olarak belirler. Yüksek Mahkeme Ewanchuk kararında zımnî rıza savunmasını reddetti: rıza olumlu biçimde iletilmeli, önceden ya da bilinçsizken verilemez.
Rıza yaşı Kanada'da 16, Türkiye'de 18 (TCK m. 104: 15–18 arası şikâyete bağlı suç; 15 altı her hâlde suç, m. 103). Kanada'da 16–17 yaşındaki biriyle yasal ilişki, Türkiye'deki bir tatilde devam ederse şikâyetle suça dönüşür ve vatandaş Türk mahkemesinde yargılanabilir (TCK m. 11). Tersine, Kanada'da 15 yaşındakiyle yetişkin ilişkisi suçtur (sexual interference, asgari 1 yıl hapis) — yakın yaş istisnaları yalnızca akranlar içindir; cinsel suç mahkûmiyeti daimî mukim için sınır dışı (serious criminality) ve cinsel suçlu sicili demektir.
Mağdurlar için: cinsel saldırı merkezleri şikâyet olmadan delil toplayıp saklar, sağlık kartı olmayanlar için de; statüsüz mağdur şiddet mağdurları için ücretsiz geçici oturma izni alabilir. Türk toplumunda mağdurlar için aile ve toplum baskısı bilinir: merkezler tam gizlilik sağlar.
Temel noktalar
| Rıza yaşı | 16; 12–13 yaşındakiler iki yaştan az büyük partnerle; 14–15 beş yaştan az büyük partnerle |
|---|---|
| Otorite ya da bağımlılık | 18 |
| Olumlu rıza | Rıza etkin ve sürekli iletilmeli |
| Önceden rıza | Mümkün değil; bilinçsizlik dönemi için rıza verilemez |
| Evlilik içi cinsel saldırı | 1983'ten beri suç |
| Zamanaşımı | Ceza suçları için yok |
| Üçüncü taraf kayıtları | Şikâyetçilerin danışmanlık kayıtlarına erişimi sınırlayan sıkı kurallarla korunur |
| Cinsel geçmiş | Kullanımı yasal usulle sıkıca sınırlı |
| Türkiye'de ölçüt | 18 yaş; 15–18 arası şikâyete bağlı (TCK m. 102–104) |
| Göçmenler | Mahkûmiyet = daimî mukimin sınır dışı edilmesi; statüsüz mağdur — geçici oturma izni |
Uygulamada
- Uzman destek servisleri size eşlik edip her adımı açıklayabilir; polis ve mahkemede talep üzerine Türkçe tercüman.
- Hem muayeneye hem de bildirimin referans numarasına ilişkin yazılı bir belge talep edin.
- Cinsel saldırı merkezine gidin: pek çoğu delil toplayıp bildirim olmadan bir yıl saklar.
- Mağdur hizmetleri ücretsiz danışmanlık ve mahkemede eşlik sağlar; eyalet tazminat programları masrafları karşılar.
Maliyet ve karşılanma
Muayene, destek ve ceza yargılaması mağdur için ücretsiz; eyalet mağdur malî yardım programları terapi ve acil masrafları karşılar.
Son değişiklikler
Birkaç eyalet daha az gecikme ve daha iyi şikâyetçi desteği için cinsel şiddete özgü mahkemeler ve savcılık ekipleri kurdu; hâkimler 2021'den beri cinsel saldırı hukuku eğitimi almak zorunda.
Nereye başvurulur
- Eyalet cinsel saldırı merkezi ağları ve 24 saat kriz hatları.
- Hastane tabanlı cinsel saldırı bakım ve tedavi merkezleri (Ontario'da SA/DVTC).
- Eyalet adalet bakanlıkları aracılığıyla mağdur hizmetleri.
- Türkçe destek: Toronto ve Montreal'deki Türk-Kanada kadın dernekleri.
Bilmekte fayda var
Rıza yaşı 16, herhangi bir otorite ilişkisinde (antrenör, öğretmen, işveren, bakıcı) 18; Kanada'da 15 yaşındakiyle ilişki zorunlu hapis ve vatandaş olmayan için sınır dışı demektir. 18 yaş altı kişinin — 17 yaşındaki kendi sevgilinizin bile — mahrem fotoğrafı çocuk pornografisidir. Kanada'da hukuka uygun 16–17 yaş ilişkisi Türkiye'de suç olarak kalır.
Sık sorulan sorular
Kanada'da rıza yaşı kaç?
16, yakın yaş istisnalarıyla (14–15 yaş 5 yaştan az büyük partnerle; 12–13 yaş 2 yaştan az büyükle) ve güven, otorite ya da bağımlılık ilişkisinde 18. Kanada'da kendi hukuku geçerlidir, fakat sınırı 18 olan Türkiye'de de Türk vatandaşı yargılanabilir.
Olumlu rıza nedir?
Rıza eylemin her anında söz ya da davranışla ifade edilmeli; sessizlik, direnç yokluğu, önceki ilişkiler ya da evlilik onun yerini tutmaz; uyku ya da bilinçsizlik süresi için önceden verilemez (J.A., 2011).
Daimî ikameti olmayan Türk kadını saldırıyı bildirebilir mi?
Evet. Polis mağdurların statüsünü kontrol etmez; statüsüz şiddet mağduru ücretsiz geçici oturma izni (aile içi şiddet mağdurları için TRP) ve çalışma izni alabilir.
Kaynaklar
- Canada.ca — resmî hükûmet portalı
- Justice Laws Website — federal kanun ve yönetmelikler
- Department of Justice — Age of consent — rıza yaşı ve istisnalar
İlişkide şiddet
Ceza hukuku federaldir — saldırı, cezaî taciz, tehdit ve peace bond — koruma kararları ise eyaletlere aittir. 2021'de değiştirilen Divorce Act aile içi şiddeti zorlayıcı kontrol davranışlarını da içerecek biçimde geniş tanımlar ve mahkemelerin ebeveynlik kararlarında bunu dikkate almasını ister.
Kanada'daki Türk kadınları için: sponsor edilen eş failden ayrılınca daimî ikametini kaybetmez — koşullu daimî ikamet tam da şiddet yüzünden 2017'de kaldırıldı; statüsüz mağdur (örneğin sponsorluk bitmeden ya da geri çekilince) çalışma izni ve sağlık kapsamıyla aile içi şiddet mağdurları için ücretsiz geçici oturma izni alabilir. Polis ve sığınma evleri statü kontrol etmez; 911 tercümanla çalışır.
Kanada koruma kararları Türkiye'de geçerli değildir: Türkiye'ye dönüşte 6284 uyarınca aile mahkemesinden yeni tedbir kararı istenir, Kanada kararının tercümesi delildir. Çocuklarla mahkeme izni olmadan Türkiye'ye gitmek Lahey Sözleşmesi'ne göre kaçırmadır — şiddet mağduru için de; Divorce Act taşınma için 60 gün bildirim ister.
Temel noktalar
| Acil koruma kararları | Çoğu eyalette, çoğu zaman mesai dışı polis aracılığıyla |
|---|---|
| Peace bond | Mahkûmiyet olmadan alınabilen, kişiyi barışı korumaya zorlayan Ceza Kanunu kararı |
| Ebeveynlikte aile içi şiddet | 2021'den beri Divorce Act'te zorlayıcı kontrol dahil geniş tanımlı |
| Silahlar | Yasak kararları ve ruhsat iptali |
| Kiracılık | Çoğu eyalet mağdurlara erken kira feshi izni verir |
| Göçmenlik | Şiddet mağdurları için ücretsiz geçici oturma izni; sponsor edilen eş PR'ı kaybetmez |
| Özgül suç yok | Aile içi şiddet genel saldırı ve taciz suçlarıyla kovuşturulur |
| Zorlayıcı kontrol | Federal düzeyde teklif edildi, bazı eyalet aile hukuklarında zaten yansıyor |
 Türkiye | Kanada kararı Türkiye'de geçersiz — 6284 ile yeni tedbir |
Uygulamada
- Kimlik belgelerini (pasaport, PR kartı), biraz para ve yedek anahtarı evin dışında güvenli bir yerde tutun.
- Acil koruma kararını sorun: birkaç eyalet geceleri telefonla verir (Alberta, Saskatchewan, Manitoba).
- Her ebeveynlik başvurusunda aile içi şiddeti açıkça ileri sürün — yasal bir etkendir.
- Statüsüz: yardım kuruluşu ya da göçmenlik avukatı aracılığıyla şiddet mağdurları için TRP başvurusu (ücretsiz, çalışma izniyle); fail belgeleri aldıysa Türk konsolosluğu geçici pasaport verir.
Maliyet ve karşılanma
Başvurular genelde ücretsizdir; çoğu eyalette şiddet içeren aile davalarında adlî yardım vardır. Sığınma evleri ücretsiz; şiddet mağdurları için TRP harçsız.
Son değişiklikler
Zorlayıcı kontrol henüz federal düzeyde ayrı suç değil, ancak C-332 tasarısı 2024'te Avam Kamarası'ndan geçti; aile hukuku kararlarında zaten merkezîdir. Ontario ve diğer eyaletler 2024–2025'te partner şiddetini « salgın » ilan etti.
Nereye başvurulur
- Eyalet kriz hatları ve sığınma evi ağları; ShelterSafe Kanada çapında sığınma evlerini haritalar.
- Assaulted Women's Helpline 1-866-863-0511 (Ontario) ve başka yerlerdeki karşılıkları (Quebec'te SOS violence conjugale 1-800-363-9010).
- Eyalet bakanlıkları ve polis aracılığıyla mağdur hizmetleri.
- Türk-Kanada kadın dernekleri (Toronto, Montreal) — Türkçe destek.
Bilmekte fayda var
« Sponsorluğu geri çekerim, seni sınır dışı ederler » tehdidi işlemez: sponsorlukla alınan daimî ikamet 2017'den beri koşulsuzdur ve sponsorluk sürecindeki mağdur TRP alır. Çocuklarla mahkeme izni olmadan Türkiye'ye gitmeyin — fail Lahey Sözleşmesi'yle geri dönüş kararı ve ebeveynlik zamanı alır; Türkiye sözleşmeye taraftır.
Sık sorulan sorular
Beni sponsor eden kocamdan ayrılırsam daimî ikametimi kaybeder miyim?
Hayır. 2017'den beri koşullu daimî ikamet yok; PR kartı evlilikten bağımsız geçerli kalır. Sponsorluk hâlâ sürüyorsa (başvuru işlemde), şiddet mağduru çalışma izniyle ücretsiz geçici oturma izni alabilir ve davayı insanî gerekçelerle sürdürebilir.
Peace bond nedir?
Ceza mahkemesinin (Kanun m. 810) bir kişiyi 12 ay barışı korumaya, temas ve yaklaşma yasağına zorlayan, mahkûmiyet gerektirmeyen kararı — makul korku yeter. İhlal suçtur. Eyaletin (hukukî) koruma kararı bunu tamamlar.
Kanada koruma kararı Türkiye'de geçerli mi?
Kendiliğinden değil. Türkiye'ye dönüşte 6284 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesinden ya da acilde kolluktan yeni tedbir kararı (yaklaşma yasağı, evden uzaklaştırma) istenir; Kanada kararının tercümesi güçlü delildir ve karar genellikle aynı gün çıkar.
Kaynaklar
- Canada.ca — resmî hükûmet portalı
- Justice Laws Website — federal kanun ve yönetmelikler
- IRCC — Family violence and immigration — şiddet mağdurları için geçici oturma izni