Dwie rodziny prawa
Kraje Europy kontynentalnej — Polska, Niemcy, Francja, Holandia — rezerwują część spadku dla dzieci: zachowek, którego testament nie może odebrać. Kraje prawa angielskiego — Wielka Brytania, Irlandia, Stany Zjednoczone, Kanada poza Quebekiem, Australia — zostawiają spadkodawcy swobodę, z korektą sądową dla osób na utrzymaniu. W Polsce zachowek wynosi połowę udziału ustawowego (dwie trzecie dla małoletnich i niezdolnych do pracy) i jest tylko roszczeniem pieniężnym; w Niemczech również połowę; we Francji od połowy do trzech czwartych spadku zależnie od liczby dzieci.
Bez testamentu
Ustawa dzieli: najpierw małżonek i dzieci, potem rodzice i rodzeństwo, potem dalsza rodzina. To, co dostaje małżonek, bardzo się różni: w Polsce dziedziczy w częściach równych z dziećmi, ale nie mniej niż jedną czwartą; w Niemczech jedną czwartą, powiększoną o jedną czwartą przy ustroju wspólności dorobku; w Holandii pozostały małżonek dostaje wszystko, a dzieci wierzytelność wymagalną dopiero po jego śmierci; w Wielkiej Brytanii pierwsze 322 000 funtów i połowę reszty. Partner bez ślubu nie dziedziczy w większości krajów nic — w Polsce nawet związku partnerskiego nie ma: ustawa o statusie osoby najbliższej, uchwalona przez Sejm w 2026 roku, została zawetowana przez prezydenta i weto utrzymano we wrześniu 2026.
Testament
Testament rozporządza tym, czego ustawa nie rezerwuje: może chronić partnera, uprzywilejować jedno dziecko w granicach zachowku, obdarować przyjaciela albo organizację, wyznaczyć wykonawcę. W Polsce testament własnoręczny — w całości napisany ręcznie, z datą i podpisem — jest ważny, a testament notarialny (50–200 zł) najbezpieczniejszy i rejestrowany w Notarialnym Rejestrze Testamentów; w Niemczech i Francji podobnie, w Wielkiej Brytanii testament wymaga dwóch świadków. To jedyne narzędzie chroniące partnera bez ślubu.
Darowizny
Darować za życia — pieniądze, mieszkanie, z zastrzeżeniem lub bez zastrzeżenia dożywocia — pomniejsza spadek i często podatek, ale darowizny dla dzieci zalicza się przy śmierci na schedę, a zachowek może je naruszyć. Podatek od darowizn i spadków różni się między krajami i stopniami pokrewieństwa: w Polsce najbliższa rodzina jest zwolniona (grupa zerowa, pod warunkiem zgłoszenia SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy), obcy płacą 20 procent; w Niemczech kwoty wolne od 20 000 do 500 000 euro; w Wielkiej Brytanii 40 procent powyżej 325 000 funtów. Strony krajowe podają stawki.
Spadek międzynarodowy
Przy śmierci w Unii Europejskiej obowiązuje od 2015 roku prawo ostatniego zwykłego miejsca pobytu — albo, przy wyborze w testamencie, prawo obywatelstwa — dla całego spadku; Polska, Niemcy, Holandia, Francja, Belgia, Włochy, Hiszpania, Austria i Luksemburg stosują tę regułę, Irlandia, Dania, Wielka Brytania, Norwegia, Szwajcaria, Stany Zjednoczone i Kanada nie. Polak zmarły w Niemczech z mieszkaniem w Krakowie, Polka w Londynie z rodziną w Polsce: często dwa spadki, dwa prawa i notariusz w każdym kraju — chyba że w testamencie wybrał prawo polskie. Strony krajowe mówią, co obowiązuje.
