Ramy prawne
Każdy stan i terytorium ma własną ustawę spadkową, a wszystkie dopuszczają roszczenia o zaopatrzenie rodzinne małżonka, partnera de facto, dziecka lub innej osoby uprawnionej, która nie została odpowiednio zaopatrzona. Podatki spadkowe zniesiono w całej Australii do 1979 roku, więc nie ma podatku od spadków, choć podatek od zysków kapitałowych może mieć zastosowanie przy późniejszym zbyciu. Kluczowy punkt praktyczny to superannuation: świadczenie po śmierci nie jest automatycznie częścią spadku i jest wypłacane według wiążącego wskazania beneficjenta lub według uznania powiernika.
Najbardziej użyteczna czynność w Australii to sprawdzenie wskazań beneficjentów przy emeryturach, oszczędnościach emerytalnych i ubezpieczeniach na życie. Przechodzą poza testamentem, mają przed nim pierwszeństwo i prawie nigdy nie są aktualizowane po separacji lub ponownym małżeństwie.
Dziedziczenie ustawowe nie jest neutralnym domyślnym rozwiązaniem. Rozdziela według ustawowej formuły, która rzadko odpowiada temu, co para by wybrała, i nie przewiduje pasierbów, partnerów niezamężnych w niektórych jurysdykcjach ani firmy, która musi dalej działać.
Dla Polaka mieszkającego w Australii sąd polski zastosuje rozporządzenie 650/2012: prawo ostatniego zwykłego pobytu, czyli prawo stanu — z odesłaniem (art. 34): australijskie normy kolizyjne poddają nieruchomości prawu miejsca położenia, więc dla mieszkania w Polsce wraca się do prawa polskiego (zachowek). Australijski sąd najwyższy stanu (probate) zajmie się majątkiem w Australii; polski notariusz lub sąd — majątkiem w Polsce, na podstawie australijskiego aktu zgonu z apostille. Podatkowo: Australia nie pobiera podatku od spadków, ale zbycie odziedziczonej nieruchomości może podlegać CGT; Polska pobiera podatek od spadkobierców-rezydentów Polski i od nieruchomości w Polsce, z pełnym zwolnieniem najbliższej rodziny po zgłoszeniu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy. Umowa polsko-australijska z 1991 roku dotyczy podatków dochodowych, nie spadków.
Najważniejsze punkty
| Prawo | Ustawy spadkowe stanów i terytoriów |
|---|---|
| Zaopatrzenie rodzinne | Roszczenia dostępne dla małżonków, partnerów de facto, dzieci i innych osób uprawnionych |
| Podatki spadkowe | Brak od 1979 roku |
| Superannuation | Wypłacana według wiążącego wskazania lub uznania powiernika, zwykle poza spadkiem |
| Partnerzy de facto | Uznani za uprawnionych do roszczeń i, w większości stanów, przy dziedziczeniu ustawowym |
| Probate | Udzielany przez Sąd Najwyższy stanu |
| Polska | 650/2012 z odesłaniem dla nieruchomości; SD-Z2 sześć miesięcy; brak umowy o podatku od spadków |
W praktyce
- Znaleźć testament i wystąpić o grant of probate, letters of administration lub lokalny odpowiednik.
- Oszacować spadek, w tym aktywa przechodzące poza nim przez wskazanie lub survivorship.
- Ogłosić wezwanie wierzycieli, gdzie prawo tego wymaga, i spłacić długi przed rozdzieleniem.
- Złożyć zeznania podatkowe, które wywołuje śmierć, i uzyskać wymagane poświadczenia.
- Rozdzielić dopiero po upływie okresu roszczeń (6–12 miesięcy według stanu) i zachować podpisane rozliczenie.
- Dla majątku w Polsce: akt poświadczenia dziedziczenia u polskiego notariusza (australijski akt zgonu z apostille DFAT i tłumaczeniem) lub postępowanie w sądzie rejonowym; zgłoszenie SD-Z2 przez spadkobierców-rezydentów Polski.
Koszt i refundacja
Opłaty sądowe są skromne; koszty profesjonalne nie, a w spornym spadku rutynowo przekraczają to, o co toczy się spór. Aktywa przechodzące poza spadkiem — emerytury, ubezpieczenia, konta wspólne — są zwykle największymi pozycjami i najrzadziej przeglądanymi.
Ostatnie zmiany
Sądy nadal rozszerzają krąg osób uprawnionych do zaopatrzenia rodzinnego, a koszty prawne w spornych spadkach wywołały wezwania do reformy.
Gdzie się zwrócić
- Rejestr probate Sądu Najwyższego stanu.
- Australian Taxation Office — zeznania wywołane śmiercią.
- Służba polecania izby prawniczej; polskojęzyczni prawnicy spadkowi w Sydney i Melbourne.
- Banki, ubezpieczyciele i fundusze superannuation — aktywa poza spadkiem.
- Stanowy rejestr urodzeń, zgonów i małżeństw — akt zgonu (z apostille DFAT dla Polski).
- Konsulat RP w Sydney — poświadczenia, pełnomocnictwa do Polski.
Warto wiedzieć
Australijski testament może wydziedziczyć dziecko, ale roszczenie o zaopatrzenie rodzinne (family provision) pozwoli mu żądać udziału ze spadku w Australii; a wobec mieszkania w Polsce zadziała polski zachowek. Dwa testamenty — australijski i polski — bez wzajemnego odwoływania to najbezpieczniejsze rozwiązanie.
Najczęstsze pytania
Kto dziedziczy, jeśli nie ma testamentu?
Porządek ustawowy: pozostały małżonek lub partner de facto i dzieci najpierw, potem inni krewni w kolejności ustalonej ustawą stanu.
Czy emerytury i ubezpieczenia na życie wchodzą do spadku?
Zwykle nie. Przechodzą na osobę wskazaną w formularzu, który ma pierwszeństwo przed testamentem — także polskim.
Jak długo trwa postępowanie?
Zwykle od sześciu do osiemnastu miesięcy dla spadku bezspornego, znacznie dłużej przy sporze lub majątku za granicą, np. w Polsce.
Czy mieszkanie w Polsce podlega australijskiemu prawu spadkowemu?
Z punktu widzenia polskiego sądu — nie: rozporządzenie 650/2012 wskazuje prawo stanu, ale australijskie normy kolizyjne odsyłają nieruchomości do prawa miejsca położenia (art. 34), więc stosuje się prawo polskie, w tym zachowek. Australia nie pobiera podatku od spadków; Polska zwalnia najbliższą rodzinę po SD-Z2.
Źródła i linki urzędowe
- Federal Register of Legislation — prawo federalne w wersji uchwalonej i obowiązującej
- Services Australia — usługi rządowe i świadczenia
- Australian Taxation Office — Deceased estates — podatki po śmierci, CGT przy dziedziczeniu
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.